Alimlər: Beyin kompüter interfeysləri yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyur

Bakı, 24 noyabr, AZƏRTAC

Tədqiqatçıların implantların və süni intellekt sistemlərinin insanların niyyətlərini millisaniyə əvvəl aşkar edə biləcəyini nümayiş etdirməsi fonunda beyin-kompüter interfeysləri (BCI) yeni mərhələyə qədəm qoyur.

AZƏRTAC “Nature” elmi jurnalına istinadla xəbər verir ki, İflic olmuş könüllülərin klaviaturaları, robotlaşdırılmış əzaları və sintetik nitqi idarə etmək üçün implantasiya edilmiş cihazlardan istifadə etdiyi klinik sınaqlar böyük bir irəliləyiş əldə edib. İştirakçılardan biri olan Nensi Smit beyin fəaliyyətini təhlil edən bir implant vasitəsilə sadə melodiyaları ifa etmək qabiliyyətini bərpa edə bilib. O, piano düymələrinə basmağı təsəvvür edərkən, sistem onun şüurlu şəkildə hərəkətə başlamazdan əvvəl niyyətini aşkarlayıb və musiqini özünün çaldığı kimi hiss etməsinə səbəb olub. Tədqiqatçılar bunun implantın onun düşüncə və diqqətlə əlaqəli olan arxa parietal korteksindəki şüuraltı planlaşdırma siqnallarını tutması səbəbindən baş verdiyini söyləyirlər.

Bu sahədə çalışan qruplar bildirirlər ki, həmin siqnallar qarışıq və zəngin ola bilər, habelə təkcə hərəkət haqqında deyil, həm də qərar qəbuletmə, daxili dialoq, anlıq niyyətlər barədə məlumatı ehtiva edir. Artıq bir neçə qrup daxili nitqin fraqmentlərini deşifrə edə və könüllülərin blekcek oyunu zamanı kart seçimlərini necə qiymətləndirdiyini izləyə biləcəklərini göstəriblər.

Yeni sərhəd implantları süni intellektlə birləşdirir. “Synchron” kimi şirkətlərin və “Caltech”dəki akademik qrupların tərtibatçıları geniş neyron qeydləri üzərində təlim keçmiş süni intellekt modellərinin əvvəllər səs-küy kimi qəbul edilməmiş incə nümunələri müəyyən edə biləcəyini nümayiş etdiriblər.

Tədqiqatçılar aşkar ediblər ki, onların sistemi istifadəçinin səhvini bir neçə dəqiqə əvvəl aşkarlaya və real vaxt rejimində yanlış addımı düzəldə bilər. Bu, praktik bir dilemma yaradır: cihazlar səhvləri avtomatik olaraq düzəldə və performansı sürətləndirə bilər, lakin bunu etmək üçün istifadəçilərin icazəsi lazımdır.

Eyni zamanda, istehlakçı neyrotexnologiyası sürətlə inkişaf edir. Elektroensefaloqrafiya (EEG) əsaslı qulaqlıqlar indi siqnal keyfiyyətini yaxşılaşdırmaq və diqqət, stress və ya ayıqlıq barədə rəy vermək üçün süni intellektdən istifadə edir. Onların qeydləri implantasiya edilmiş cihazların qeydlərindən daha az dəqiq olsa da, insanların müəyyən stimullara necə reaksiya verdiyini aşkar edə bilər.