ABŞ dan İranla bağlı açıqlama: “Nüvə razılaşması heç vaxt olmaya bilər”

ABŞ energetika naziri Kris Rayt bildirib ki, Vaşinqton İranın nüvə silahı əldə etməsinin qarşısını almaq üçün uzun müddətdir əldə olunmayan nüvə razılaşmasına ümumiyyətlə nail olmaya bilər. Marja xəbər verir ki, açıqlama ABŞ-İran qarşıdurmasının yeddinci ayına daxil olduğu bir vaxtda səsləndirilib.

“Nüvə razılaşması olmaya bilər. Ola bilsin ki, sadəcə onların bunu etmək imkanlarını məhv etmək lazım gəlsin”, – Rayt ABC News-un “This Week” proqramında deyib.

“Razılaşma İranda növbəti administrasiyanı gözləyə bilər. Biz sadəcə bunu bilmirik”, – o əlavə edib.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp dəfələrlə İranın nüvə silahı əldə etməsinin qarşısının alınmasının ABŞ-ın hərbi kampaniyasının əsas məqsədlərindən biri olduğunu bildirib. Eyni zamanda, Tramp müharibə müddətində İranla danışıqlar yolu ilə razılaşma əldə etməyə çalışıb. Qarşıdurma dünya üzrə enerji qiymətlərinin kəskin artmasına səbəb olub.

Raytın açıqlamaları göstərir ki, ABŞ administrasiyası İranla danışıqlar yolu ilə nüvə razılaşması əldə etmədən də Tehranın nüvə silahına sahib olmasının qarşısını almaq strategiyasını davam etdirə bilər.

Jurnalistin ABŞ-ın İran nüvə infrastrukturunu yenidən qurmağa çalışdığı halda zərbələri davam etdirib-etdirməyəcəyi barədə sualına energetika naziri belə cavab verib:

“Onların bunu etmək imkanlarını məhv etməlisiniz”.

“Biz onların nüvə silahı hazırlamaq və nəticədə hazırladıqları təqdirdə onu hədəfə çatdırmaq imkanlarını zəiflədirik. Bu, 47 ildir davam edən bir səydir. Bu, sadə məsələ deyil, lakin ABŞ bu işi başa çatdıracaq və regiondakı müttəfiqlərimizlə əməkdaşlıq edəcəyik”, – Rayt bildirib.

Rayt bildirib ki, Prezident Donald Trampın üstünlük verdiyi variant “hər zaman danışıqlar yolu ilə razılaşma əldə etmək və mütləq zərurət yaranmadıqca hərbi həll yolundan istifadə etməməkdir”.

Onun sözlərinə görə, hazırda ABŞ ordusunun regiondakı ən böyük vəzifələrindən biri İran neftinin və enerji məhsullarının ixracını dayandırmaqdır.

“Hazırda regiondakı ordumuzun ən böyük rollarından biri İran xam neftinin və ya neftlə əlaqəli məhsulların, təbii qazın və digər məhsulların ixracını dayandırmaqdır. Biz onların iqtisadiyyatını boğuruq ki, mövcud rejimin siyasətində dəyişiklik və ya yeni rejim yaransın”, – Rayt bildirib.

 İran ABŞ-ı hədələyib

İran parlamentinin sədri və ölkənin əsas danışıqlar aparan rəsmilərindən biri Məhəmməd Baqir Qalibaf bazar günü bildirib ki, ABŞ hücumlarına verilən “mütənasib cavablar” artıq başa çatıb. Bununla yanaşı, o, müharibənin İran iqtisadiyyatına ciddi təsir göstərdiyini etiraf edib.

“Əgər indiyədək başa düşməyiblərsə, gec olmadan anlamalıdırlar ki, oyunun qaydaları dəyişib və bundan sonra İranın maraq və təhlükəsizliyinin hər hansı şəkildə pozulmasına daha sürətli, daha ağır və daha ağrılı cavab veriləcək”, – Qalibaf bildirib.

Bununla yanaşı, Qalibaf hərbi qarşıdurma ilə paralel olaraq İranın ciddi iqtisadi problemlərlə üzləşdiyini vurğulayıb.

“Valyuta məzənnəsində kəskin dəyişikliklər, inflyasiya, işsizlik və bazarın idarə olunması insanların yaşayışına ciddi təzyiq göstərən fundamental problemlərdir”, – o deyib.

Qalibaf daxili istehsala daha çox arxalanmağın və texnologiyadan istifadə etməklə həm qısamüddətli, həm də davamlı həll yollarının hazırlanmasının vacibliyini qeyd edib.

