Icma.az
close
up
RU
Alimlər, buzlaq dövrünün soyumasını vulkan püskürmələri ilə izah etdilər

Alimlər, buzlaq dövrünün soyumasını vulkan püskürmələri ilə izah etdilər

Bizimyol saytına istinadən Icma.az xəbər verir.

Bir qrup geoloq, Yanger Driaz adlanan, təxminən 12.800 il əvvəl baş verən ciddi soyuma dövrü ilə əlaqəli, Qrenlandiyanın buz nümunələrində qeydə alınan sirli platin zirvəsinin mənşəyinə dair yeni bir izah təklif ediblər.

Bizimyol.info xəbər verir ki, tədqiqat barədə məlumat Durham Universitetinin professoru Ceyms Baldininin "The Conversation" jurnalında dərc etdiyi məqalədə yer alıb.

Yanger Driaz, son buzlaq dövrünün sonlarına yaxın baş verən qlobal iqlim dəyişikliyini ifadə edən bir müddətdir. Təxminən 12.800 il əvvəl, qlobal temperaturda ani və kəskin bir eniş yaşanıb. Bu soyuma dövrü, dünya səviyyəsində bitki örtüyünün dəyişməsi, iqlim şəraitinin sərtləşməsi və bioloji mühitin böyük dəyişiklikləri ilə müşahidə olunub. Bəzi tədqiqatçılar bu hadisəni bir növ "kiçik buzlaq dövrü" olaraq təsnif edirlər.

Bu soyuma hadisəsinin səbəbləri bir müddət boyunca elm dünyasında mübahisə mövzusu olub. Əvvəlki tədqiqatlar, bu hadisənin meteorit və ya kometa zərbəsindən qaynaqlanacağını irəli sürürdü. Hətta bu nəzəriyyəyə görə, belə bir zərbə nəticəsində atmosferə böyük miqdarda toz, kimyəvi maddələr və digər elementlər atılmış, bu da günəş işığının yer səthinə çatmasını çətinləşdirərək qlobal temperaturun düşməsinə səbəb olub deyə zənn edilirdi. Bu nəzəriyyə əsaslandırılmaq üçün Qrenlandiyada buz nümunələrində yüksək platin səviyyələri tapıldı, çünki platin meteoritlərdə olan bir maddədir.

Lakin son araşdırmalar yeni nəticələr təqdim edir. Alimlər, platin zirvəsinin təxminən 14 il ərzində artdığını aşkar ediblər ki, bu da meteorit zərbəsi ilə deyil, daha uzun müddət davam edən vulkanik fəaliyyətdən qaynaqlanır. Bu nəticə, meteoritin bir dəfəlik təsirinə nisbətən vulkan püskürmələrinin daha uzunmüddətli və davamlı təsirini göstərir.

Vulkan püskürmələri, atmosferə böyük miqdarda maddələr və qazlar atıb, o cümlədən platin və digər nadir metallar. Bu maddələr sonra atmosferdən çökərək yer səthinə düşə bilər. Xüsusilə, İslandiya kimi aktiv vulkanik ərazilərdə baş verən püskürmələr, bu cür hadisələrin mümkün mənbəyi kimi diqqət mərkəzinə gəlir.

İslandiya vulkanları, Yanger Driaz dövrü ilə uyğun gələn bir zaman kəsiyində xüsusilə aktiv olub. Bu dövrdə, qədim buzlaqların əriməsi ilə əlaqəli olaraq, vulkanik fəaliyyət artıb. Vulkanlar, buzlaqların əriməsinə təsir göstərmiş və atmosferə daha çox platin və digər maddələr buraxmışdır. Bu maddələr zamanla Qrenlandiyanın buz örtüyü üzərində yığılıb və platin səviyyələrindəki yüksəlişə səbəb olub.

Alimlər həmçinin qeyd edirlər ki, platin zirvəsi soyuma dövrünün başlanmasından bir neçə onillik sonra meydana gəlib və bu da onun başlama amili olaraq rol oynamasını qeyri-mümkün edir. Yəni, soyuma prosesi başlandıqdan sonra platin konsentrasiyasının artması, vulkanik püskürmələrin və bu prosesin başlıca amil olduğunu göstərir.

Yerlə əlaqədar belə vulkanik hadisələr, planetin iqlim sistemini ciddi şəkildə dəyişdirə bilər. Bu, təkcə lokal ekosistemlərə deyil, qlobal iqlimə də təsir göstərə bilər. Buzlaqların əriməsi, dəniz səviyyəsinin yüksəlməsi, hava şəraitinin dəyişməsi kimi nəticələrə səbəb olub. Qrenlandiya və onun buzları, bu proseslərin çox vacib bir hissəsini təşkil edir, çünki həmin ərazidəki buz qütbündəki dəyişikliklər qlobal iqlimdə əhəmiyyətli rol oynayır.

Tədqiqat hələ də kosmik təsir nəzəriyyəsini tamamilə istisna etmir. Lakin, vulkanik aktivliklərin daha uzunmüddətli və davamlı təsirləri olduğu üçün, alimlərə görə vulkanizmin təsiri daha real və məntiqli görünür. Kosmik zərbə yalnız bir dəfəlik baş verən və anidən təsir edən bir hadisə olardı, ancaq vulkanizmin nəticələri tədricən və daha geniş miqyasda özünü göstərir.

Bu yeni yanaşma, Yanger Driaz dövründə baş verən iqlim dəyişikliklərinin daha yaxşı başa düşülməsinə kömək edir. Vulkanizmin rolu, sadəcə buzlaq dövrünün tərifi ilə bağlı deyil, eyni zamanda keçmişdə baş vermiş digər qlobal iqlim dəyişiklərində də mühüm yer tutur. Vulkanik fəaliyyətlər, atmosferdəki karbon dioksid səviyyələrini artıra və nəticədə iqlim dəyişikliklərini daha da sürətləndirə bilər. Bu, həmçinin iqlim dəyişikliklərinin hədəf aldığı regionlarda bioloji müxtəlifliyin və ekosistemlərin necə təsirləndiyini başa düşmək üçün vacibdir.

Yeni tapıntılar, vulkanizmin qlobal iqlim dəyişiklikləri və xüsusilə Yanger Driaz dövrünün soyuma hadisəsi ilə əlaqədar daha dərin və təfərrüatlı araşdırmaların aparılmasına zəmin yaradır. Alimlər, bu cür prosesləri daha dəqiq başa düşməklə, gələcəkdəki iqlim dəyişikliyi və təbii fəlakətlərin qarşısının alınması üçün daha düzgün model və strategiyalar inkişaf etdirə bilərlər.

Bu tədqiqat, həmçinin qlobal iqlim dəyişikliyinin təkcə insan fəaliyyətindən deyil, təbiətdəki digər güclü amillərdən də asılı olduğunu göstərir. Geoloji və atmosfer elmləri sahəsindəki irəliləyişlər, planetimizin keçmişində baş vermiş əhəmiyyətli hadisələri daha yaxşı başa düşməyimizə və bu günkü iqlim problemlərini həll etmək üçün daha dərin analizlər etməyimizə imkan verir.

Qadir, Bizimyol.info

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:184
embedMənbə:https://www.bizimyol.info
archiveBu xəbər 30 Sentyabr 2025 09:05 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see355

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see301

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see274

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see257

MRT, KT, PET CT: Xərçəngi dəqiq hansı müayinə aşkarlayır?

18 Noyabr 2026 18:31see249

“Səhiyyə sahəsində vergi və sosial ödənişlərə yenidən baxılmalıdır”

18 Noyabr 2026 12:29see244

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see239

Kosmosdakı musiqimiz: Çahargah Ahəngi “Voyager”ə necə yazılıb? │ VİDEO

19 Noyabr 2026 00:18see225

Məşq zamanı huşunu itirən “Bavariya”nın baş məşqçisi geri qayıdır

19 Noyabr 2026 02:01see219

SOCAR: İşçilərin səriştəliliklərinin qiymətləndirilməsi istehsal prosesinin tərkib hissəsidir

19 Noyabr 2026 02:14see219

Vətən müharibəsinin xronikası: 16 oktyabrda Xocavəndin bir sıra kəndləri işğaldan azad edilib

18 Noyabr 2026 04:19see219

Tarixi körpüdən strateji tərəfdaşlığa: Azərbaycan və Vyetnamı iqtisadi uğura aparan ortaq yollar

18 Noyabr 2026 21:07see196

Azərbaycanda qızıl 15 faizə qədər ucuzlaşa bilər

18 Noyabr 2026 21:21see196

Cəmi 1 saata 3 növ xərçəngi aşkar edən metod

18 Noyabr 2026 19:49see189

Könül Xasıyevanı pub da görəndə dəhşətə gəldim” Məşhur bloqer VİDEO

18 Noyabr 2026 17:22see188

Bu qədər “xiyar” bir arada Yeni dünya rekordu+Fotolar

19 Noyabr 2026 00:23see180

Slovakiyalı basketbolçu: “Məncə, Bakıda bizim azarkeşlərimiz daha çox idi”

19 Noyabr 2026 01:24see178

Hansı qan analizi Alsheymeri 10 il öncədən xəbər verir?

18 Noyabr 2026 16:56see178

Altı vəkil Kollegiyadan xaric olunub, 27 si cərimələnib

18 Noyabr 2026 20:00see177

Bakının 27 istiqamətində tıxac VAR Foto

18 Noyabr 2026 19:16see176
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri