Alimə hörmət gələcəyə hörmətdir MƏQALƏ

Son günlərdə sosial şəbəkələrdə Azərbaycan Milli Elmər Akademiyasında keçirilən bir iclasdan çəkilmiş fotolar və videolar yayılır. Kiminsə tərəfindən çəkilən bu görüntülərdə yaşlı alimlərimizin bir neçə dəqiqəliyinə, bəlkə də sadəcə bir neçə saniyəliyinə gözlərini yumduğu anlar qeydə alınıb. Və təbii ki, bu kadrların altında yazılan şərhlər, edilən lağlar ürək ağrıdır.

Mən də bir gənc alim, bir ziyalı olaraq bu vəziyyət qarşısında susmağı özümə sığışdıra bilmirəm. Çünki bu, sadəcə bir neçə alimin yuxuya getməsi deyil, bu, bütöv bir ziyalı zümrəsinə, elmə və təhsilə, yaşa və təcrübəyə qarşı edilən hörmətsizlikdir.

ALİMLƏR NİYƏ YORULUR?

Gəlin əvvəlcə bir həqiqəti anlayaq. Aydındır ki, iclas bir neçə saat çəkə bilir. Alimlər - xüsusilə də yaşlı nəsil nümayəndələri - bu iclasda iştirak ediblər. Onların bəzilərində yaşla bağlı irəli gələn yorğunluq, bəzilərində göz yorğunluğu, bəzilərində isə qan təzyiqi və ya digər sağlamlıq problemləri ola bilər. Bu, tamamilə təbii və insani bir haldır.

İclasın 2 saat davam etdiyini düşünsək, kimsə bu 2 saatın bəlkə 1-2 dəqiqəsində yuxuya gedibsə, bu, onun bütün iclas boyu yatdığı anlamına gəlmir. Bəlkə də həmin alim iclasın qalan hissəsində ən dəyərli fikirləri səsləndirib, ən mühüm problemlərə həll yolları təklif edib. Bəs niyə bunu görmürük? Niyə yalnız mənfi anları qeydə alıb yayırıq?

QƏRƏZLİ YANAŞMA: BİR ANLIQ YORĞUNLUĞUN ÖMÜRLÜK ZƏHMƏTƏ KÖLGƏ SALMASI

Bu görüntüləri çəkib yayanlar kimdir? Həqiqi jurnalistdirmi, yoxsa sensasiya dalınca qaçan, reket üsulları ilə insanları ləkələməyə çalışan şəxslər? Təəssüf ki, bu gün jurnalistika adı altında bir çox insan, sadəcə reytinq qazanmaq, klik toplamaq, kimisə alçaltmaqla məşğuldur.

Həqiqi jurnalist nə edər? Həqiqi jurnalist alimlərin yatdığı anı yox, onların oyanıq olduğu, elm üçün çalışdığı anları qeydə alar. Həqiqi jurnalist alimlərin maaşlarını araşdırar - onların nə qədər az maaş aldığını, hansı çətin şəraitdə çalışdığını yazar. Həqiqi jurnalist alimlərin elmi əsərlərini, kitablarını, kəşflərini tanıdar, cəmiyyətə onların dəyərini anladar.

Bəs biz nə görürük? Kimsə gizlincə kamera çəkib, alimlərin ən zəif anını yaxalayıb, sosial şəbəkələrə paylayır. Və insanlar da düşünmədən, araşdırmadan bu paylaşımları yayır, şərh yazır, lağ edirlər.

BU ALİMLƏR KİMLƏRDİR?

Bir düşünün. O fotolarda gördüyünüz ağsaçlı alimlər ömrünün 30-40-50 ilini elmə həsr edib. Onlar sovet dövrünün çətinliklərindən, müstəqillik illərinin böhranlarından keçib, hər şeyə rəğmən elmi inkişaf etdirməyə çalışıb. Onların yetişdirdiyi tələbələr- o cümlədən mənim kimi gənc alimlər- bu gün elmin müxtəlif sahələrində çalışır.

Onların əksəriyyəti təvazökar həyat yaşayır. Az maaş alır, çox çalışır. Bəzilərinin təqaüdü o qədər azdır ki, əsas ehtiyaclarını belə qarşılamaqda çətinlik çəkir. Amma buna baxmayaraq, elmi fəaliyyətini davam etdirir, məqalələr yazır, konfranslarda iştirak edir, gənc nəsli yetişdirir.

Onların yorğunluğu, məhz bu ağır həyat şəraitinin, bu qədər zəhmətin nəticəsidir. Və biz onların bu yorğunluğu ilə lağ edirik?!

