Icma.az
close
up
RU
Alimlər: “Bütün sui qəsd nəzəriyyələrinin ortaq bir cəhəti var...”

Alimlər: “Bütün sui qəsd nəzəriyyələrinin ortaq bir cəhəti var...”

Sia Az saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.

Onlar tək, gözlənilməz bir mənbədən qaynaqlanır...

...Sui-qəsd nəzəriyyələri bir çox cəhətdən qəribədir. Lakin, Kaliforniya Universitetinin aspirantı və təkamülçü antropoloq Devis Eli Elster yeni əsərində yadplanetlilərdə və ya hər şeyə qadir bir varlıqda olsun, inancın özünün əsasını təşkil edən şeyləri anlamağa diqqət yetirib.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, bu barədə Popular Mechanics yazır.

Alimin sözlərinə görə, insanların yaşamaq üçün təkamül keçirdiklərinə görə həqiqi inanclara gəlməyə meylli olduqlarına inanılır.

Sadə dillə desək, doğru olmayan çoxsaylı şeylərə inanmaq yaşamağı çox çətinləşdirir. Bu, sui-qəsd nəzəriyyələri, yalançı elm və xüsusən də dini inanclar məsələsini olduqca çaşdırıcı edir, çünki bu iddialara rasional şəkildə çatmaq mümkün deyil.

Bu cür inanclar üçün ümumi mədəni və bəzən elmi izahlar çox vaxt tənqidi düşünmə bacarıqlarının ümumi çatışmazlığı kimi təsvir olunur.

Lakin, Elster düz Yer icmasının bir neçə üzvü ilə danışdı və bu insanların empirik, lakin səhv olsa da, nəticələrini təqdim etməkdə inanılmaz dərəcədə rasional olduqlarını aşkar etdi. Nəticədə, Elster insanların həqiqətən rasional varlıqlar olduğunu və bu cür inancların insan zehnindəki təbii bir prosesdən qaynaqlandığını fərz edərək cavabı araşdırmaq qərarına gəlib.

Elster və onun həmmüəllifi, fəlsəfə doktoru Manvir Sinq öz məqalələrində qeyri-adi inanclara təsir edən üç əsas sahəni müəyyən edirlər:

- idrak qərəzləri;

- sosial dinamika;

- təcrübə.

Qeyd edək ki, ilk iki inanc yaxşı öyrənilmiş anlayışlardır. Birincisi, insan zehninin əks halda bir-biri ilə əlaqəsi olmayan hadisələr seriyasında nümunələri görmək üçün təkamül etdiyini irəli sürür. Sosial dinamikanın ikinci konsepsiyası da intuitivdir. Fərdlər arasında sui-qəsd nəzəriyyəsinə və ya dinə inamın çox gücü və ya təsiri yoxdur.

Lakin, bu nəzəriyyələr birləşdikdə, sui-qəsdlər tammiqyaslı hərəkatlara çevrilə bilər.

Üçüncü konsepsiya alimlərin xüsusi diqqətini cəlb edib. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, sosial stimullar bəzi insanların bir icmaya qoşulmasının səbəbini izah edə bilər, lakin bu, düz Yer nəzəriyyəsinin mövcudluğunu izah etmir, lakin konus formalı Yer, kub formalı Yer və ya dodekaedr formalı Yer nəzəriyyələrini izah etmir.

Sadə dillə desək, Yerin formasını təhrif etməyin bir çox yolu var, lakin hamının razılaşdığı yalnız bir yol var.

Bu versiya dünyanın bizə necə göründüyü ilə uyğun gəlir. Elsterə görə, bu, elm adamlarının filtr kimi təsvir etdiyi təcrübənin bir aspektidir.

Həyat təcrübəsi müəyyən inancları dəstəkləyə bilsə də, mənasız inancları da süzgəcdən keçirə bilər. Filtr kimi çıxış etməkdən əlavə, təcrübə həm də inanc üçün ilkin qığılcım, eləcə də ritual təcrübələrin irrasional fikirləri gücləndirdiyi bir vasitə ola bilər.

Təcrübənin bu qeyri-adi inancların formalaşmasında mühüm rol oynadığını nəzərə alsaq, süni intellektin ortaya çıxması dezinformasiyanın qorxunc bir kabusu kimi görünür.

Sadə dillə desək, əgər hər kəs süni intellekt tərəfindən yaradılan videoları real kimi qəbul edə bilsəydi, bəşəriyyət sui-qəsd nəzəriyyələri də daxil olmaqla, irrasional düşüncənin qartopu effekti ilə üzləşə bilərdi. Elsterə görə, süni intellekt zərər verə bilər, lakin təəccüblüdür ki, o, həm də kiçik bir ümid parıltısı təqdim edir.

Tədqiqatın müəllifləri həmçinin inanırlar ki, irrasional inancların rasional mənşəyinin daha da araşdırılması dezinformasiyanın qarşısını almaq üçün daha təsirli metodların hazırlanmasına gətirib çıxara bilər.

Əli Babayev

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:118
embedMənbə:https://sia.az
archiveBu xəbər 30 Yanvar 2026 18:26 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see393

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see380

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see377

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see372

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see371

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see351

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see350

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see334

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see331

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see330

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see313

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see311

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see306

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see295

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see282

Qazax şəhərində beşinci İdman Festivalının açılış mərasimi keçirilib FOTO

20 Noyabr 2026 21:35see265

Sabunçu rayonunda YAP ın yaradılmasının 34 illiyi münasibətilə ağacəkmə aksiyası keçirilib

20 Noyabr 2026 21:11see228

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see226

Dünya iqtisadiyyatı təhlükə qarşısındadır KİV

22 Noyabr 2026 07:02see217

Azərbaycanda regional tədris mərkəzinin yaradılması Dünya Bankı ilə müzakirə edilib

21 Noyabr 2026 15:42see209
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri