Azərbaycan İranla İsrail arasında vasitəçilik EDƏ BİLƏR

İran Prezidenti Məsud Pezeşkian hazırda Bakıda səfərdədir. Bununla yanaşı, yaxın vaxtlarda İsrail Baş naziri Benyamin Netanyahunun da ölkəmizə səfəri baş tutacaq. Artıq vaxt da məlumdur. O, mayın 8-də Azərbaycana səfər edəcək. İran Prezidentindən sonra İsrail Baş nazirinin ölkəmizə səfər etməsi maraq doğurur. 

Maraqlıdır, İran və İsrail arasında mümkün dialoqa Azərbaycanın vasitəçilik etməsi ehtimalı varmı?

Milli Məclisin Azərbaycan-İsrail Parlamentlrəarası İşçi Qrupunun sədr müavini Sahib Alıyev Modern.az-a açıqlamasında bildirib ki, bir ölkənin digərləri arasında vasitəçilik etməsi üçün konkret şərtlər var:

“İlk növbədə aralarında qarşıdurma olan ölkələr özləri bunu istəməlidirlər. İkincisi, vasitəçi ilə vasitəçiliyə ehtiyac duyan hər iki tərəf arasında qarşılıqlı güvən olmalıdır. Əgər söhbət Türkiyə ilə İsrail arasında vasitəçilikdən gedirsə, hər iki ölkənin belə bir istəyi də, güvəni də var. Cənab Prezidentin də vurğuladığı kimi, Türkiyə və İsrail arasında birinci gərginlik yaranan vaxt Azərbaycanın vasitəçiliyi öz müsbət nəticəsini verib. Hər iki ölkənin müdafiə və təhlükəsizlik məsələləri üzrə yüksək vəzifəli rəsmlərinin bu yaxınlarda Bakıda görüşməsi göstərdi ki, Azərbaycan bu dövlətlər arasındakı növbəti gərginliyin də aradan qaldırılmasında səylərini əsirgəmir”.

S.Alıyev bu təcrübənin İsraillə İran arasındakı qarşıdurmanın aradan qaldırılmasında da yararlı olacağını düşünmədiyini deyib:

“Birincisi, İsraillə İran arasındakı ziddiyyətlər çox dərindir, burada başqa maraqlı tərəflər də var, Tehranda bəlli çevrələr, daha dəqiq desək, müəyyən qüvvələr mövcuddur ki, onların Azərbaycana da, Azərbaycan-İsrail əlaqələrinə yanaşmaları da Türkiyəninkindən çox fərqlidir. Açığı, həmən qüvvələrə elə Tehrandakı səfirliyimizə qarşı terrorun təşkilində də əlləri olmaları səbəbəbindən bizim yanaşmamız yumşaq desək, heç də müsbət deyil.

Ona görə də məncə, cənab Netanyahunun Bakı səfərində iki ölkə arasında əməkdaşlığın özəlliklə də enerji sektorunda daha da genişləndirilməsi, hətta mümkündür ki, dərinləşdirilməsi, Yaxın Şərqdə Azərbaycanın  orta güc olaraq rolunun artması, həm də bu kontekstdə ABŞ ilə əlaqələr və yəqin İsraillə Türkiyə arasında gərginliyin aradan qaldırılması məsələləri gündəmdə olacaq”.

Siyasi şərhçi Elşad Mirbəşiroğlu vurğulayıb ki, Azərbaycan-İran münasibəltərinin yeni mərhələsinə şahidlik etməkdəyik:

“Zaman-zaman tərəflər arasında müəyyən suallar meydana gəlirdi. Azərbaycan təbii ki, hər zaman etibarlı tərəfdaşdır və müstəqilliyini əldə etdikdən bu yana ölkəmiz bərabərhüquqlu, tərəflərin qarşılıqlı maraqlara uyğun münasibət qurmaq bacarığını müşahidə etdirməkdədir. Bu baxımdan düşünürəm ki, hazırki mərhələdə İran Prezidenti Məsud Pezeşkian da Azərbaycanla münasibətlərin yeni keyfiyyət mərhələsində inkişafında maraqlıdır. Ortaq layihələrdə iştirak müzakirə edilməkdədir. Nəqliyyat-logistika, energetka və digər sahələrdə əməkdaşlıq üçün çox geniş imkanlar mövcuddur. Xüsusilə də sərhədboyu ərazilərdə ticarətin daha da inkişaf etdirilməsi, Araz çayı üzərində su qovşaqlarının fəaliyyətə başlaması və sair məqamlar İranla Azərbaycan arasında həm siyasi, həm də iqtisadi əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi üçün geniş imkanların mövcud olduğunu nümayiş etdirir”.

Müsahibimiz söyləyib ki, Azərbaycanla İsrail arasında münasibəltər də hər zaman dostluq xarakterli olub.
Onun sözlərinə görə, İsraillə İran arasında dialoqun baş tutması ehtimalı mövcuddur:

“İsrailin Azərbaycanın ən yaxın tərəfdaşlıq etdiyi ölkələrdən biri olduğunu nəzərə almaq lazımdır. Digər tərəfdən,  ABŞ-la İran arasında intensiv dialoq baş tutmaqdadır. Bu mühit artıq formalaşıb. Tərəflər arasında artıq üçüncü görüş də baş tutub və həm ABŞ, həm də İran bu danışıqların konstruktiv məcrada getdiyini deməkdədirlər. Deməli, burada İranla İsrail arasında da hər hansı dialoqun baş tutması ehtimalından danışmaq mümkündür. Çünki həlledici amil rolunda ABŞ-nin mövqeyi çıxış etməkdədir. Bu baxımdan ümumi dünya səviyyəsində tamam yeni geosiyasi konfiqurasiya müşahidə etməkdəyik. Hesab edirəm ki, bütövlükdə baş verənlər Azərbaycanın da iştirakçılığı üçün mümkün imkanları nəzərdən keçirməyə imkan verir. Azərbaycanla İran və Azərbaycanla İsrail münasibətlərinin xarakteri  tərəflərin istəyi, təşəbbüsü olacağı halda dialoq üçün şəraitin yaradılması baxımından ölkəmizin rolunun ola biləcəyini göstərir. Azərbaycan vasitəçilik yerinə yetirmək üçün kifayət qədər imkanlara malikdir”.