44 günlük Zəfər: Azərbaycanın tarixi qələbəsi və hüquqi ədalətin bərpası

6.3.5. Müzəffər Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə 44 günlük “Vətən Müharibəsi”ndə qazanılmış tarixi qələbə, Ermənistan tərəfindən törədilmiş sülh və insanlıq əleyhinə cinayətlər, habelə müharibə cinayətləri ilə bağlı həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması

Tarixdə elə məqamlar var ki, yalnız bir xalqın deyil, bütöv bir millətin taleyini dəyişdirir.

Azərbaycan üçün 2020-ci ilin 44 günü məhz belə bir dönüş nöqtəsi oldu. Otuz il ərzində davam edən işğal, dağıntılar, soyqırımlar və beynəlxalq laqeydlik nəhayət ki, güc, iradə və qətiyyətlə sona çatdırıldı. Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü bərpa etməklə bərabər, həm də tarixdə nadir rast gəlinən bir hadisəyə imza atdı – düşmənə kapitulyasiya aktı imzalatdırdı. Bu zəfər təkcə hərbi qələbə deyildi; bu, ədalətin təntənəsi, xalqın birliyinin və müstəqilliyə sarsılmaz inamının parlaq nəticəsi idi.

44 günlük müharibədə qazanılan bu zəfər yalnız döyüş meydanında deyil, diplomatiya, informasiya və hüquq müstəvisində də Azərbaycanın üstünlüyünü təsdiqlədi. İşğal altındakı torpaqların azad edilməsi ilə yanaşı, Ermənistanın uzun illər davam etdirdiyi hərbi təcavüzə, insanlıq əleyhinə cinayətlərə və beynəlxalq hüququn pozulmasına hüquqi-siyasi cavab verildi.

Ədalət Verdiyev: Azərbaycanın qazandığı qələbənin dünya miqyasında tanıdılmasında medianın və ictimai fəalların rolu danılmazdır

Mövzu ilə bağlı Bakıvaxtı.az-a açıqlama verən hərbi ekspert Ədalət Verdiyev bildirib ki, Birinci Dünya müharibəsindən sonra dünyanın bir çox ölkələri ciddi siyasi və hərbi çətinliklərlə üz-üzə qaldı. Lakin həmin dövrdə heç bir ölkə düşməninə tam kapitulyasiya aktı imzalatdıra bilmədi:

"Bu mənada, 44 günlük Vətən müharibəsində Azərbaycanın qazandığı tarixi zəfər öz miqyasına və nəticələrinə görə analoqu olmayan bir hadisədir. Otuz il davam edən işğala son qoyulması, Ermənistan ordusunun darmadağın edilməsi və kapitulyasiya sənədinin imzaladılması, Azərbaycanı XX və XXI əsrin nadir qaliblərindən birinə çevirdi. Ermənistan tərəfindən həyata keçirilən işğal nəticəsində Azərbaycanın minlərlə vətəndaşı məcburi köçkün vəziyyətinə salındı, yüzlərlə yaşayış məntəqəsi yerlə-yeksan edildi, mədəni irsimiz, abidələrimiz və qəbiristanlıqlarımız vəhşicəsinə məhv edildi. Bu dövrdə Xocalı faciəsi kimi insanlığa qarşı törədilmiş ən ağır cinayətlərdən biri baş verdi. Təəssüf ki, beynəlxalq təşkilatlar bu illər ərzində ya susdular, ya da ikili standartlarla yanaşaraq Ermənistana şərait yaratdılar".

Onun sözlərinə görə, bu gün həmin cinayətləri törədən şəxslər Azərbaycan hərbi məhkəməsi qarşısında cavab verməyə başlayıblar. Bu, yalnız Azərbaycanın deyil, ümumilikdə beynəlxalq ədalətin təntənəsi kimi qiymətləndirilməlidir. Uzunmüddətli həbs cəzaları və hüquqi qiymətləndirmə, Ermənistanın gələcəkdə belə addımlara cəhd etməsinin qarşısını almaq baxımından da mühüm siqnaldır:

"Azərbaycanın qazandığı qələbənin dünya miqyasında tanıdılmasında medianın və ictimai fəalların rolu danılmazdır. Xocalı faciəsinin soyqırım kimi qəbul etdirilməsi, Ermənistanın müharibə cinayətlərinin sənədlərlə ortaya qoyulması, beynəlxalq platformalarda ictimai fikrin formalaşdırılması bu sahədə atılan mühüm addımlardır. 44 günlük müharibədən sonra Ermənistan tərəfi mina xəritələrini təqdim etməkdən imtina edərək beynəlxalq hüquqa yenidən zidd hərəkət edir. Bu isə sülh və bərpa prosesinə ciddi maneə yaradır. Azərbaycan bu məsələdə beynəlxalq ictimaiyyəti aktiv olmağa çağırmaqda davam edir və paralel olaraq müvafiq təhlükəsizlik tədbirləri görür".

