Azərbaycan tarixinin faciə və qəhrəmanlıq salnaməsi ŞƏRH

1990-cı il yanvarın 19-dan 20-nə keçən gecə Sovet İttifaqının siyasi rəhbərliyi tərəfindən Azərbaycana qarşı həyata keçirilmiş hərbi müdaxilə insanlıq əleyhinə yönəlmiş, öncədən planlaşdırılmış ağır cinayət kimi tarixə düşmüşdür. Həmin gecə sovet ordusunun xüsusi təyinatlı hissələri Bakıya və respublikanın bir sıra bölgələrinə yeridilmiş, dinc əhaliyə qarşı misli görünməmiş qəddarlıq nümayiş etdirilmiş, beynəlxalq hüququn əsas prinsipləri kobud şəkildə pozulmuşdur. Qadın, uşaq və qoca demədən mülki əhali ağır texnika, tanklar və müxtəlif tipli odlu silahlardan atəşə tutulmuş, kütləvi qətllər törədilmişdir. Bu hadisələr Sovet imperiyasının milli azadlıq hərəkatlarını boğmaq üçün hər cür qeyri-insani vasitələrə əl atmağa hazır olduğunu bir daha sübut etmişdir.

20 Yanvar faciəsi nəticəsində Sovet imperiyası Azərbaycanda özünün bütün siyasi və hüquqi dayaqlarını itirmişdir. Həmin qanlı gecə sovet hakimiyyətinin saxta ideoloji mahiyyətini, “xalq hakimiyyəti” və “beynəlmiləlçilik” kimi şüarların arxasında gizlənən zorakılıq siyasətini tam şəkildə ifşa etmişdir. Xalqın iradəsinə qarşı yönəlmiş bu hərbi təcavüz imperiyanın dağılma prosesini sürətləndirmiş, Azərbaycan cəmiyyətində müstəqillik ideyasını dönməz xarakterə çevirmişdir.

20 Yanvar faciəsinə ilk siyasi-hüquqi qiymət Ümummilli Lider Heydər Əliyev tərəfindən verilmişdir. 1990-cı il noyabrın 21-də onun təşəbbüsü ilə Naxçıvan Muxtar Respublikasının Ali Məclisində qəbul olunan qərar sovet rejiminin hələ mövcud olduğu bir dövrdə böyük siyasi cəsarət nümunəsi idi. Bu qərarda 20 Yanvar hadisələri hərbi təcavüz və ağır cinayət kimi qiymətləndirilmiş, günahkarların məsuliyyətə cəlb edilməsi tələbi irəli sürülmüşdür. Bu addım Azərbaycan xalqının tarixi yaddaşında xüsusi yer tutan mühüm siyasi hadisə kimi dəyərləndirilir.

20 Yanvar günü Azərbaycan xalqının tarixində faciəli və kədərli səhifə olmaqla yanaşı, eyni zamanda qəhrəmanlıq və rəşadət salnaməsidir. Dinc əhalinin silahsız olduğu halda tankların qarşısına çıxması, azadlıq və milli ləyaqət uğrunda canından keçməsi xalqın iradəsinin sarsılmazlığını nümayiş etdirmişdir. Bu hadisə Azərbaycan xalqının mübarizə ruhunu, azadlıq əzmini və milli birliyini bütün dünyaya göstərmişdir.

Müstəqil Azərbaycan Respublikasında 20 Yanvar şəhidlərinin xatirəsinə ali diqqət və ehtiram göstərilməsi dövlət siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir. Şəhidlərin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi, Şəhidlər Xiyabanının müqəddəs ziyarətgah kimi qorunması və hər il dövlət səviyyəsində anım tədbirlərinin keçirilməsi bunun bariz nümunəsidir. Qanunvericiliyə əsasən, həmin hadisələr zamanı həlak olmuş şəxslərə “20 Yanvar şəhidi” fəxri adının verilməsi dövlətin tarixi ədalətə verdiyi dəyərin ifadəsidir.

20 Yanvar hadisələri Azərbaycan xalqının milli kimliyinin formalaşmasında mühüm rol oynamışdır. Bu faciə cəmiyyətin siyasi şüurunun yüksəlməsinə, milli özünüdərk prosesinin dərinləşməsinə və müstəqil dövlətçilik ideyasının ümumxalq amalına çevrilməsinə güclü təkan vermişdir. Qanlı Yanvar qırğını yalnız bir repressiya aktı deyil, eyni zamanda milli oyanışın başlanğıcı olmuşdur.

Sovet ordusunun həyata keçirdiyi və “Bakı əməliyyatı” adlandırılan hərbi müdaxilə mahiyyət etibarilə cəza tədbiri idi. Bu əməliyyatın məqsədi Azərbaycan xalqının azadlıq iradəsini sındırmaq, milli azadlıq hərəkatını boğmaq idi. Lakin baş verənlər əks nəticə verdi və sovet rəhbərliyinin məkrli niyyətlərini bütün aydınlığı ilə ifşa etdi.

1994-cü il martın 29-da Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə Milli Məclis səviyyəsində 20 Yanvar faciəsinə ilk dəfə dövlət səviyyəsində tam siyasi-hüquqi qiymət verilmişdir. Bu qərar hadisələrin hüquqi mahiyyətinin açıqlanması, günahkarların məsuliyyətinin tanınması və tarixi həqiqətin bərpası baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Yalnız Heydər Əliyevin ölkə rəhbərliyinə qayıdışından sonra 20 Yanvar hadisələrinin əsl mahiyyəti hüquqi müstəvidə obyektiv şəkildə ortaya qoyulmuşdur.

Ümummilli Lider Heydər Əliyevin qeyd etdiyi kimi, zaman keçdikcə 20 Yanvarın tariximizdə tutduğu yer daha aydın görünür. 1990-cı ilin qanlı yanvar hadisəsi Azərbaycan xalqı üçün təkcə böyük faciə deyil, həm də müstəqil dövlət quruculuğu yolunda verilmiş müqəddəs qurbanların simvoludur. Azərbaycanın azadlığı uğrunda şəhid olanların xatirəsi abidələrdə, küçə və meydan adlarında, təhsil və mədəniyyət ocaqlarında əbədiləşdirilmişdir.

Prezident İlham Əliyev tərəfindən də şəhidlərin xatirəsinin uca tutulmasına, şəhid ailələrinin sosial problemlərinin həllinə xüsusi diqqət yetirilir. Dövlət proqramları və sosial təminat tədbirləri şəhid ailələrinə göstərilən qayğının davamlı xarakter daşıdığını göstərir. Eyni zamanda, 20 Yanvar faciəsi dünya azərbaycanlılarının təşkilatlanmasına, diaspor fəaliyyətinin güclənməsinə və milli həmrəyliyin möhkəmlənməsinə mühüm təsir göstərmişdir.

20 Yanvar faciəsi Azərbaycan tarixində unudulmaz bir səhifə olaraq qalır. Bu gün xalqımız həmin hadisələri dərin hüzn və sonsuz ehtiramla yad edir, şəhidlərin müqəddəs xatirəsi qarşısında baş əyir və onların canı bahasına əldə olunan müstəqilliyi qorumağı özünün ali vəzifəsi hesab edir.

Kənan Quliyev

YAP Laçın rayon təşkilatının məsləhətçisi