Icma.az
close
up
RU
Azərbaycan mülkiyyəti üzərində ABŞ və Ermənistan razılaşması nə deməkdir?

Azərbaycan mülkiyyəti üzərində ABŞ və Ermənistan razılaşması nə deməkdir?

Newscenter.az portalından verilən məlumata əsasən, Icma.az bildirir.


Ermənistan Xarici İşlər naziri Ararat Mirzoyanla ABŞ Dövlət katibi Marko Rubio Zəngəzur dəhlizinin (TRİP) açılmasının rəsmiləşdirilməsi barədə birgə Bəyannamə imzalayıb. ABŞ TRİP marşrutunda 74% paya, Ermənistan isə 26% paya sahib olacaq. Bu isə faktiki olaraq Azərbaycanla Naxçıvanı birləşdirən Zəngəzur yoluna ABŞ-ın nəzarəti deməkdir. 74% pay təkcə nəzarət hüququ deyil, eyni zamanda regionda gələcək iqtisadi və logistik imkanlarının ABŞ-ın əlində cəmlənməsi deməkdir.
Ancaq, Moskva da dəfələrlə bəyan edib ki, 2020-ci il 10 noyabr tarixli üçtərəfli Bəyanat qüvvədədir və sənədə əsasən Zəngəzur dəhlizində nəzarət funksiyası Rusiyaya məxsusdur. ABŞ–Ermənistan razılaşması Moskvanın mövqeyi ilə açıq ziddiyyət təşkil edir və bu, yalnız regionda güc balansının pozulması riski deyil, həmçinin Zəngəzur dəhlizində hüquqi və geosiyasi münaqişə potensialını da artırır. Düşünürəm ki, Moskva üçün vəziyyətdən çıxış kimi, ancaq Paşinyanın devrilməsi görünür. Rusiyanın Ermənistanda iyunda keçiriləcək parlament seçkilərinə müdaxiləsi və ölkədə hərbi çevrilişi də mümkündür.
Zəngəzur dəhlizinin mənsubiyyətinin müəyyən edilməsi üçün onun tarixi, hüquqi və mövcud geosiyasi baxımdan analizi, dəyərləndirilməsi zəruridir. 1920-ci ilin yanvarında Paris Sülh Konfransı çərçivəsində Antanta dövlətlərinin Ali Şurası Azərbaycan (AXC), Ermənistanı və Gürcüstanı de-fakto müstəqil dövlət kimi tanımışdır. Həmin dövrdə Azərbaycanın ərazisi 114 min kvadrat kilometr, Ermənistanın isə faktiki olaraq 9 min kvadrat kilometr çərçivəsində rəsmiləşmişdir.
1920-ci ilin aprelində Azərbaycanın bolşevik Rusiyası tərəfindən işğalından sonra, 1920–1921-ci illərdə RSFSR rəhbərliyinin və Zaqafqaziya Bürosunun inzibati-siyasi qərarları ilə Azərbaycanın razılığı olmadan Zəngəzur Ermənistanın tərkibinə verilmişdir. Bu qərarlar nə referendumla, nə beynəlxalq müqavilə ilə, nə hüquqi razılaşma ilə müşayiət olunmamışdır. Nəticədə Azərbaycan Naxçıvanla birbaşa quru əlaqəsini itirmişdir.
Buna baxmayaraq, Zəngəzur Ermənistanın ərazisi kimi təqdim edilsə də, SSRİ Dövlət Müdafiə Komitəsinin 6 iyul 1945-ci il qərarı və onun əsasında qəbul edilən 28 iyul 1945-ci il tarixli 647/9 saylı əmr, eləcə də SSRİ Nazirlər Sovetinin təsdiq qərarları ilə Zəngəzurdan keçən dəmir yolu xətti Azərbaycanın balansında saxlanılmışdır.
Bu qərarlar SSRİ-nin dağıldığı günə kimi dəyişdirilməmiş, bu yolun mülkiyyəti faktiki və hüquqi baxımdan Azərbaycan SSR-ə məxsus olmuşdur. SSRİ-nin süqutundan sonra ittifaq respublikalarının balansında olan əmlaklar hüquqi varislik prinsipi ilə həmin dövlətlərin mülkiyyəti kimi tanınmışdır. Hüquqi baxımdan Zəngəzur dəhlizi üzərindən keçən yol Azərbaycanın əmlakı hesab olunur və bu fakt beynəlxalq hüquqda “notorious facti” (sübuta ehtiyacı olmayan fakt) anlayışı ilə xarakterizə olunur.
Zəngəzur yolunun Azərbaycana məxsusluğu tarixi, hüquqi və faktiki əsaslarla təsdiqlənmiş reallıqdır. ABŞ–Ermənistan arasında imzalanmış razılaşma isə Azərbaycanın tərəf olmadığı ikitərəfli sənəddir və bu səbəbdən Azərbaycanın Zəngəzurdakı mülkiyyətinə iddia hüququnu aradan qaldırmır və yol de-fakto Azərbaycan ərazisi olaraq qalır.
Nəticə etibarilə, ABŞ - ın Zəngəzur marşrutuna nəzarəti Azərbaycanın hüquqi varisliyini zəiflətmir, əksinə, Zəngəzurun mənsubiyyətini mübahisə predmeti kimi beynəlxalq müstəviyə çıxarır. Bu gün Zəngəzur dəhlizi hüquqi yüklüdür və bu status Paris Sülh Konfransının, SSRİ DMK-nin qərarları əsasında “notorious facti” prinsipi ilə beynəlxalq hüquqla təsdiqlənir. İlk mərhələdə yolun açılması şərt və hədəfdir, sonrakı mərhələdə isə BMT və digər beynəlxalq təşkilatlarda Azərbaycanın mülkiyyət hüququnun tanınması üçün hüquqi prosedurlar həyata keçirilə bilər.
Zəngəzurla bağlı nəinki Ermənistan–ABŞ arasında, ümumiyyətlə, digər dövlətlərlə bağlanmış hər hansı müqavilə və ya bəyanat Azərbaycanın iştirakı olmadan imzalanarsa, bu Azərbaycanın Zəngəzura mülkiyyətçi hüququna təsir göstərmir.
Vüqar Dadaşov
politoloq
Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:193
embedMənbə:https://newscenter.az
archiveBu xəbər 16 Yanvar 2026 10:24 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see360

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see342

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see312

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see310

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see301

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see292

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see281

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see276

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see266

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see254

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see245

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see238

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see233

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see231

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see230

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see229

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see227

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see223

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see213

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see212
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri