Ali təhsilə gender bərabərliyi GƏLİR Yeni tədris planı nələri DƏYİŞƏCƏK?

Azərbaycan xalqının milli yaddaşında qadına xüsusi sayğı, hörmət yer tutur. Qadın olan yerdə səliqəli danışılar, ictimai yerdə, nəqliyyatda qadına yer verilər, qadın gördükdə əks cinsin nümayəndələri özlərini, əyin-başlarını düzəldərlər.
Bunlarla yanaşı qadınların bəzi hüquqları, təhsil hüqüqu, əmək hüququ mental dəyərlər, qadına hörmət adı altında əllərindən alınır.
Bunun altında həmişə pis niyyət dayanmasa da nəticə mənfi olur. Ona görə də gender bərabərliyini təmin etmək üçün daimi mübarizə aparılır, qadınların hüquqlarının təmin olunması üçün müxtəlif addımlar atılır. Ötən ilin məlumatına görə, qadınların məşğul əhalinin ümumi sayındakı xüsusi çəkisi 48 faiz təşkil edir.
Ölkəmizdə 2025-ci ilin əvvəlinə görə ölkə əhalisinin ümumi sayının 50,2 faizini qadınlar təşkil edib. Lakin 2024-cü ildə doğulmuş 102,3 min körpədən 47,0 faizi qız uşaqları olub. Bir neçə ildir ki, ölkədə doğulan uşaq sayında oğlanlar üstünlük təşkil edir.
Ona görə də ölkədə gender bərabərliyinin təminatına ehtiyac var.
Ötən həftə Prezident İlham Əliyev Azərbaycan Respublikasında gender (kişi və qadınların) bərabərliyi üzrə 2026 – 2028-ci illər üçün Milli Fəaliyyət Planı”nı təsdiqləyib.
Planda bir çox məsələlərlə yanaşı bu mövzuda təhsil məsələsi də yer alıb. Plana görə, ali təhsilin bakalavriat və magistratura səviyyələrində müvafiq ixtisasların təhsil proqramlarına gender bərabərliyinin tədrisi ilə bağlı fənlər və ya mövzular daxil ediləcək. Yəni gender bərabərliyi ilə bağlı məsələləri özündə ehtiva edən seçmə fənlərin məzmununun müəyyən olunması, təhsil proqramlarına gender bərabərliyinin tədrisi ilə bağlı daxil edilmiş seçmə fənlərə aid tədris proqramlarının və dərsliklərin hazırlanması, eləcə də təhsil proqramlarına gender bərabərliyinin tədrisi ilə bağlı seçmə fənlər üzrə aparılan tədrisin müntəzəm olaraq monitorinqi və qiymətləndirməsi planlaşdırılır.
Hansı ölkələrdə bu tədris olunur? Təcrübə necədir? Nələr tədris oluna bilər?
Mövzuya münasibət bildirən təhsil sahəsi üzrə ekspert Elçin Əfəndi Bizim.Media-ya bildirib ki, bu mövzuda dünyanın əksər ölkələrində fənlər tədris olunur:
“Bu fənn seçmə fəndir. Ali təhsil müəssisələrində təhsil alan tələbələr məhz bu fənni seçərək gender bərabərliyi istiqamətində müəyyən biliklərə sahib olmaq, bacarıqlara yiyələnməklə sosial və digər sferalarda tətbiq etmək vərdişlərinə sahib olacaqlar. Bu mövzuda dünyanın müxtəlif ölkələrində müvafiq olaraq tədbirlər planı həyata keçirilir. İslandiya, Finlandiya, Latviya, Litva, Estoniya, Gürcüstan, Rusiya və digər ölkələdə gender bərabərliyi mövzusu təlqin olunur”.
Onun sözlərinə görə, ölkəmizdə ali təhsil alan qızların sayı oğlanların sayından olduqca aşağıdır:
“Bu da milli mental dəyərlər, bəzi hallarda erkən yaşlarda qızların evliliyə cəlb olunması məsələsi və yaxud bəzi bölgələrdə valideynlərin qız övladlarını oxutmaq istəməməsi təsir göstərir. Burada yaranan disbalansı aradan qaldırmaq üçün ali təhsilli şəxslər bu mövzuda daha həssas olmalıdırlar deyə mövzunun tədrisi nəzərdə tutulur. Qeyd etdiyimiz ölkələrin əksəriyyətində qızların təhsil alma faizi kişiləri üstələyir. Bəzilərində 60-ın 40-a nisbətində, bəzilərində 55-in 45-ə nisbətindədir. Latviyada ali təhsil alanların 60 faizi qadınlardır”.
Ekspert hesab edir ki, belə bir vəziyyətin formalaşması gender bərabərliyi istiqamətində aparılan təbliğatın nəticəsidir.
O qeyd edib ki, bu mövzu təhsilin bütün pillələrini əhatə edə bilər:
 

“Ölkəmizdə əhalinin müvafiq olaraq cins bərabərliyinə baxdıqda qadınların kişilərə nəzərən cüzi faiz fərqilə artıq olduğu qeyd olunur. Təəssüf ki, biz bunu təhsildə görə bilmirik. Eyni zamanda, yeni doğulan uşaqların sayında da son dövrlərdə fərq ortaya çıxıb. Belə ki, ailələrin oğlan uşaqlarına üstünlük verməsi nəticəsində qız uşaqlarının sayı azalıb. Bu isə gender bərabərliyi məsələsinin hələ də bizim ölkəmizdə tam tənzimlənməməsindən irəli gəlir.

Bu ali təhsildə mütləq öyrədilməlidir. Hətta orta təhsil müəssisələrində, xüsusilə yuxarı siniflərdə bu istiqamətə toxunulmalıdır ki, gələcəkdə hazırdakı disbalans aradan qalxsın. Bu gün elə etməliyik ki, qadınlarla kişilərin təhsilalma faizi bərabərləşsin və ya qadınların sayı artsın. Bu, eləcə də orta ixtisas, peşə təhsili pillələrində də özünü göstərməlidir”.
Günay Şahmar, Bizim.Media