Azərbaycanda müəllimlərin sayı getdikcə azalır: NİYƏ?

Son illər müəllim peşəsini sevərək onun ardınca gedənlərlə yanaşı artıq müəllimlərə ötən dövrlərdə olduğu kimi “müqəddəs” bir varlıq kimi baxılmadığını düşünüb bu peşəni seçməyənlər də var.

Ümumilikdə isə statistik məlumatlara görə, ölkədə ümumtəhsil müəssisələrində çalışan müəllimlərin sayında azalma müşahidə olunur. 

Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, 2022/2023-cü tədris ilində 151 634 müəllim fəaliyyət göstərirdisə, 2023/2024-cü ildə bu göstərici 150 868 nəfərə düşüb.

2024/2025-ci tədris ilinin əvvəlində isə müəllimlərin sayı daha da azalaraq 146 381 nəfər təşkil edib. Cins bölgüsünə baxdıqda isə qadın müəllimlərin sayında daha kəskin azalma müşahidə olunur.

Belə ki, 2022/2023-cü ildə qadın müəllimlərin sayı 124 293 nəfər idisə, 2023/2024-cü ildə bu rəqəm 124 840 nəfərə qədər artıb, amma 2024/2025-ci ildə 120 633 nəfərə enib.

Kişi müəllimlərin sayında da azalma qeydə alınıb. 2022/2023-cü ildə 27 341 nəfər kişi müəllim fəaliyyət göstərirdisə, 2023/2024-cü ildə bu göstərici 26 028 nəfərə, 2024/2025-ci ildə isə 25 748 nəfərə düşüb. Beləliklə, son üç tədris ili ərzində həm qadın, həm də kişi müəllimlərin sayında azalma baş verir.

Son illər ölkədə müəllim sayının azalmasına gətirib çıxaran amillər hansıdır?

Həmin səbəblərdən biri son illər ölkədə həyata keçirilən sertifikasiya prosesidir. Sertifikasiya müəllimlərin bilik və bacarıqlarının qiymətləndirilməsinə yönəlib və bu baxımdan həmin prosesdə zəif nəticə göstərən müəllimlər sistemdən kənarlaşdırılıblar.

Qeyd edək ki, 2022–2025-ci illər üzrə təşkil olunmuş imtahanlarda 80 mindən çox müəllim iştirak edib. 2026-cı ilin sonunadək bütün müəllimlər bu prosesdən keçmiş olacaqlar.

Elm və təhsil naziri Emin Əmrullayev bildirmişdi ki, ümumilikdə 8 minə yaxın müəllimin fəaliyyətinə xitam verilib:

"İmtahan 30 suala cavab verən müəllimin Azərbaycan məktəbində fəaliyyət göstərməsi düzgün deyil. 56 mindən artıq müəllimin əməkhaqqısı artırılıb. İşdən azad edilmiş müəllimlərin yerinə yeni müəllimlər təyin edilmir, çünki həmin məktəblərdə müəllim sıxlığı mövcuddur”.

Qeyd edək ki, fəaliyyətinə xitam verilənlərin 5 mindən artığı ibtidai sinif müəllimləridir.Bununla yanaşı mühüm amillərdən biri də müəllimlərin işə qəbulu mexanizmidir ki, hər il minlərlə namizəd müəllimlərin işə qəbul (MİQ) imtahanında iştirak edir. 

Bu il MİQ imtahanında 70 minə yaxın müəllim iştirak etməsinə baxmayaraq, sertifikasiya ilə bağlı işinə xitam verilən müəllimlərin yerinə təyinat olmayıb. Eyni zamanda MİQ imtahanında hazırda müəllim olaraq fəaliyyət göstərənlər də olub. 

Onu da qeyd edək ki, müəllim azlığı ən çox bölgələrdə müşahidə olunur və MİQ imtahanından keçsə belə, müəllimlərin bir çoxu bölgələrdə çalışmaq istəmirlər. Eləcə də bəzi bölgələrdə şagird sayının azlığı ilə bağlı məktəblər birləşdirilir ki, nəticədə bu müəllim sayına da təsir edir. 

Bununla yanaşı bu gün məzun olan gənclər müəllim peşəsinin əmək bazarının tələblərinə cavab vermədiyini, mövcud əməkhaqqının onu qane etmədiyini düşünərək başqa peşədə çalışmağa üstünlük verir. Bu, onsuzda kişi müəllimlərin az olduğu Azərbaycanda bu rəqəmin daha da azalmasına gətirib çıxarır.

Müəllim azlığının bir səbəbi də onunla bağlıdır ki, hazırda bəzi müəllimlər məktəbdə çalımağa deyil, fərdi şəkildə, repetitor kimi fəaliyyət göstərməyə üstünlük verir.

Müəllimlərin sayının azalmasına təsir edən amillərdən biri də sosial şəbəkələrdə bəzi neqativ halların müşahidə  edilməsidir ki, müəllimlərlə bağlı yayılan səs yazısı, videogörüntülər onların da peşəsini itirməsinə gətirib çıxarır. 

Nigar Abdullayeva
“Cebheinfo.az”

Açar sözlər: müəllimlər say Dövlət Statistika Komitəsi