8 ölkə ilə bağlı qərar verildi Avropada müharibə başlayır?

Avropa Şurasının Prezidenti Antonio Koşta Birgə məsləhətləşmələrdən sonra Avropa İttifaqına (Aİ) üzv dövlətlərin Qrenlandiya ilə bağlı hər hansı bir məcburiyyət durumunda özlərini müdafiə etməyə hazır olduqlarını bildirib.

Koşta qeyd edib ki, Qrenlandiya ətrafında baş verən son hadisələrlə bağlı məsləhətləşmələr Aİ ölkələrinin “hər hansı bir təhdid formasına qarşı özlərini müdafiə etməyə hazırlıq” və “ümumi maraq doğuran bütün məsələlərdə ABŞ ilə konstruktiv əməkdaşlığı davam etdirməyə hazırlıq” prinsiplərinə qəti sadiqliyini təsdiqləyib.

O, həmçinin əlavə koordinasiya üçün yaxın günlərdə Avropa Şurasının fövqəladə iclasını çağırmaq qərarına gəldiyini açıqlayıb.

Globalinfo.az-a danışan deputat Elçin Mirzəbəyli deyib ki, Qrenlandiya ətrafında baş verən son diplomatik və siyasi gərginlik ilk baxışdan lokal mübahisə təsiri bağışlasa da, əslində bu proses transatlantik münasibətlərin dərin struktur böhranının növbəti mərhələyə qədəm qoyduğunu nümayiş etdirir:

“Avropa Şurasının Prezidenti Antonio Koştanın açıqlamaları Avropa İttifaqının bu məsələyə artıq sırf Danimarka-ABŞ problemi kimi deyil, bütövlükdə Avropanın qarşısında dayanan təhlükəsizlik və suverenlik çağırışı kimi yanaşdığını göstərir. Burada əsas məqam Aİ-nin ritorikasında açıq şəkildə “özünü müdafiə etməyə hazırlıq” anlayışının yer almasıdır ki, bu da indiyə qədər ABŞ-la münasibətlərdə istifadə edilməyən ritorika kimi qiymətləndirilə bilər.

Qrenlandiya geosiyasi baxımdan təkcə Arktika bölgəsinin bir parçası deyil. O, ABŞ üçün strateji baxımdan hərbi-logistik əhəmiyyətə malikdir. Avropa üçün isə Qrenlandiya hüquqi və siyasi baxımdan Danimarkanın suverenliyi çərçivəsində kollektiv məsuliyyət zonasına daxildir. ABŞ Prezidenti Donald Trampın Qrenlandiya ilə bağlı mövqeyi və bu məsələni açıq təzyiq alətinə çevirməsi Vaşinqtonun artıq müttəfiqlərlə dialoqdan çox güc və iqtisadi sanksiya dili ilə danışmağa üstünlük verdiyini göstərir. NATO üzvü olan səkkiz Avropa ölkəsinə qarşı gömrük rüsumlarının tətbiqi ilə bağlı təhdid də bunun bariz nümunəsidir.

Antonio Koştanın vurğuladığı ikinci xətt, yəni ABŞ-la konstruktiv əməkdaşlığı davam etdirməyə hazırlıq Aİ-ın hələlik açıq qarşıdurma istəmədiyini göstərsə də, bu, daha çox balanslaşdırılmış mövqe kimi qəbul oluna bilər. Avropa İttifaqı bir tərəfdən transatlantik münasibətləri tam qoparmaq istəmir, digər tərəfdən isə ABŞ-ın Avropanı daxili siyasi və iqtisadi təzyiq obyekti kimi görməsinə razı deyil. Bu, Aİ-nin tədricən “strateji muxtariyyət” konsepsiyasını praktik müstəviyə keçirməsinin göstəricisidir”.

Elçin Mirzəbəyli 

Deputat qeyd edib ki, Tramp administrasiyasının yanaşması klassik müttəfiqlik anlayışını sarsıdır:

“NATO daxilində olan ölkələrə qarşı sanksiya dili ilə danışmaq alyansın kollektiv müdafiə ruhuna ziddir və faktiki olaraq “təhlükəsizlik qarşılığında iqtisadi itaət” modelini gündəmə gətirir. Avropa ölkələrinin birgə bəyanatla cavab verməsi isə bu siyasətin artıq parçalanma deyil, konsolidasiya effekti yaratdığını göstərir.

Avropa Şurasının fövqəladə iclasının çağırılması da vəziyyətin taktiki deyil, strateji səviyyədə qiymətləndirildiyini təsdiqləyir. Bu, Qrenlandiya məsələsinin Aİ üçün presedentə çevrildiyini göstərir. Bu o deməkdir ki, sabah eyni yanaşma Baltik dənizi, Arktika resursları, enerji marşrutları və ya hətta Avropa müdafiə sənayesinə qarşı da tətbiq oluna bilər. Məhz buna görə Aİ bu məsələni erkən mərhələdə kollektiv mövqe ilə qarşılamağa çalışır.

“Avropa İttifaqı ABŞ-la qarşı-qarşıya gələ bilərmi” sualına isə birmənalı cavab cavab vermək mümkün deyil. Qısa müddətdə tammiqyaslı siyasi və ya hərbi qarşıdurma ehtimalı çox azdır. Lakin iqtisadi, diplomatik və normativ qarşıdurma artıq reallıqdır. Trampın gömrük rüsumları təhdidi və Aİ-nin “özümüzü müdafiə etməyə hazırıq” mesajı göstərir ki, tərəflər artıq münasibətləri müttəfiqlik çərçivəsində deyil, maraqların toqquşması prizmasından dəyərləndirirlər.

Bütövlükdə isə, Qrenlandiya məsələsi ABŞ-Aİ münasibətlərində yeni mərhələnin başlanğıcı hesab oluna bilər. Bu mərhələdə Avropa İttifaqı daha passiv tərəf kimi deyil, öz suveren maraqlarını müdafiə etməyə hazır olan vahid suveren aktor kimi çıxış edir. Bu, birbaşa qarşıdurmadan çox, güc balansının yenidən qurulması prosesidir və məhz bu proses gələcəkdə transatlantik münasibətlərin mahiyyətini müəyyən edəcək”.

Qeyd edək ki, ABŞ Prezidenti Donald Tramp Qrenlandiya məsələsinə görə NATO-nun səkkiz ölkəsinə (Böyük Britaniya, Almaniya, Danimarka, Niderland, Norveç, Finlandiya, Fransa və İsveç) qarşı 1 fevraldan yeni gömrük rüsumları tətbiq edəcəyini açıqlayıb. Öz növbəsində sözügedən ölkələr də Trampın bu açıqlaması fonunda birgə bəyanat yayıblar.

Turan Rzayev
Globalinfo.az