Azərbaycanda internetin sürəti qaneedicidir? TƏHLİL

Azərbaycanda internet xidmətlərinin inkişafı son illər diqqət mərkəzindədir. Fiber-optik şəbəkənin genişləndirilməsi, modern texnologiyaların tətbiqi və bölgələrin mərhələli şəkildə yüksək sürətli internetlə təmin olunması rəqəmsal inkişafın əsas istiqamətlərindəndir. Bəs mövcud internet xidmətləri gündəlik ehtiyacları tam ödəyə bilirmi və inkişaf üçün hansı addımlar atılmalıdır?

İKT üzrə mütəxəssis Elvin Abbasov Metbuat.az-a açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycanda internetin sürəti son illərdə nəzərəçarpacaq dərəcədə yaxşılaşıb və qaneedici səviyyəyə yaxınlaşır:

"Xüsusilə “Onlayn Azərbaycan” layihəsi çərçivəsində aparılan genişzolaqlı infrastrukturun yenilənməsi nəticəsində ölkə üzrə orta sürətin 84,82 Mbit/s-dən yuxarı olması rəqəmsal xidmətlərin inkişafına real töhfə verir. Fiber-optik şəbəkənin əhatə dairəsinin sürətlə genişlənməsi həm ev istifadəçilərinin, həm də biznes sektorunun təcrübəsini əhəmiyyətli şəkildə yaxşılaşdırıb".

Fotoda: Elvin Abbasov

Ekspert interneti daha da sürətləndirmə üsullarından bəhs edib:

"Daha yüksək sürətlərə nail olmaq üçün əsas istiqamətlər infrastrukturun tam fiberə keçidi, son mil seqmentində modernizasiyanın yekunlaşdırılması və regionlarda fiber-optik xətlərinin daha geniş yayılmasıdır. Eyni zamanda provayderlər arasında rəqabətin güclənməsi, beynəlxalq trafik tutumunun artırılması və məzmunun ölkə daxilində yerləşdirilməsi (CDN infrastrukturu) gecikməni minimuma endirən vacib amillərdir. Bu addımlar atıldıqca, ölkədə həm sabit internetin, həm də mobil şəbəkələrin sürəti və stabil fəaliyyəti daha da yüksələcək".

Kibertəhlükəsizlik üzrə ekspert Əmrah Mövsümzadə isə açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycanda internetin sürəti son illər artsa da, mövcud reallıq və istifadəçi tələbləri fonunda hələ də tam qaneedici sayılmır:

"Xüsusilə böyük şəhərlərlə bölgələr arasında həm sürət, həm də keyfiyyət baxımından nəzərəçarpan fərqlər qalmaqdadır. Rəqəmsal xidmətlərin, videokonfransların, bulud texnologiyalarının və onlayn biznes fəaliyyətinin sürətlə inkişaf etdiyi bir dövrdə daha stabil və yüksək sürətli internet bağlantısı strateji əhəmiyyət daşıyır".

Ə.Mövsümzadənin sözlərinə görə, ölkədə daha sürətli və təhlükəsiz internet üçün bir sıra təkmilləşdirmələrə ehtiyac var:

"Fiberoptik infrastrukturun genişləndirilməsi, xüsusilə bölgələrdə köhnə mis xətlərin tam şəkildə fiberlə əvəzlənməsi, həm sürəti, həm də şəbəkənin stabilliyini artıracaq əsas addımlardandır. Bununla yanaşı, “backbone” şəbəkələrinin modernləşdirilməsi, yəni mərkəzi marşrutlar və beynəlxalq çıxış kanallarının genişləndirilməsi sıxlıq zamanı yüklənmələrin qarşısını almağa imkan verə bilər. Məlumat mübadiləsi mərkəzlərinin inkişaf etdirilməsi də vacibdir. Lokal trafikin ölkə daxilində yönləndirilməsi həm gecikməni azaldır, həm də xarici kanallara düşən yükü yüngülləşdirir. Provayderlərin avadanlıqlarının yenilənməsi məsələsi də gündəmdədir. Köhnə DSL xətləri və zəif router infrastrukturu yüksək sürətin təmin edilməsinə mane olur. Buna görə müasir GPON və XGS-PON texnologiyalarına keçid vacib hesab olunur. 5G və regionlarda mikro-hüceyrə şəbəkələrinin qurulması isə mobil internetin həm sürətini, həm də dayanıqlığını ciddi şəkildə artıracaq inkişaf istiqamətlərindəndir".

Fotoda: Əmrah Mövsümzadə

Mütəxəssis qeyd edib ki, bütün bunlarla yanaşı, kiber təhlükəsizliyin gücləndirilməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır:

"Sadəcə sürətli internet kifayət etmir – DDOS hücumlarına qarşı müdafiə, təhlükəsiz marşrutlaşdırma və insidentlərə operativ reaksiya kimi mexanizmlər paralel şəkildə inkişaf etdirilməlidir. Ümumilikdə, ölkədə rəqəmsal ekosistemin genişlənməsi üçün həm sürət, həm də təhlükəsizlik istiqamətində kompleks modernləşdirmə tələb olunur. İnfrastruktur yenilənməsi davam edərsə, yaxın illərdə internet sürətində daha ciddi irəliləyişlər müşahidə edilə bilər".

Sevinc İbrahimzadə / Metbuat.az

Məqalə Medianın İnkişafı Agentliyinin (MEDİA) maliyyə dəstəyi ilə "informasiya və kommunikasiya texnologiyalarının inkişaf etdirilməsi" mövzusu üzrə dərc olunub.