Azərbaycanın dəmir yolu hegemonluğu TƏHLİL

Azərbaycanda dəmir yolunun yaranmasından 145 il ötür. 1880-ci il yanvarın 20-də Bakı-Sabunçu-Suraxanı dəmir yolunun təntənəli açılışı ilə ölkəmizdə dəmir yollarının əsası qoyulub.

Ötən 145 il ərzində Azərbaycan dəmir yolları böyük inkişaf yolu keçib.

Azərbaycanın dəmir yolu siyasəti 44 günlük Zəfər tariximizin yaratdığı yeni gerçəkliklərin nəhəngləri sırasındadır. Bu siyasət regional hüdudları aşır. 

Doğrudur, rəsmi Bakı bundan öncə də dəmir yolunun gücünü, yaratdığı avantajları bildiyi üçün Bakı-Tbilisi-Qars xəttini açmışdı. 

Bu xəttin işə düşməsi ilə Azərbaycan Avropa bazarlarına birbaşa çıxış əldə etmişdi. Bu, Avropa üçün də vacibdir, çünki Asiyadan gələn yüklərin böyük hissəsi məhz Azərbaycan üzərindən daşınır. 

Digər tərəfdən, Şimal-Cənub dəhlizi vasitəsilə Hindistan, İran və Rusiyadan gələn məhsullar da Bakının üzərindən keçməklə dünya bazarına çıxır.

Bu cür layihələr yalnız iqtisadi qazanc gətirmir, həm də Azərbaycanı regional diplomatiyanın mərkəzinə çevirir. Çünki hər bir böyük yük marşrutu siyasi razılaşmalar, beynəlxalq əməkdaşlıq və dövlətlərarası balans tələb edir. 

Şübhəsiz ki, bunlar Azərbaycanın coğrafi mövqeyini iqtisadi gəlirlə yanaşı  siyasi kapitala da çevirir.
Zəngəzur dəhlizi, gələcəyin açarı

Zəngəzur dəhlizi Azərbaycanın dəmir yolu hegemonluğunun şah damarıdır. Bu dəhliz Mərkəzi Asiya ölkələrinin Türkiyəyə və Avropaya çıxışını Azərbaycan üzərindən təmin edəcək. 

Azərbaycan Xəzər dənizi ilə Qara dənizi, Asiya ilə Avropanı birləşdirən əsas tranzit körpüyə çevriləcək.

Ermənistanın işğalçılıq siyasəti nəticəsində özünü saldığı regional izolyasiyadan çıxaracaq, amma bunun açarı Bakının əlində olacaq.

Bu mənada Zəngəzur dəhlizi təkcə iqtisadi layihə kimi dəyərləndirmək doğru olmazdı. Bu, həm də geosiyasi rıçaqdır. Azərbaycan bu dəhlizlə regionun “oyun qurucusu” rolunu daha da möhkəmləndirəcək.

İqtisadi gəlirlərin çoxşaxəliliyi

Dəmir yolu üstünlüyü Azərbaycanın iqtisadiyyatına üç əsas istiqamətdə təsir edəcək.

Tranzit gəlirləri, bu o deməkdir ki, hər keçən yükdən Azərbaycanın büdcəsinə əlavə vəsait daxil olacaq.

Sənaye və istehsal artımı, bu, sürətli və ucuz daşımalar daxili istehsalı canlandıracaq.

Turizm və xidmət sektoru, bu isə regionlara asan çıxış yaradacaq, həm daxili, həm də xarici turistlərin sayını artıracaq.

Qeyd edilən üstünlüklər Azərbaycanın iqtisadi müstəqilliyini gücləndirəcək və birmənalı olaraq qeyri-neft sektorunun inkişafını sürətləndirəcək.

Siyasi hegemonluğun formalaşması

Azərbaycanın dəmir yolu diplomatiyası siyasi hegemonluğun yeni mərhələsini açır. Enerji layihələri ilə tanınan Bakı logistika və nəqliyyat layihələri ilə də beynəlxalq siyasətdə öncül mövqeyə yüksəlir.

Bu gün Rusiya Transsibir xətti ilə Avrasiyada dominantdır. Çin “Bir kəmər, bir yol”la Asiyanı Avropaya bağlayır.

Azərbaycan isə Zəngəzur dəhlizi ilə bu iki gücün ortasında əsas tranzit mərkəz olacaq. 

Bu mövqe Azərbaycanın siyasi çəkisini artırır, beynəlxalq münasibətlərdə söz sahibinə çevirir.

Ən əsası isə Bakının sabahını beynəlxalq müstəvidə sığortalayır.

Azərbaycanın dəmir yolu hegemonluğu

Bütün bunlardan sonra deyə bilərik ki, Azərbaycan yalnız neft ölkəsi deyil. 44 günlük Zəfərdən sonra yaradılan yeni reallıqlar göstərdi ki, Bakı həm dəmir yolu şəbəkəsi, həm də geosiyasi mövqeyi ilə XXI əsrin hegemon güclərindən birinə çevrilməkdədir.

Çünki avtomatik şəkildə tranzit gəlirləri və istehsal artımı iqtisadiyyatımızı gücləndirəcək.

Bölgələrin inteqrasiyası və turizmin inkişafı sosial həyatı gücləndirəcək. 

Yaşıl enerji səmərəli nəqliyyat vasitəsi kimi ekologiyamıza dəstək olacaq. 

Hərbi-logistik üstünlüklər strateji üstünlüklər gətirəcək. 

Regional və qlobal hegemonluq isə siyasi mövqelərimizi möhkəmləndirəcək.

Beləliklə, iddia edə bilərik ki, dəmir yolunun inkişafı Azərbaycanın əlində XXI əsrin yeni güc alətidir. 

Bu güc Bakını regionallqdan böyüdərək Avrasiyanın aparıcı oyunçusuna çevirəcək.

Və əsas odur ki, Bakının qurduğu bu konfiqurasiya dünyanın böyük ölkəlrinin əksəriyyətinin maraqları ilə üst-üstə düşür.

Heç şübhəsiz ki, bu da hər millimetri ölçülmüş ağır zəhmətin, siyasi uzaqgörənliyin, milli maraqlara hesablanmış diplomatiyamızın nəticəsidir.

Elnur ƏMİROV