Azərbaycanın şəhərsalma modeli dünya üçün nümunəyə çevrilir

Bakıda keçirilən Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun 13-cü Sessiyası yalnız şəhərlərin gələcək inkişaf istiqamətlərinin müzakirə olunduğu beynəlxalq tədbir deyil, həm də müxtəlif ölkələrin təcrübələrinin paylaşılması, urbanizasiya siyasətinin yeni tendensiyalarının müəyyənləşdirilməsi və insan mərkəzli inkişaf konsepsiyasının təşviqi üçün mühüm platformaya çevrildi. Dünyanın müxtəlif bölgələrindən gələn minlərlə nümayəndənin iştirakı ilə keçirilən belə bir mötəbər tədbirin Azərbaycana həvalə olunması ölkəmizin beynəlxalq arenada artan nüfuzunun və etibarlı tərəfdaş imicinin daha bir göstəricisi hesab oluna bilər.

Cənab Prezident İlham Əliyevin forumun açılış mərasimində səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanın şəhərsalma sahəsində həyata keçirdiyi siyasətin mahiyyətini və gələcək inkişaf prioritetlərini aydın şəkildə ortaya qoydu. Dövlət başçısının çıxışı təkcə infrastruktur və tikinti məsələlərinə toxunan nitq deyildi. Bu çıxış eyni zamanda tarixə, mədəniyyətə, insan amilinə, ekoloji təhlükəsizliyə və dayanıqlı inkişaf prinsiplərinə əsaslanan bir dövlət baxışını ifadə edirdi. Forumun miqyası özlüyündə diqqəti cəlb edir. Cənab Prezident İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, tədbirdə 182 ölkədən 45 mindən artıq iştirakçı qeydiyyatdan keçib. Bu göstərici Ümumdünya Şəhərsalma Forumunun tarixində rekordlardan biri hesab edilə bilər. Azərbaycanın qısa müddət ərzində bu səviyyədə iki böyük beynəlxalq tədbirə – COP29-a və Ümumdünya Şəhərsalma Forumuna ev sahibliyi etməsi ölkəmizin təşkilati potensialını, siyasi sabitliyini və beynəlxalq əməkdaşlıq imkanlarını nümayiş etdirir. Müasir dünyada şəhərlər artıq sadəcə yaşayış məskənləri hesab olunmur. Şəhərlər iqtisadi inkişafın əsas mərkəzləri, innovasiya platformaları, sosial münasibətlərin formalaşdığı məkanlar və mədəniyyət daşıyıcıları kimi çıxış edirlər. Əhalinin böyük hissəsinin şəhərlərdə yaşadığı bir dövrdə şəhərsalma siyasəti dövlətlərin strateji inkişaf istiqamətlərindən birinə çevrilib. Bu səbəbdən şəhərlərin necə qurulması, hansı prinsiplərlə inkişaf etdirilməsi və insanların həyat keyfiyyətinə necə təsir göstərməsi son dərəcə aktual məsələdir. Azərbaycan da məhz bu məsələyə xüsusi diqqət yetirən dövlətlər sırasındadır. Cənab Prezident İlham Əliyevin çıxışında vurğuladığı kimi, ölkəmiz tarix boyu Şərqlə Qərbin qovuşduğu məkana çevrilib. Bu geostrateji mövqe əsrlər ərzində Azərbaycanı müxtəlif sivilizasiyaların görüş nöqtəsinə çevirib. Mədəni müxtəliflik və fərqli memarlıq üslublarının qarşılıqlı təsiri ölkəmizin şəhərsalma ənənələrində öz əksini tapıb. Bakının timsalında bu sintezi daha aydın müşahidə etmək mümkündür. İçərişəhərin qədim daş küçələrindən çıxaraq bir neçə addım sonra müasir memarlığın nümunələri ilə qarşılaşmaq mümkündür. Bu, təsadüfi deyil. Çünki Azərbaycanın şəhərsalma siyasəti keçmişlə gələcək arasında tarazlıq yaratmaq prinsipinə əsaslanır.