DƏYƏRLƏRİMİZƏ XƏYANƏT

Azərbaycan xalqı olaraq biz həmişə ağsaqqala, ziyalıya, alimə böyük hörmət bəsləmişik. "Ağsaqqalı olanın ağlı çox olar" demişik. "Elm sahibinə hörmət, Allaha hörmətdir" kimi dəyərlərlə böyümüşük. Bəs indi bu dəyərlər hanı?

Bir neçə saniyəlik yuxuya getmə, bir anlıq yorğunluq - bunlar insani şeylərdir. Heç kim mükəmməl deyil. Əgər biz alimlərimizi belə xırda şeylərlə ölçür, onların illərlə apardığı elmi fəaliyyəti görməzdən gəliriksə, bu, bizim öz dəyərlərimizə xəyanətimizdir.

SOSİAL ŞƏBƏKƏ İSTİFADƏÇİLƏRİNƏ MÜRACİƏT

Siz sosial şəbəkə istifadəçiləri, bu fotoları görəndə nə düşünürsünüz? "Ay bu alimlər yatır, gör nə olub, elmə belə xidmət edirlər" - bu cür düşüncə ilə paylaşım edirsinizsə, bilin ki, siz də bu hörmətsizliyin bir parçasısınız.

Bir anlıq dayanın və düşünün. O fotodakı insan kimdir? Onun elmə nə qazandırdığını bilirsinizmi? Onun neçə kitabı, neçə elmi məqaləsi var? O, neçə tələbə yetişdirib? Onun həyat yolu necə olub? Bu sualların cavabını bilmədən, sadəcə bir fotoya əsaslanaraq fikir yürütmək nə qədər haqsızlıqdır. Ani gözyummanı çəkib cəmiyyətdə çaxnaşma yaradanlara heç sözümüz yoxdur. Aydındır ki, onlar həvəs və səbrlə gözləyərək məhz həmin ani gözyumma halını tutub çəkiblər. Sual olunur: Məqsəd nədir? Hansı marağa? Məncə bu məqaləni buradək oxuyan artıq cavabı tapmış olacaq.

Gəlin, düşünərək paylaşaq. Gəlin, araşdıraraq şərh yazaq. Gəlin, dəyərlərimizə sahib çıxaq.

JURNALİSTLƏRƏ MÜRACİƏT

Əgər həqiqətən jurnalistsinizsə, işinizi vicdanla, peşəkarlıqla edin. Alimlərimizin yorğun anlarını deyil, onların uğurlarını yazın. Onların maaşlarını araşdırın - niyə bu qədər az maaş aldıqlarını soruşun. Onların elmi-tədqiqat işləri üçün lazımi şəraitin yaradılmamasını gündəmə gətirin. Onların kitablarını, məqalələrini tanıdın, cəmiyyətə onların dəyərini anladın.

Unutmayın ki, jurnalistika cəmiyyətin gözü, qulağı və dilidir. Bu gücü insanları alçaltmaq üçün yox, həqiqəti üzə çıxarmaq, problemləri həll etmək üçün istifadə edin.

VƏ NƏHAYƏT, ÖZÜMÜZƏ

Mən bir gənc alim, bir ziyalı olaraq deyirəm: bu münasibət qəbuledilməzdir. Heç kimin, xüsusən də ömrünü elmə həsr etmiş insanların belə alçaldılmasına haqqımız yoxdur.

Biz dəyərlərimizə qayıtmalıyıq. Yaşlılarımıza, ziyalılarımıza, alimlərimizə hörmət etməyi yenidən öyrənməliyik. Onların yorğunluğuna səbəb olan şərtləri dəyişdirməyə çalışmalı, onların qayğısına qalmalıyıq.

Bu yazını yazmaqda məqsədim kimisə təhqir etmək, kimisə qınamaq deyil. Sadəcə, bir həqiqəti dilə gətirmək, bu ədalətsizliyə qarşı səsimi yüksəltməkdir. Ümid edirəm ki, bu səsimiz eşidilər və bir daha heç bir alim, heç bir ziyalı belə hörmətsizliyə məruz qalmaz.

Çünki alimə hörmət, keçmişə hörmət, gələcəyə hörmətdir.

Bu yazı, bütün alimlərimizə, elm adamlarımıza, ziyalılarımıza dəstək məqsədi daşıyır. Onların zəhməti, əziyyəti, elmə qazandırdıqları heç vaxt unudulmamalıdır.

Gəlin cəmiyyətimizin inkişafı üçün birgə addımlayaq, hamılıqla birlikdə faydalı olub, ölkəmizin gələcəyi üçün öz töhfəmizi verməyə çalışaq…

Ruhiyyə Hüseynova

Iqtisad üzrə fəlsəfə doktoru

Mingəçevir Dövlət Universiteti