Afaq Bəşirqızı sənətdə təsadüfi adamdır

Əlbəttə, tarix, incəsənət təkcə böyük insanlardan, gözəl əməllərdən ibarət olmur. Burada nələrəsə görə adını yazdıra bilən də var, təsadüfən adı yazılan da.

Bu mənada, Afaq Bəşirqızını Azərbaycan incəsənətində təsadüfi adam hesab etmək olar.

Onun sənətdəki ilk mövcudluğu, heç şübhəsiz, atası Bəşir Səfəroğluya görədir. Sonrası isə bəxt. Afaq xanım müsahibələrinin birində deyir ki, atam aktrisa olmağımı istəmirdi. Görünür, bəzən böyük sözü dinləmək daha faydalıdır.

Məlum, əksər insanlar onu “Söylü” obrazı ilə tanıyır. Ancaq heç şübhəsiz, onun daha pis obrazları var. Məsələn, “Yarımştat”, “Yaşıl eynəkli adam”, “Evləri köndələn yar” filmlərində olan rolları buna bariz nümunədir.

Afaq Bəşirqızının yaddaşlarda qalması, tanınması, sevilməsi hansısa rolunu yaxşı oynadığına görə deyil. Elə daha çox Söylü obrazı ilə tanınan Afaq xanımın mahiyyətcə də Söylü olması onu sevdirə bilib.

Elə bir müsahibə, elə bir veriliş yoxdur ki, Afaq xanım orada əsl sənətkar çıxışı etsin. Rasim Balayev, Fəxrəddin Manafov və başqaları öz rollarından necə çıxa bilmədilərsə, Afaq xanım da Söylü obrazından çıxa bilmədi. Özünü hər yerdə Söylü kimi apardı, onun kimi danışdı, güldü.

Söylü obrazı da şair Moşu obrazı qədər Azərbaycan ədəbiyyatına, şair obrazına ziyan vurub. Heç görün, digər obrazları yada düşürmü? Çünki son dərəcə məhəlli xarakteri ehtiva edir. Adam Söylü obrazına baxanda kənddəki bibisi, xalası yadına düşür. Sonra qayıdıb Afaq Bəşirqızıya sənətkar kimi baxmaq istəyirsən, yenə də adamın bibisi, xalası gözünün qarşısında durur. Ümumiyyətlə, mən Afaq Bəşirqızının simasında heç vaxt sənətçi aurası görməmişəm. Əksinə, elə bilmişəm, kənddən gələn bibim özü ilə qurd yağı da gətirib, sürtəcək evə. Ola bilsin, mitilin də arasına cadu qoydu. Maraqlıdır ki, görəsən, azərbaycanlılar sənətə, sənətkara nə vaxt açıq gözlə baxacaqlar?

Nə vaxt “bizimdir” deyə zəifliyi müqəddəsləşdirməkdən, tanışlıq hissini sənət meyarı saymaqdan imtina edəcəklər? Nə vaxt aktyoru oynadığı obrazdan ayırmağı, obrazı isə milli xarakter adı altında toxunulmaz elan etməməyi öyrənəcəklər?

Bizdə sənət çox vaxt estetik hadisə yox, sosial rahatlıq zonasıdır. Tamaşaçı sənətə baxmağa yox, özünü görməyə gedir. Öz bibisini, öz xalasını, öz qonşusunu. Ona görə də Söylü obrazı sevilir. Çünki o, yenilik gətirmir, sual vermir, insanı narahat etmir. Əksinə, mövcud zövqsüzlüyü, qapalılığı, qışqırıqla haqlı çıxmaq mədəniyyətini legitimləşdirir.

Çox yəqin, Azərbaycan xalqı Afaq Bəşirqızını da müqəddəs, milli-mənəvi dəyər hesab edir. Ancaq nədənsə, illər əvvəl efirdə söyüş söyəndə deyə bilmədilər ki, ay bizim dəyərimiz, niyə belə edirsən?

Afaq Bəşirqızı mahiyyətcə o qədər konyukturşikdi, o qədər rəsmiyyət istəyir ki, hətta Fəxri xiyaban filan da ona balaca gəlir və bir dəfə təklif vermişdi ki, bəs aktyorlar üçün ayrıca məzarlıq olsun, bütün tanınmışlar orada dəfn olunsun.

Fəxri xiyaban üçün yaşamaq bax buna deyirlər.

Üstəlik, bəşəri sənətkar ola bilmədiyi üçün, mental kütlədə də sevgini mühafizkarlıqla qazanıb. Mühafizəkar olmaq olar, ancaq bir qadın aktirsanın da klassik qadın olması ən azı sənət adına yaxşı deyil. Afaq xanım nə edir? Heç nə. Gənclərin geyimindən narazılıq edir və xalq da deyir ki, əhsssssənn, ziyaaaalııı, Azbicaaaan kaaaadını. Onun oynadığı obrazların hamısı sanki eyni psixoloji fabrikdən çıxıb: əsəbi, qışqıran, hamını danlayan, amma nədənsə daim haqlı olduğunu düşünən qadın. Elə həyatda-televiziyada da belədir.

Bu obrazların adları dəyişir. Ana, xala, qayınana, qonşu, direktor olur. Amma içindəki Afaq dəyişmir.

İndi, məsələn, bir gənc aktrisa Afaq xanıma baxıb nə götürsün, nə öyrənsin? Nə var ki, nəyi də bilsin? Hansı gənc aktrisa Afaq Bəşirqızına oxşamaq istəyər?

Orxan

Gununsesi.info