Ayın uzaq tərəfi alimlərə sürpriz yaşatdı...

…Ayın uzaq tərəfindən gələn qaya parçaları Günəş sisteminin formalaşma illəri ilə bağlı yeni nəzəriyyələri dəstəkləyir. Science News-a görə, planet alimləri uzun müddətdir ki, Aya meteorit təsirlərinin təxminən 3,9 milyard il əvvəl kəskin şəkildə artdığına inanırdılar.

Bu dövr gec güclü bombardman kimi tanınır.

Lakin, Çinin Çanqe-6 kosmik gəmisi tərəfindən 2024-cü ildə Yerə qaytarılan nümunələr bu fikri dəstəkləmir.

Alimlərin 23 iyulda “Science advances” jurnalında dərc olunmuş məqalədə yazdıqları kimi, Ayın uzaq tərəfinin bombardmanı fəlakətli bir dalğalanma ilə xarakterizə olunmayıb.

İndi isə alimlər Ayın daha az tez-tez baş verən toqquşmalar dövrü yaşadığını irəli sürüblər. Tədqiqatçılar qrupu bu nəticəyə qayalarda iki arqon izotopunun son əriyib bərkidiyi vaxtda nisbi bolluğunu ölçdükdən sonra gəliblər. Bu, krater əmələ gəlmə vaxtının dolayı göstəricisidir.

Güclü bombardman ideyası Günəş sisteminin təkamülü və Yer kürəsində həyatın mənşəyi nəzəriyyələrinə təsir göstərib. Lakin son zamanlar planetar alimlər bunun 3,9 milyard il əvvəl baş verən tək, qısamüddətli bir kataklizm, yoxsa bir sıra daha kiçik partlayışlar olub-olmadığını şübhə altına almağa başlayıblar.

Əvvəllər alimlər yalnız Ayın yaxın tərəfindən nümunələrə çıxış əldə edə bilirdilər. O, maria adlanan bərkimiş lava yığınları ilə örtülmüşdür.

Əvvəlki tədqiqatlar göstərirdi ki, bu yığınlardan birini, Mare Imbrium-u yaradan zərbə, dağıntıları Ayın səthinə o qədər geniş şəkildə səpələyib ki, mövcud nümunələrin çoxu bu tək hadisədən qaynaqlanır.

Ayın uzaq tərəfindən götürülmüş nümunələrin yaşı 4,33 ilə 1,13 milyard il arasında dəyişir. Və onlar təxminən 3,9 milyard il əvvəl meteorit yığılmasının heç bir əlamətini göstərmir.

Bu, tək bir qısa kataklizmdən daha çox, uzun müddət müntəzəm toqquşma dövrünü göstərir.

Əli Babayev