Ankara “S 400” ləri Rusiyaya qaytara biləcəkmi?

Dekabrın 18-də Kreml bəyan edib ki, Rusiyanın Türkiyənin aldığı “S-400” hava hücumundan müdafiə raket sistemləri prezidentlər Vladimir Putin və Rəcəb Tayyib Ərdoğan arasında Aşqabad görüşündə gündəmdə olmayıb. Bu, “Bloomberg” agentliyinin Türkmənistanda danışıqlar zamanı Türkiyə liderinin Moskvaya hava hücumundan müdafiə sistemlərini geri almağı təklif etməsi ilə bağlı xəbərinə cavabdır. Bildirilir ki, “S-400”-lərin Rusiyaya qaytarılması Türkiyənin ABŞ-dan beşinci nəsil “F-35” qırıcıları almasına kömək edəcək.

NG ekspertlərinin fikrincə, Ankara həqiqətən də “S-400”-ləri qaytarmağın daha yaxşı olacağına əmindir.

Reyting.az xəbər verir ki, bu barədə “Nezavisimaya qazeta” yazıb.

Rusiya nəşrinin təhlilində qeyd olunur:

Rusiya liderinin mətbuat katibi Dmitri Peskov Türkiyənin əldə etdiyi “S-400”-lərin Aşqabadda Putin və Ərdoğan arasında keçirilən danışıqların gündəmində olmadığını açıqlayıb.

O qeyd edib ki, “S-400”-lər üzərində ABŞ-Türkiyə sövdələşməsi ətrafında yaranmış vəziyyət Rusiya-Türkiyə münasibətlərinə heç bir ziyan vurmur.

“Bloomberg” mənbələrinin məlumatına görə, Aşqabadda keçirilən forumda Ərdoğan Putinə “S-400”-ləri geri almağı təklif edib.

Xatırladaq ki, “S-400”-lərin alınması ABŞ-nın 2019-cu ildə Türkiyəyə qarşı sanksiyalarına səbəb olub.

Mənbələr iddia edirlər ki, məsələ aşağı səviyyədə də müzakirə olunub. Ankaranın fikrincə, belə bir addım Vaşinqtonun Rusiya texnikasından tam imtinası tələblərini təmin etməyə imkan verəcək. Bunun müqabilində Türkiyəyə Trampın birinci dönəmində “S-400”-ləri aldığına cavab olaraq itirdiyi beşinci nəsil çoxməqsədli “F-35” qırıcıları vəd edilir. Bundan əlavə, Türkiyə “S-400”-lərə xərclənən vəsaiti enerji endirimi şəklində geri qaytarmaq istəyir.

Agentliyin hesabatı Türkiyədə ekspertlər arasında Ərdoğana qarşı tənqidlərə səbəb olub. Keçmiş türk diplomatı Sinan Ülgenin “X” sosial media hesabında qeyd etdiyi kimi, “S-400”-lərin alınması əvvəldən səhv idi.

Onun sözlərinə görə, Ankara yaxın aylarda “S-400”-lərin taleyini həll etsə belə, “başladığı yerə qayıda bilməz”. Türkiyə əvvəlcə “F-35” istehsal zəncirinin bir hissəsi olsa da, indi ABŞ yalnız ödənişli təyyarələrin bir partiyasının çatdırılmasını müzakirə edir, başqa heç nə.

“Ən yaxşı ssenaridə biz “F-35”-in müştərisi olacağıq, - deyə keçmiş diplomat izah edib. "F-35” konsorsiumunun istehsalçıları zərər çəkəcək. Təbii ki, texnoloji infrastrukturunu təkmilləşdirə biləcək müdafiə sənayemiz".

Türkiyəli hərbi məsləhətçi Arda Mövlutoğlu da öz növbəsində qeyd edib ki, “F-35” problemini və ABŞ-nın sanksiyalarını həll etmək üçün “S-400”-lərin satılması və ya geri qaytarılması “son dərəcə yanlış addım olardı”.

Mövlutoğlu “X” səhifəsində yazıb:

"Belə bir addım Türkiyənin təzyiqlərə boyun əyməsi deməkdir və gələcək qərarların, hərəkətlərin və ya sözlərin etibarını və xüsusilə kritik vəziyyətlərdə çəkindiriciliyini əsaslı şəkildə sarsıdacaq. Türkiyənin “F-35” qırıcısına və sanksiyaların ləğvinə həqiqətən ehtiyacı varsa, o zaman öz alternativini tapmamalıdır. Təbii ki, dəyərindən və nəticələrindən asılı olmayaraq”.

Amerikalı diplomatların fikrincə, “F-35”-lərin Türkiyəyə təhvil verilməsi məsələsi danışıqların getdiyi bir vaxtda - yaxın aylarda həll oluna bilər.

Bununla belə, Vaşinqtonda yerləşən “Al-Monitor” nəşrindəki mənbələrin qeyd etdiyi kimi, İsrail və onun baş naziri Benyamin Netanyahu beşinci nəsil gizli qırıcıların Türkiyəyə çatdırılmasının qarşısını almaq üçün əhəmiyyətli lobbiçilik səyləri göstərirlər.

Nəşrin mənbələrinə görə, Yaxın Şərqdə “F-35”-lərin yeganə sahibi olan yəhudi dövləti Ankaraya regional rəqib kimi baxdığından, bu təyyarələrin Səudiyyə Ərəbistanı tərəfindən alınmasından daha çox Türkiyənin bu təyyarələri almasından narahatdır.

Bu mənbələrə görə, Netanyahu hətta bu ay Yerusəlimdə “Lockheed Martin” rəhbərləri ilə görüşərək ölkəsinin Yaxın Şərqdə hərbi üstünlüyünü necə qoruya biləcəyini müzakirə edib.

Söhbətin nəticələri, “Al-Monitor”un mənbələrinə görə, İsrailin baş naziri və onun ətrafındakılarda nikbinlik yaratmayıb. Bununla belə, yəhudi dövləti ümid edir ki, bütün “F-35” tədarükləri həm Türkiyə, həm də Səudiyyə Ərəbistanına son anda çatacaq.

NG ilə söhbətində türkiyəli politoloq Kərim Has bildirib ki, onun mənbələri Türkiyədə “S-400”-lərin Rusiyaya qaytarılması zərurəti ilə bağlı müzakirələrin aparıldığını təsdiqləyir.

“Düşünürəm ki, Türkiyə həqiqətən də “S-400”-ləri Rusiyaya təhvil vermək istəyir”, - deyən ekspert danışıqların davam etdiyini bildirib.

K. Has əlavə edib ki, Ərdoğan ilk növbədə Tramp və ABŞ-la münasibətləri inkişaf etdirmək istəyir. Onun sözlərinə görə, bu səbəbdən Aşqabadda Rusiya qazının idxalı ilə bağlı müqavilələrin ləğvi ehtimalı müzakirə oluna bilərdi. Belə bir ssenari ABŞ administrasiyası tərəfindən təsdiqlənəcək.

"Ərdoğan nəzərə alır ki, o, artıq “S-400”-ləri daxili siyasət üçün kifayət qədər istifadə edib. Onlar ictimaiyyəti Türkiyənin tamamilə suveren ölkə olduğuna inandırmağa çalışıblar, - NG mənbəsi qeyd edib. - Lakin bütün bunlar onun potensialını tükəndirdi. Ərdoğan artıq daxili rəqiblərini sıxışdırıb. İndi isə “S-400”-ləri geri qaytarmağın mükəmməl vaxtdır".

Has deyib ki, potensial qayıdış Türkiyə ictimaiyyətinə belə izah ediləcək: Guya Rusiyanın bu texnikaya ehtiyacı var.

Türkiyə ordusuna gəlincə, ekspert bildirir ki, onlar vəziyyətdən çoxdan əl çəkiblər, çünki “S-400”-lərin Türkiyə sisteminə inteqrasiyası əvvəldən mümkün deyildi.

Y. QACAR