Həmsöhbətimiz əlavə edib ki, müharibəni uduzmuş Ermənistanın silahlandırılması cəhdləri bölgədə yeni qarşıdurmaların əsasını qoya bilər:

"Azərbaycan bu istiqamətdə ciddi diplomatik fəaliyyət göstərməli, regionda sülhün və sabitliyin bərqərar olunması üçün mütləq şəkildə məğlub tərəfin yenidən militarizasiya edilməsinin qarşısını almalıdır. Ölkəmizin 44 günlük müharibədə əldə etdiyi qələbə təkcə hərbi deyil, siyasi və hüquqi zəfərdir. Bu, illərlə davam edən ədalətsizliyin sonu, xalqımızın iradəsinin və birliyinin təntənəsi, beynəlxalq hüququn bərpasıdır. Qarşıda uzun və məsuliyyətli bir yol var: bərpa, sülhün təminatı, cinayətlərin tam şəkildə hüquqi qiymətləndirilməsi və gələcək nəsillər üçün sabit və təhlükəsiz bir mühitin yaradılması. Bu yolda atılan hər addım, ötən onilliklərin ağrılarını və ədalətsizliklərini arxada qoymaq üçün vacibdir. Azərbaycanın bu yolda qətiyyəti isə nəticə verəcək – həm region üçün, həm də beynəlxalq ədalət sistemi üçün nümunə olacaq".

Azərbaycanın 44 günlük müharibədə qazandığı qələbə təkcə ərazi bütövlüyünün təmin olunması ilə yekunlaşmadı – bu həm də uzun illər pozulmuş beynəlxalq hüququn bərpası anlamına gəlir. Ermənistanın Azərbaycan torpaqlarını işğal etməsi, mülki əhalini hədəf alması, mədəni irsi məhv etməsi və etnik təmizləmə siyasəti beynəlxalq hüquq normalarına, xüsusilə Cenevrə Konvensiyalarına və BMT Nizamnaməsinə ziddir. Bu səbəbdən Azərbaycanın atdığı hüquqi addımlar yalnız daxili deyil, beynəlxalq hüquqi sistemin də bir hissəsinə çevrilib.

İnqilab Hüseynzadə: Bu faktlar yalnız müharibədən sonra insanların həyatına təhlükə yaratmaqla kifayətlənmir

Məsələnin hüquqi tərəfləri ilə bağlı Bakıvaxtı.az-a danışan hüquqşünas İnqilab Hüseynzadə bildirib ki, hazırda Azərbaycanın müvafiq hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən aparılan istintaq nəticəsində Ermənistan tərəfindən törədilən müharibə və insanlıq əleyhinə cinayətlər sənədləşdirilir. Xocalı soyqırımı, Gəncə və Bərdə kimi şəhərlərin raket atəşinə tutulması, mülki vətəndaşların qətlə yetirilməsi bu cinayətlər sırasında xüsusi yer tutur. Cinayətləri törədən konkret şəxslərin müəyyənləşdirilməsi və onların Azərbaycan hərbi məhkəmələri qarşısında cavab verməsi ədalətin bərpası baxımından tarixi əhəmiyyət daşıyır.

Hüquqşünas vurğulayıb ki, Azərbaycan BMT, ATƏT, Beynəlxalq Cinayət Məhkəməsi və digər beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq edərək bu cinayətlərin beynəlxalq hüquq səviyyəsində tanınmasına çalışır. Bu prosesin mühüm bir hissəsi də sübutların toplanması, sənədləşdirilməsi və beynəlxalq hüquqi prosedurlar üzrə təqdim olunmasıdır. Xocalı faciəsinin dünya ölkələri tərəfindən soyqırımı kimi tanınması istiqamətində görülən işlər bu sahədə ilk uğurlu nümunələrdəndir:

"Qeyd etmək lazımdır ki, müharibədən sonra Ermənistanın mina xəritələrini təqdim etməkdən imtina etməsi də beynəlxalq humanitar hüququn ciddi şəkildə pozulmasıdır. Bu faktlar yalnız müharibədən sonra insanların həyatına təhlükə yaratmaqla kifayətlənmir, həm də Ermənistanın münaqişə sonrası hüquqi öhdəliklərini yerinə yetirmək istəmədiyini göstərir. Bu kontekstdə Azərbaycan, beynəlxalq hüququn aliliyini təmin etmək məqsədilə Ermənistanın məsuliyyət daşıdığı hüquqi nəticələrin tanınmasına çalışır".

Son olaraq İ.Hüseynzadə diqqətə çatdırıb ki, münaqişədən məğlub çıxan bir dövlətin yenidən silahlandırılması və revanşist ritorikanı davam etdirməsi beynəlxalq hüquqda "təhlükəsizlik balansının pozulması" prinsipi ilə ziddiyyət təşkil edir. Azərbaycan bu prosesi beynəlxalq hüquq çərçivəsində diqqət mərkəzinə çəkərək, regionda sabitliyi təhdid edən hər hansı addımın qarşısının alınması üçün diplomatik və hüquqi təzyiqlərini artırır.

Əli Hüseynov

Yazı Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə hazırlanıb