“Ayı kəşf etməyə gəldik, dünyanı kəşf etdik”

Ay ətrafında həyata keçirdikləri uçuşlar zamanı Artemis II astronavtları Ay orbitindən Yer kürəsinin müxtəlif görüntülərini əldə ediblər. Bu görüntülər arasında Apollo 8 mission 1968 zamanı çəkilmiş məşhur “Earthrise” (Yerin doğuşu) fotosunu xatırladan, planetin üfüqdə “doğuşunu” göstərən yeni bir kadr da yer alır.
SİA xarici KİV-ə istinadən xəbər verir ki, 1968-ci ilin dekabrında Apollo 8 Ayın ətrafında dövrə vurarkən astronavt William Anders hər hansı çıxışdan daha təsirli olan bir foto çəkmişdi: Ay üfüqündən yüksələn Yer. Yarım əsrdən çox vaxt keçdikdən sonra Artemis II bu mirası davam etdirir və Yer bir daha Ayın qaranlıq tərəfindən doğurmuş kimi görünür.

Andersin fotosu çətin bir dövrdə yayımlanmışdı. ABŞ-da Martin Luther King Jr. və Robert F. Kennedy sui-qəsdləri, irqi qarşıdurmalar və Vyetnam müharibəsi cəmiyyətin dərin bölünməsinə səbəb olmuşdu. Artemis II-nin görüntüləri də oxşar gərgin dövrdə əldə edilib. ABŞ Prezidenti Donald Trumpın İrana qarşı siyasəti, Ukraynadakı münaqişə və Avropada NATO daxilində fikir ayrılıqları bu dövrün fonunu təşkil edir.

Andersin fotosu bir növ mənəvi dayanma effekti yaratmışdı. Bu gün isə Yer kürəsindən təxminən 400 min kilometr uzaqlıqdan baxdıqda, heç bir sərhədin insanları, ideologiyaları və ya xalqları ayırmadığı bir daha aydın olur. Sadəcə qaranlıqda süzən mavi bir kürə görünür. Bəlkə də bu səbəbdən həm o qədim foto, həm də yeni görüntü eyni anda həm heyranedici, həm də düşündürücü təsir bağışlayır.

Apollo 8 Ay ətrafında 10 dövrə vurmuş və bu dövrələrin birində Anders Yer kürəsinin parlaq maviliyini kosmosun qaranlığı fonunda çəkə bilmişdi. Ön plandakı boz və səhralaşmış Ay səthi ilə bu kontrast daha da aydın görünürdü. Anders Yerə qayıtdıqdan sonra belə demişdi: “Biz buraya Ayı kəşf etmək üçün gəlmişdik, amma əslində Dünyanı kəşf etdik.”

Artemis II tərəfindən çəkilmiş yeni fotoda isə solğun mavi Yer, Avstraliya və Okeaniya üzərində fırlanan parlaq ağ buludlarla birlikdə, kraterlərlə dolu Ay səthinin arxasında batırmış kimi görünür.

NASA-nın Elmi Missiyalar Direktorluğundan Dr. Nicky Fox bildirib ki, “Astronavtlarımız gələcək nəsillərə ilham verəcək elmi baxımdan zəngin və qeyri-adi görüntülər əldə ediblər.”

Astronavtlar Ay ətrafındakı müşahidələrini də bölüşüblər. Onlar toqquşma kraterlərini, qədim lava axınlarını və səthdəki çatları sənədləşdiriblər. Həmçinin rəng, parlaqlıq və tekstura fərqlərini araşdırıblar. Ay səthinə düşən altı meteorit işığını müşahidə ediblər. Altı saat ərzində insan gözünün əvvəllər görmədiyi görüntülər qeydə alınıb.

Astronavt Christina Koch Ay səthindən qalxaraq elektrostatik qüvvələrin təsiri ilə havada süzən incə toz hissəciklərini müşahidə etdiyini bildirib. Koch və pilot Victor Glover Ayın arxa tərəfindən keçdikdən sonra Yer kürəsinin parlaqlığının kosmik gəminin şüşələrinə əks olunduğunu qeyd ediblər. Glover bu barədə “O qədər parlaq idi ki, sanki oraya aid deyildi” deyib.

Koch əlavə edib ki, Ay “işığı udan süngər kimi” davranır və Yer görüntü sahəsinə daxil olduqda “işıqlanır”.

Astronavtlar həmçinin Ayın göründüyü qədər boz olmadığını, qəhvəyi çalarlara da malik olduğunu bildiriblər. Glover bunu “Böyük Kanyondakı qatları görmək kimi” təsvir edib.

Görüntülər arasında təsirli Günəş tutulması da yer alır. Ay Günəşi tam örtərək 54 dəqiqə davam edən tam tutulma yaradıb. Bu sayədə adətən Günəşin parıltısına görə görünməyən xarici atmosfer – korona müşahidə olunub.

Yüksək keyfiyyətli görüntülərdə Ayın geoloji strukturları detallı şəkildə araşdırılıb. Həmçinin Oriental hövzəsində yerləşən iki kiçik kraterə “Integrity” və “Carroll” adlarının verilməsi təklif olunub. Bu adlardan biri Orion kosmik gəmisinə, digəri isə komandan Reid Wisemanın 2020-ci ildə vəfat edən həyat yoldaşına ithaf edilib.

Astronavtlar artıq Yerə qayıdıblar. Ayın cazibə qüvvəsindən “sapan” kimi istifadə edərək geri dönüş trayektoriyasına daxil olub və Sakit okeana eniş etmələri planlaşdırılır.

Missiya zamanı həmçinin ilk dəfə olaraq Ay missiyası ilə Beynəlxalq Kosmik Stansiya arasında birbaşa radio əlaqəsi qurulub. Glover Orion kosmik gəmisində ən böyük çətinliyin dar məkan olduğunu qeyd edib.

Koch isə Yer ətrafındakı “dərin qaranlığı” daha aydın gördüyünü və bunun planetimizi daha da xüsusi etdiyini vurğulayıb.