Icma.az
close
up
RU
Babaoğlunun bu açıqlaması niyə tənqid edilir? KONKRET

Babaoğlunun bu açıqlaması niyə tənqid edilir? KONKRET

Konkret.az saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.

Mən məntiqi çaş-baş salmışam. Dostlar, bəlkə siz mənə yardımçı olasınız. Deputatımız təzə terminlər ixtira edib. Onlardan biri də “Homohibritikus” terminidir. Axı termin yaratmaq patent predmeti ola bilməz! Millət vəkili belə bir absurd fikrə necə gəlib?! Məncə, onun bu açıqlaması təkcə dilçilik və elm ictimaiyyəti üçün deyil, ümumilikdə hüquqi savadlılıq baxımından da ciddi narahatlıq yaratmalıdır.

Termin yaratmaq necə olur ki, patentləşdirilə bilən ixtira kimi təqdim edilir?

Əvvəlcə əsas məsələni dəqiqləşdirək. Patent nədir və nəyə verilir? Patent hüququ texniki xarakterli ixtiralara şamil olunur. Beynəlxalq patent hüququna (o cümlədən Ümumdünya Əqli Mülkiyyət Təşkilatının WIPO prinsiplərinə) əsasən patent texniki həllə malik olmalı, yeni olmalı, sənayedə tətbiq edilə bilməli, ixtira səviyyəsinə malik olmalıdır. Termin isə nə texniki qurğudur, nə mexanizm, nə də texnoloji proses. Termin dilin və elmin anlayış sisteminin bir hissəsidir, yəni məna vahididir. Terminlər patent yox, açıq ictimai dəyərdir. Dünyanın heç bir inkişaf etmiş hüquq sistemində yeni terminə görə patent verilmir, elmi anlayışlara mülkiyyət hüququ tanınmır, sözlər və anlayışlar inhisarlaşdırılmır. Əks halda, elm və bilik mübadiləsi mümkünsüz olar. Təsəvvür edin ki, biri “süni intellekt”, digəri “gen redaktəsi”, üçüncüsü “kvant hesablama” terminlərinə patent alsın. Bu halda alimlər bu terminləri işlədə bilməz, dərsliklər hüquqi riskə düşər, elmi inkişaf dayanardı. Bu səbəbdən terminlər ictimai intellektual mülkiyyət sayılır.

Bəs dünyanın hansı yerində belə presedent var? Qısa cavab: heç yerdə.

Nə ABŞ Patent Ofisi (USPTO), nə Avropa Patent Ofisi (EPO), nə də digər ölkələrin patent qurumları termin, anlayış və ya sözə görə patent vermir. Ən yaxşı halda termin lüğətlərdə müəlliflik hüququ ilə qoruna bilər (amma termin özü yox, lüğətin strukturu), brend adı kimi əmtəə nişanı qeydiyyatdan keçirilə bilər (amma bu da termin deyil, kommersiya nişanıdır). Yaxşı, bəs həşəmətli deputat nə demək istəyib? Onun bu “dahiyanə” açıqlaması iki ehtimal doğurur: Deputat məsələnin ya hüquqi mahiyyətini düzgün anlamır, ya da terminlə metod, proqram və ya məhsul anlayışını qarışdırır. Hər iki halda problem ciddidir. Çünki deputatın dili ilə səslənən fikir ictimaiyyətdə yanlış təsəvvür yaradır, hüquqi savadsızlığı normallaşdırır, elmin mahiyyətini kommersiya predmeti kimi təqdim edir. Babaoğlu başa düşmür ki, termin üzərində mülkiyyət iddiası təhlükəlidir. Ən azından deputat bilməlidir ki, terminlər üzərində “patent” iddiası elmi azadlığa ziddir, ifadə azadlığını məhdudlaşdırır, biliyə ironik yanaşma cəhdidir. Əlbəttə, qısaca desək, yanaşma elmi deyil, bəsit təfəkkürün məhsuludur.

Cənab Babaoğlu, termin yaratmaq alqışlanmalı elmi fəaliyyətdir, amma elmi olana. Əsl alim bunu təşviq etməlidir. Bu baxımdan patentləşdirmək ancaq və ancaq saxta alimlərin ağlına gələ bilər. Bu məsələni qabardan deputata gəlincə, o, ya fikrini aydınlaşdırmalı, ya da yanlış ifadəyə görə izahat verməlidir. Çünki elm, dil və hüquq populizmi sevmir. Bəli, termin patent deyil, ümumi dəyərdir.

Tanrıkut ifadəsi ilə populyarlaşan Babaoğlu daha nə istəyir, görəsən?

Videonu təqdim edirik:

https://konkret.az/cloud/uploads/2025/12/WhatsApp-Video-2025-12-27-at-14.29.24.mp4

Fadil Paşayev,

Əməkdar jurnalist

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:215
embedMənbə:https://konkret.az
archiveBu xəbər 27 Dekabr 2025 15:52 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Azərbaycanda 55 yeni peşə standartı hazırlanır

14 Noyabr 2026 11:57see313

“Ağzımızdakı dişlərin sayını da uçota alsalar yaxşı olar...” TƏKLİF

14 Noyabr 2026 12:26see301

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see297

Bakı avtobuslarında sərnişin bumu

14 Noyabr 2026 17:02see293

Gələn il qeyri dövlət müəssisələri büdcədən 130 mln. manata yaxın subsidiya alacaq

14 Noyabr 2026 18:04see293

Azərbaycandan Suriyaya nəql edilən qazın həcmi 56% artdı

14 Noyabr 2026 14:44see289

Ədalət Partiyasında şairlə səmimi görüş

14 Noyabr 2026 17:43see280

STAR neft emalı zavodu dizel yanacağı istehsalını 4 % ə yaxın artırıb

14 Noyabr 2026 17:02see277

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see272

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see271

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see249

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see246

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see242

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see240

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see240

Azərbaycanda bəzi dövlət müəssisələri ləğv oluna bilər

14 Noyabr 2026 17:10see235

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see229

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see228

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see226

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see224
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri