ABŞ Avropanın təhlükəsizliyi ilə bağlı fiziki və maliyyə yüklərini öz üzərinə götürmək niyyətində deyil

Respublikaçı konqresmen Brayan Fitzpatrik Ukrayna və ABŞ hökumətləri arasında yerin təki sazişinin imzalanması ilə bağlı yeni razılaşmanın əldə olunduğunu açıqlayıb. Konqresmenin sözlərinə görə, mədənçilikdən əldə edilən gəlirin bölüşdürülməsi sazişinin “yaxın gələcəkdə imzalanacağına dair razılaşma var ki, bu da ABŞ və Ukrayna arasında güclü uzunmüddətli iqtisadi tərəfdaşlığa gətirib çıxaracaq”. Brayan Fitzpatrik, həmçinin ABŞ rəhbərliyinin bu sazişin imzalanmasının “təbii ki, təhlükəsizlik yardımı göstərəcəyi” mövqeyini bir daha təkrarlayıb. Bundan əvvəl, Zelenskinin Trampla qalmaqallı bir görüşü keçirildi...

Politoloq Oqtay Qasımov Bizimyol.info xəbər portalına açıqlamasında bildirib ki, Trampla görüşdə Zelenskinin bir qədər sakit davranmalı olduğuna dair fikirlər var: “Nəzərə almaq lazımdır ki, Zelenski üç ildir müharibə vəziyyətindədir. Hər gün onun ölkəsində yüzlərlə insan həyatını itirir, dağıntılar var. Ölkədə humanitar böhran və çox ciddi problemlər var. Yəni onun emosional vəziyyəti də anlaşılandır. Donald Tramp Zelenskini qəbul etdiyi vaxt ilk dəqiqələrdən hələ qapıda qarşılanan zaman ona atmacalı sözlərlə sataşmağa çalışdı. İlk öncə qapının ağzında onun geyimi, kostyumunun olmaması ilə bağlı məsələni qabartdı. Ardınca da özünün təbliğatçısı olan şəxs eyni sualı mətbuata açıq hissədə verdi. Hansı ki, protokol qaydalarına görə, adətən liderlərin görüşündə təxminən 5, maksimum 10 dəqiqəlik mətbuata açıq görüş həyata keçirilir. Orada tərəflər dekorativ ifadələr səsləndirirlər, pozitiv tonda fikirlər söylənir və ondan sonra danışıqlar qapalı formatda, bağlı qapılar arxasında aparılır və orada hansısa bir gərginlik ola bilərsə, bu da artıq mətbuata qapalı olur. Hansı səbəbdənsə bu görüş 40 deyil, 49 dəqiqə mətbuata açıq keçirildi və orada nələrin yaşandığını hər birimiz gördük. Şübhəsiz ki, bu vəziyyətin alınmasında ABŞ tərəfinin rolunun daha çox olduğunu düşünürəm. Belə ki, Amerika tarixində bəlkə də çox nadir hallardan biri idi ki, vitse-prezident iki ölkə başçısının danışıqlarına bu qədər müdaxilə edərək ortalığı qarışdırdı və gərginliyi artırdı, hətta bir ölkənin prezidentinə barmaq sallayaraq, onu təhdid etdi. Yəni bunlar xoş məsələlər deyildi. Zelenskinin Amerikadan bir istəyi var idi. Nadir, mineral ehtiyatların işlənməsi və istismar edilməsinin qarşılığında Ukraynaya təhlükəsizlik zəmanətlərinin verilməsi. Amma Amerika Birləşmiş Ştatlarının prezidenti bildirirdi ki, anlaşma imzalanacaq və ərazilər istismar ediləcək, amma bunun qarşılığında heç bir təhlükəsizlik təminatı verilməyəcək. Yəni hər şey bu qədər açıq şəkildə ortalıqda olduğu halda, bəlkə də belə düşünmək olar ki, Zelenski Vaşinqtona getməsəydi daha yaxşı olardı”.

Oqtay Qasımov

Oqtay Qasımov qeyd edib ki, tərəflər arasında münasibətlər onsuz da müəyyən gərginliklə müşahidə olunurdu: “Həmin görüşdən bir həftə əvvəl Donald Tramp Zelenskini "diktator" adlandırmışdı. Onun hakimiyyətdən getməsinin vacibliyini vurğulamışdı. Tramp Zelenskini savaşı başlatmaqda ittiham etmişdi. Bunlar qəbul olunası məsələlər deyil və nəzərə alsaq ki, müharibə gedən ölkədə seçkilərin keçirilməsi mümkün deyil, belə bir məsələ ilə Zelenskini ittiham etmək əslində vicdansızlıqdır. Trampın əslində söylədiyi fikirlərin əksəriyyəti Putinin fikirləri ilə üst-üstə düşürdü desək, yanılmarıq”.

Oqtay Qasımovun fikrincə, indiki halda Ukraynanın NATO-ya qəbul edilməsi mümkün deyil və Zelenski bunun başqa formalarda həlli yollarının həyata keçirilməsini istəyir.

“Vaşinqtondakı bu gərgin görüş əslində, həm də bəlkə də bir mərhələnin qapanması, yaxud tarixin qırılma anı kimi də dəyərləndirilə bilər. Amerika Birləşmiş Ştatları açıq şəkildə bu görüşdə Ukraynadan yalnız ipləri qoparmadı, həm də Avropa ilə də iplər qoparıldı. Əslində Trampın Fransa prezidenti, İngiltərə baş naziri və Polşa prezidenti ilə görüşləri də faktiki olaraq, elə Zelenski ilə keçirilən görüşə yaxın bir atmosferdə baş tutmuşdu. Sadəcə olaraq həmin şəxslər daha təcrübəli və daha sakit tərzdə yaşayan dövlətin nümayəndələri olduqları üçün onlar diplomatik formada bu proseslərdən yayınmağı bacardılar. Xüsusilə də, Makronun Trampla olan görüşündəki gərgin anları da yaxşı xatırlayırıq”-deyən Oqtay Qasımov hesab edir ki, bundan sonra şübhəsiz ki, Ukrayna üçün çox çətin olacaq.

“Avropa İttifaqı dövlətləri Londonda toplaşıb Ukraynaya dəstək ifadə etsələr də, nəzərə almaq lazımdır ki, onların özləri də həmin toplantıda Amerika Birləşmiş Ştatlarının iştirakı olmadan Ukrayna təhlükəsizlik təminatlarının verilməsinin imkansız olduğunu etiraf etdilər. Avropa İttifaqının özü 80 ildən bəri Amerikanın "təhlükəsizlik çətiri" altında yaşamaqdadır və bu gün özü də təhdidlərlə qarşı-qarşıya qalıb. Çünki Amerika Birləşmiş Ştatları artıq açıq şəkildə bəyan edir ki, Avropanın təhlükəsizliyi ilə bağlı fiziki və maliyyə yüklərini bundan sonra öz üzərinə götürmək niyyətində deyil və tələb edir ki, onlar öz müdafiə xərclərini ümumdaxili beş faiz səviyyəsinə qədər qaldırsınlar və Avropa İttifaqı da çox güman ki, məcburən olsa da, bu addıma getməlidir. Bundan sonrakı dönəmdə əgər Tramp administrasiyası mövqeyində müəyyən yumşaqlıq olacaqsa, bunu Ukrayna üçün müəyyən şans adlandırmaq olar”-deyə politoloq bildirib.

Oqtay Qasımov vurğulayıb ki, Avropa liderləri orada doğrudan da özlərini bəyan etdikləri kimi Ukraynaya çox ciddi məbləğlərdə maliyyə yardımları edəcəklərsə, o zaman Ukrayna döyüş meydanında uzun müddət tab gətirmək imkanları qazanacaq: “Əgər özlərinin də dediyi kimi, 100 milyardlarla dollar vəsaitin ayrılmasından söhbət gedirsə və Amerika tərəfi də həmin pul vəsaitlərlə Amerika silahlarının alınıb Ukraynaya verilməsinə etiraz etməyəcəksə, təbii ki, bu da Ukraynanın müdafiə qabiliyyətinin bundan sonra artması və davam etməsinə gətirəcək. Əks halda Tramp administrasiyası prinsipial olaraq, Ukrayna məsələsi ilə bağlı son qərarını verib və Ukraynaya heç bir yardım göstərilməyəcəyi məsələsində mövqe sərgiləyərsə, bu da şübhəsiz ki, Ukraynanın müharibə meydanındakı vəziyyətini ciddi şəkildə gərginləşdirəcək”.

İradə Cəlil, Bizimyol.info