Icma.az
close
up
RU
Babaoğlunun bu açıqlaması niyə tənqid edilir? KONKRET

Babaoğlunun bu açıqlaması niyə tənqid edilir? KONKRET

Konkret.az saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.

Mən məntiqi çaş-baş salmışam. Dostlar, bəlkə siz mənə yardımçı olasınız. Deputatımız təzə terminlər ixtira edib. Onlardan biri də “Homohibritikus” terminidir. Axı termin yaratmaq patent predmeti ola bilməz! Millət vəkili belə bir absurd fikrə necə gəlib?! Məncə, onun bu açıqlaması təkcə dilçilik və elm ictimaiyyəti üçün deyil, ümumilikdə hüquqi savadlılıq baxımından da ciddi narahatlıq yaratmalıdır.

Termin yaratmaq necə olur ki, patentləşdirilə bilən ixtira kimi təqdim edilir?

Əvvəlcə əsas məsələni dəqiqləşdirək. Patent nədir və nəyə verilir? Patent hüququ texniki xarakterli ixtiralara şamil olunur. Beynəlxalq patent hüququna (o cümlədən Ümumdünya Əqli Mülkiyyət Təşkilatının WIPO prinsiplərinə) əsasən patent texniki həllə malik olmalı, yeni olmalı, sənayedə tətbiq edilə bilməli, ixtira səviyyəsinə malik olmalıdır. Termin isə nə texniki qurğudur, nə mexanizm, nə də texnoloji proses. Termin dilin və elmin anlayış sisteminin bir hissəsidir, yəni məna vahididir. Terminlər patent yox, açıq ictimai dəyərdir. Dünyanın heç bir inkişaf etmiş hüquq sistemində yeni terminə görə patent verilmir, elmi anlayışlara mülkiyyət hüququ tanınmır, sözlər və anlayışlar inhisarlaşdırılmır. Əks halda, elm və bilik mübadiləsi mümkünsüz olar. Təsəvvür edin ki, biri “süni intellekt”, digəri “gen redaktəsi”, üçüncüsü “kvant hesablama” terminlərinə patent alsın. Bu halda alimlər bu terminləri işlədə bilməz, dərsliklər hüquqi riskə düşər, elmi inkişaf dayanardı. Bu səbəbdən terminlər ictimai intellektual mülkiyyət sayılır.

Bəs dünyanın hansı yerində belə presedent var? Qısa cavab: heç yerdə.

Nə ABŞ Patent Ofisi (USPTO), nə Avropa Patent Ofisi (EPO), nə də digər ölkələrin patent qurumları termin, anlayış və ya sözə görə patent vermir. Ən yaxşı halda termin lüğətlərdə müəlliflik hüququ ilə qoruna bilər (amma termin özü yox, lüğətin strukturu), brend adı kimi əmtəə nişanı qeydiyyatdan keçirilə bilər (amma bu da termin deyil, kommersiya nişanıdır). Yaxşı, bəs həşəmətli deputat nə demək istəyib? Onun bu “dahiyanə” açıqlaması iki ehtimal doğurur: Deputat məsələnin ya hüquqi mahiyyətini düzgün anlamır, ya da terminlə metod, proqram və ya məhsul anlayışını qarışdırır. Hər iki halda problem ciddidir. Çünki deputatın dili ilə səslənən fikir ictimaiyyətdə yanlış təsəvvür yaradır, hüquqi savadsızlığı normallaşdırır, elmin mahiyyətini kommersiya predmeti kimi təqdim edir. Babaoğlu başa düşmür ki, termin üzərində mülkiyyət iddiası təhlükəlidir. Ən azından deputat bilməlidir ki, terminlər üzərində “patent” iddiası elmi azadlığa ziddir, ifadə azadlığını məhdudlaşdırır, biliyə ironik yanaşma cəhdidir. Əlbəttə, qısaca desək, yanaşma elmi deyil, bəsit təfəkkürün məhsuludur.

Cənab Babaoğlu, termin yaratmaq alqışlanmalı elmi fəaliyyətdir, amma elmi olana. Əsl alim bunu təşviq etməlidir. Bu baxımdan patentləşdirmək ancaq və ancaq saxta alimlərin ağlına gələ bilər. Bu məsələni qabardan deputata gəlincə, o, ya fikrini aydınlaşdırmalı, ya da yanlış ifadəyə görə izahat verməlidir. Çünki elm, dil və hüquq populizmi sevmir. Bəli, termin patent deyil, ümumi dəyərdir.

Tanrıkut ifadəsi ilə populyarlaşan Babaoğlu daha nə istəyir, görəsən?

Videonu təqdim edirik:

https://konkret.az/cloud/uploads/2025/12/WhatsApp-Video-2025-12-27-at-14.29.24.mp4

Fadil Paşayev,

Əməkdar jurnalist

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:252
embedMənbə:https://konkret.az
archiveBu xəbər 27 Dekabr 2025 15:52 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see362

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see361

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see353

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see347

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see340

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see330

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see325

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see313

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see312

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see309

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see299

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see297

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see292

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see279

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see277

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see267

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see258

Qazax şəhərində beşinci İdman Festivalının açılış mərasimi keçirilib FOTO

20 Noyabr 2026 21:35see244

Parisdə bugünkü etirazlara 21 mindən çox şəxs qatılıb

21 Noyabr 2026 21:24see201

Sabunçu rayonunda YAP ın yaradılmasının 34 illiyi münasibətilə ağacəkmə aksiyası keçirilib

20 Noyabr 2026 21:11see201
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri