Icma.az
close
up
RU
Ayın uzaq tərəfində nəhəng bir metal kütləsi gizlənir...

Ayın uzaq tərəfində nəhəng bir metal kütləsi gizlənir...

Icma.az, Sia Az portalına istinadən məlumat verir.

NASA bu ərazini gələcək missiyalar üçün prioritet hədəf hesab edir...

...ABŞ zondları Ay səthinin altında bir anomaliya - Günəş sistemindəki ən böyük zərbə kraterinin altında basdırılmış nəhəng metal kütləsi aşkar edib.

Onun ölçüsü Havayın Böyük Adasının ölçüsündən beş dəfə böyükdür.

SİA xəbər verir ki, Live Science-in məlumatına görə, alimlər iki əsas fərziyyəyə malikdirlər və ümidlərini Çin roveri ilə bağlayırlar.

Harada və nə tapılıb...

Anomaliya, təxminən 2500 kilometr diametrli, Ay səthinin təxminən dörddə birini əhatə edən nəhəng bir zərbə krateri olan Cənub Qütbü-Aitken (SPA) kraterinin altında yerləşir. Müqayisə üçün, Moskva ilə London arasındakı məsafə təxminən eynidir.

Krater təxminən dörd milyard il əvvəl, gənc Günəş Sistemi hələ xaotik olanda və səma cisimləri daim toqquşduğu zaman əmələ gəlmişdir.

Zərbə o qədər güclü idi ki, Ay qabığını demək olar ki, tamamilə deşdi. Kraterin dərinliyi səkkiz kilometrə qədərdir. Alimlər bu bölgədəki cazibə anomaliyasından narahat idilər. Zərbə kraterləri adətən azalmış cazibə siqnalı yaradır - yerindən çıxmış material dağılır və "kütlə çatışmazlığı" yaradır.

Lakin burada qravimetrlər artıqlıq qeydə alıblar. Bu o deməkdir ki, altında ətrafdakı Ay süxurlarından daha ağır olan bir cisim var.

İki əsas fərziyyə...

Hipotez 1: Metal asteroid nüvəsi. Kompüter modellərinə görə, əgər Ayın mantiyası dörd milyard il əvvəl kifayət qədər özlü və soyuq olsaydı, qatil asteroidin dəmir-nikel nüvəsi çökməyə vaxt tapmazdı.

O, yuxarı mantiyada - qabıq və nüvə arasında - "ilişib" qala bilərdi və bu günə qədər demək olar ki, dəyişməz olaraq orada qala bilərdi. Bu ssenari "gecikmiş differensiasiya" kimi tanınır.

Hipotez 2: Bərkləşmiş maqma okeanı. Həyatının ilk yüz milyonlarla ili ərzində Ay ərimiş maqmanın qızmar topu idi. Soyuduqca dəmir və titanla zəngin ağır minerallar (ilmenitlər) batır və mantiyanın müəyyən zonalarında toplanırdı.

SPA hövzəsi yalnız bu ciblərdən birini "aça" və ya onların yenidən bölüşdürülməsinə təsir edə bilərdi.

Çin roveri nəyi aşkar edə bilər…

2019-cu ildə Çinin Çanqe-4 missiyası Ayın uzaq tərəfinə ilk dəfə eniş etdi və Yutu-2 roveri Ayın səthində hərəkət etməyə başladı. O, Ay reqolitinin mineral və kimyəvi tərkibini təyin edə bilən spektrometrlərlə təchiz olunub.

Əgər torpaq nümunələri ilmenitə xas olan dəmir-titan nisbətlərini aşkar edərsə, bu, maqmatik hipotezi dəstəkləyəcək.

Əgər süxurun tərkibi dəmir meteoritlərinin tərkibinə bənzəyirsə, "ilişib qalmış" asteroid nüvəsinin olma ehtimalı artacaq.

İndiyə qədər heç bir kosmik gəmi anomaliyanın özünün yerləşdiyi mantiyanın dərinliklərinə çatmayıb. Lakin, zərbə nəticəsində atılan səth süxurlarının təhlili artıq vacib ipuçları verə bilər. Qəti cavab birbaşa qazma və ya seysmik ölçmələr tələb edəcək.

Bu niyə vacibdir?

SPA-nın altındakı metal anomaliyasının sirri planetar elmdə bir neçə fundamental sualı birləşdirir: İlk planetlər necə fərqlənirdi?

Təsirlər planetin içərisində yad cismin materialını nə qədər "qoruyub" saxlaya bilər? Ayın soyuma prosesi necə görünürdü və bu, Yer kürəsində və digər planetlərdə baş verən oxşar proseslər haqqında bizə nə deyə bilər? Ay bizim ən yaxın qonşumuz və təbii laboratoriyamızdır.

Onun səthi milyardlarla ildir ki, demək olar ki, dəyişməz qalıb və Günəş Sisteminin erkən tarixinin "qeydini" qoruyub saxlayıb.

SPA-nın altındakı metal anomaliya bu qeydin ən ətraflı səhifələrindən biri ola bilər. Buna görə də NASA (Artemis proqramı) və Çin Milli Kosmik Administrasiyası Ayın cənub qütbünü gələcək missiyalar üçün prioritet hədəf kimi nəzərdən keçirirlər.

Əli Babayev

Ən son yeniliklər və məlumatlar üçün Icma.az saytını izləyin, biz hadisənin gedişatını izləyirik və ən aktual məlumatları təqdim edirik.
seeBaxış sayı:149
embedMənbə:https://sia.az
archiveBu xəbər 29 Aprel 2026 21:36 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see401

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see379

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see358

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see344

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see340

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see318

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see301

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see232

Azərbaycanda regional tədris mərkəzinin yaradılması Dünya Bankı ilə müzakirə edilib

21 Noyabr 2026 15:42see226

Dünya iqtisadiyyatı təhlükə qarşısındadır KİV

22 Noyabr 2026 07:02see225

BOKT nin rəhbərliyinə təyinat olub

21 Noyabr 2026 14:31see221

Ekspert: Dövlət idarəçiliyinin rəqəmsallaşdırılması Azərbaycan iqtisadiyyatının rəqabət qabiliyyətini artırır

21 Noyabr 2026 17:24see220

La Liqa: Derbidə “sülh”

22 Noyabr 2026 00:06see215

Dərmanlar da icbari tibbi sığortaya daxil edilir Kimlər faydalanacaq?

20 Noyabr 2026 22:21see210

Fermer ucuz satır, alıcı baha alır: Qiymət fərqi harada yaranır?

21 Noyabr 2026 14:38see204

Sumqayıtda gənc oğlan qətlə yetirilib

22 Noyabr 2026 04:55see204

Allah uzaq tutsun, amma müharibə bizim işimizdir Hakan Fidan

22 Noyabr 2026 02:18see201

Mehriban Əliyeva və qızlarından Vyetnam mədəniyyətinə zərif ehtiram Foto

21 Noyabr 2026 15:21see201

Qızıl gələn il ucuzlaşacaq

21 Noyabr 2026 16:40see201

Türkiyə Super Liqası: “Qalatasaray” evdə sevindi

22 Noyabr 2026 00:13see200
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri