ABŞ niyə F 22 ni heç kimə satmır?

“F-22 Raptor” “ABŞ hərbi aviasiyasının incisi” kimi hazırlanıb — azgörünən, uzaqmənzilli və müasir müharibələrdə üstünlük qazanmağa hesablanmış qırıcı. Lakin bütün üstünlüklərinə baxmayaraq, bu təyyarə yalnız ABŞ Hərbi Hava Qüvvələrinin istifadəsindədir.
Bəs görəsən, niyə bu qabaqcıl döyüş təyyarəsi, hətta yaxın müttəfiqlərə belə, heç vaxt satışa çıxarılmayıb?
Yeniavaz.com Wionews.com-a istinadla xəbər verir ki, bu qərarın dörd əsas səbəbi var.
1. Qanunvericilik qadağası – Konqresin təsdiqi ilə
1998-ci ildə ABŞ Konqresi xüsusi bir qərar qəbul etdi və bu, F-22-nin hər hansı xarici dövlətə satışını qəti şəkildə qadağan edirdi. O vaxtdan etibarən hər il qəbul edilən müdafiə büdcəsi qanunlarında bu qadağa yenidən təsdiqlənir və məcburi xarakter daşıyır. Qadağanı aradan qaldırmaq və ya yumşaltmaq cəhdləri dəfələrlə uğursuzluqla nəticələnib. Beləliklə, bu hüquqi maneə F-22-nin yalnız ABŞ üçün unikal milli sərvət olaraq qalmasını təmin edir.
2. Məxfi gizlənmə texnologiyalarının qorunması
“F-22 Raptor” indiyədək tətbiq edilmiş ən qabaqcıl gizlənmə texnologiyaları və sensorlarla təchiz olunub. Onun radarlardan yayınmağa imkan verən konstruksiyası, uzunmüddətli səsdən sürətli uçuş qabiliyyəti, idarəolunan mühərrikləri və daxili avionikası ciddi nəzarət altındadır.
ABŞ siyasətçiləri hesab edirdilər ki, “Raptor”un ixracı, hətta ən etibarlı müttəfiqlərə belə, bu texnologiyaların potensial rəqiblərə sızmasına səbəb ola bilər. Bu isə ya təyyarələrin tərsinə mühəndislik yolu ilə öyrənilməsi, ya da subpodratçı şirkətlərin şəbəkələrindən məlumat sızması ilə baş verə bilər.
3. Ölçüyəgəlməz dəyişiklik xərcləri
İxrac qanunvericiliyinə uyğunlaşdırmaq üçün xaricə satılacaq F-22 versiyası ciddi şəkildə yenidən işlənməli, sınaqlardan keçirilməli və bəzi xüsusiyyətləri zəiflədilməli idi.
Pentaqon nümayəndələrinin sözlərinə görə, bu prosesin dəyəri 1 milyard dollardan çox ola bilərdi ki, bu da ən varlı tərəfdaş ölkələr üçün belə həddindən artıq hesab olunur. Üstəlik, məxfi məlumatların silinməsi və dəyişdirilməsi üçün əlavə modernləşdirmə xərcləri də tələb olunur.
4. Strateji seçim: Müttəfiqlər üçün F-35
ABŞ, F-22-ni ixrac etmək əvəzinə, vəsaitlərini “F-35 Lightning II” proqramına yatırdı. Bu təyyarə ilkin mərhələdən çoxməqsədli və ixrac üçün nəzərdə tutulmuş şəkildə hazırlanmışdı.
Bu gün ABŞ-nin bir çox müttəfiq ölkələri F-35-ləri geniş miqyasda istifadə edir, beləliklə onlar:
- 5-ci nəsil “stealth” (görünməzlik) üstünlüklərindən yararlanır;
- daha sərfəli və miqyaslana bilən platforma əldə edirlər;
- eyni zamanda F-22 ilə bağlı məxfi texnologiyaların açılma riskini doğurmurlar.