Tarixi irsin qorunması və müasir şəhər infrastrukturunun yaradılması paralel şəkildə həyata keçirilir. Qədim şəhər hissələrinin qorunması ilə yanaşı, müasir yaşayış kompleksləri, nəqliyyat şəbəkələri, parklar və sosial obyektlər inşa edilir. Bu isə şəhərlərin yalnız genişlənməsinə deyil, həm də insanların daha rahat və keyfiyyətli həyat şəraitinin formalaşmasına xidmət edir. Azərbaycanın müxtəlif bölgələri də zəngin memarlıq və şəhərsalma ənənələri ilə seçilir. Vaxtilə Şirvanşahlar dövlətinin paytaxtı olmuş Şamaxı əsrlər boyu elm, mədəniyyət və dini mərkəzlərdən biri kimi tanınıb. Burada yerləşən qədim məscidlər və tarixi tikililər Azərbaycan memarlıq məktəbinin qədim köklərindən xəbər verir. Naxçıvan isə Şərq memarlıq məktəbinin ən qiymətli nümunələrinin yerləşdiyi bölgələrdən biridir. Böyük memar Əcəmi Naxçıvaninin yaratdığı Möminə xatun türbəsi təkcə Azərbaycan deyil, dünya memarlıq sənətinin nadir incilərindən hesab olunur. Bu abidələr sadəcə daş və tikili deyil; onlar bir xalqın düşüncə tərzini, estetik dünyagörüşünü və mədəni yaddaşını özündə yaşadan tarixi salnamələrdir. Gəncə, Şəki, Qəbələ və digər qədim şəhərlər də Azərbaycanın zəngin irsinin daşıyıcılarıdır. Şəki şəhəri və onun memarlıq nümunələri qədim şəhərsalma mədəniyyətinin bu günə qədər qorunub saxlanıldığını göstərir. Kiş kəndində yerləşən qədim kilsə müxtəlif dinlərin və mədəniyyətlərin tarix boyunca Azərbaycanda qarşılıqlı hörmət şəraitində yaşadığını nümayiş etdirir. Lahıc kəndi isə mühəndislik düşüncəsinin əsrlər öncə necə yüksək səviyyədə olduğunu göstərən unikal yaşayış məntəqələrindən biridir. Təxminən on beş əsr əvvəl yaradılmış su və kanalizasiya sistemlərinin müasir dövrə qədər fəaliyyət göstərməsi qədim insanların şəhərsalma sahəsində nə qədər uzaqgörən olduqlarını göstərir. Cənab Prezident İlham Əliyevin çıxışında xüsusi diqqət yetirdiyi istiqamətlərdən biri də Qarabağ və Şərqi Zəngəzurun yenidən qurulması prosesi idi. Uzun illər ərzində işğal altında qalmış bu ərazilərdə böyük dağıntılar törədilmişdi. Ağdamın "Qafqazın Xirosiması" adlandırılması həmin dağıntıların miqyasını açıq şəkildə ifadə edir. Lakin bu gün həmin ərazilərdə tamamilə fərqli mənzərə formalaşır. Müasir şəhərsalma standartlarına uyğun yaşayış məntəqələri salınır, geniş yollar çəkilir, məktəblər, xəstəxanalar, sosial obyektlər inşa olunur. Artıq yeni yaşayış məhəllələri insanların istifadəsinə verilir.

Cənab Prezident İlham Əliyevin forum çərçivəsində səsləndirdiyi fikirlər bir daha göstərdi ki, Azərbaycanın inkişaf strategiyası yalnız bugünkü ehtiyaclara hesablanmır. Burada əsas məqsəd gələcək nəsillərə sağlam, təhlükəsiz və mədəni irsi qorunan bir mühit ötürməkdir. Keçmişi qorumaqla gələcəyi qurmaq ideyası Azərbaycan şəhərsalma siyasətinin əsas fəlsəfəsini təşkil edir və bu yanaşma artıq beynəlxalq səviyyədə diqqət çəkən uğurlu modelə çevrilməkdədir.

Nigar Abbaszadə,

YAP Nərimanov rayon təşkilatının mühasibi