Açıqlamalar ABŞ qüvvələrinin İranın üç xam neft tankerinə zərbə endirməsindən sonra verilib.

ABŞ Mərkəzi Komandanlığı – CENTCOM bildirib ki, Xark adası sahillərində bir, Cask yaxınlığında isə digər xam neft tankeri tamamilə sıradan çıxarılıb. Daha bir tanker Oman körfəzində hücuma məruz qalıb.

İran Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının katibi Möhsün Rzayi isə bildirib ki, Tehran Hörmüz boğazından kənarda yeni məhdudiyyət zonasını elan etməyi planlaşdırır. Yeni zona Fars körfəzinin müəyyən hissələrini əhatə edəcək.

CENTCOM-un məlumatına görə, tankerlərə zərbələr İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun regiondakı iki ABŞ hərbi gəmisinə ballistik raketlər atmasına cavab olaraq həyata keçirilib.

ABŞ tərəfi təyyarədaşıyan gəmi və idarəolunan raketlərlə təchiz edilmiş esminesin çoxsaylı hücumlardan yayına bildiyini və amerikalı hərbçilər arasında xəsarət alan olmadığını bildirib.

CENTCOM-un komandanı admiral Bred Kuper bildirib:

“İnqilab Keşikçiləri Korpusuna mesaj aydın olsun: bizim iki gəmimizə atəş açsanız, bunun əvəzində daha yüksək iqtisadi qiymət ödəyəcəksiniz – sizin üç gəminizi sıradan çıxaracağıq”.

O əlavə edib ki, ABŞ qüvvələri amerikalı hərbçiləri müdafiə etməkdən çəkinməyəcək və zərurət yaranarsa İranın “məhdud və müdafiəsiz neft donanmasını” məhv edəcək.

ABŞ-ın müdafiə naziri Pit Heqset də bildirib ki, İran ABŞ gəmilərinə atəş açacağı halda Vaşinqton İranın neft tankerlərini məhv edəcək və batıracaq.

İran OPEC-in üçüncü ən böyük neft istehsalçısıdır. Müharibədən əvvəl ölkənin xam neft ixracının təxminən 90%-i Xark adası vasitəsilə həyata keçirilirdi.

Aprelin ortalarında ABŞ-ın İran neftinin ixracına qarşı blokadasının başlamasından sonra tədarük ciddi şəkildə pozulub.

ABŞ və İran arasındakı qarşıdurma müharibədən əvvəl dünya neft təchizatının əsas marşrutlarından biri olan Hörmüz boğazında daşımaları faktiki olaraq iflic edib.

Müharibə fevralın 28-də ABŞ və İsrailin İrana hava zərbələri ilə başlayıb.

Donald Tramp iyun ayında ABŞ-ın İrana qarşı hərbi zərbələrini davam etdirdiyi vaxt Xark adasını ələ keçirməklə hədələmişdi. Tramp avqustun 31-də isə Xark adasının partladılmasını təsvir edən süni intellektlə hazırlanmış video yayımlayıb.

ABŞ sanksiyaları sərtləşdirir

İran tankerlərinə hücumdan bir gün əvvəl ABŞ Maliyyə Nazirliyi kiçik Türkiyə investisiya bankına və onun iki törəmə şirkətinə qarşı sanksiyalar elan edib.

Vaşinqton həmin maliyyə qurumlarını İran İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusu ilə əlaqəli strukturlardan birinə maliyyə vəsaitlərinin ötürülməsinə şərait yaratmaqda ittiham edir.

Bu tədbirlər Tramp administrasiyasının avqustun sonunda İranın rəqəmsal aktivlərə, qabaqcıl texnologiyalara, qızıl ehtiyatlarına, kommersiya aviasiyasına və gəmiçiliyə çıxışını məhdudlaşdırmaq məqsədilə başladığı genişmiqyaslı sanksiya kampaniyasının bir hissəsidir.

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian ötən ayın sonunda ölkənin xarici ticarətinin kəskin azaldığını bildirib.

Dünya Bankının hesablamalarına görə, ötən il ölkə daxilində baş verən genişmiqyaslı etirazların yaratdığı iqtisadi pozuntular və regionda hərbi qarşıdurmanın güclənməsi fonunda İranın ümumi daxili məhsulu martda başa çatan ildə 2,7% azalıb.

Dünya Bankının məlumatına görə, fevral ayında İranda inflyasiya 62,2%-ə yüksəlib, ərzaq məhsullarında qiymət artımı isə tarixi maksimum olan 99%-ə çatıb.

İran rəsmilərindən biri müharibə nəticəsində ölkədə bir milyon iş yerinin itirildiyini bildirib.

İş elanları AzVak.az-da