Bakı Belqrad arasında yeni mərhələ

Prezident İlham Əliyevin Serbiyaya səfəri iki ölkə münasibətlərində formal diplomatik jestdən daha artıq məna daşıyır. Bu səfər əslində son illərdə formalaşan qarşılıqlı etimadın və siyasi yaxınlığın institusional çərçivəyə salınması kimi qiymətləndirilə bilər. Azərbaycan və Serbiya müxtəlif coğrafiyalarda yerləşsə də, hər iki dövlət üçün suverenlik, ərazi bütövlüyü və milli maraqlar anlayışı xüsusi həssaslıq daşıyır. Məhz bu ortaq yanaşma tərəfləri bir-birinə yaxınlaşdıran əsas siyasi platformanı formalaşdırır.

Serbiya rəhbərliyinə ünvanlanan isti və açıq mesajlar diplomatik nəzakət çərçivəsindən kənara çıxaraq liderlər arasında şəxsi etimadın da mövcud olduğunu göstərir. Müasir beynəlxalq münasibətlər sistemində şəxsi liderlik amili bir çox hallarda institusional mexanizmlərdən daha sürətli nəticə verir. Azərbaycan və Serbiya münasibətlərində də bu faktor açıq şəkildə hiss olunur. Uzun illər davam edən təmaslar tərəflər arasında strateji baxışın formalaşmasına şərait yaradıb.

Strateji Şuranın ilk iclasının keçirilməsi münasibətlərin artıq sistemli və planlı mərhələyə keçdiyini göstərir. Siyasi dialoqla yanaşı iqtisadi əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi əsas prioritet kimi müəyyənləşdirilib. Xüsusilə energetika sahəsində formalaşan yeni dinamika diqqət çəkir. Azərbaycanın Serbiyaya qaz ixracına başlaması və bu həcmin artırılması qərarı təkcə ikitərəfli ticarət göstəricisi deyil. Bu addım Serbiyanın enerji təhlükəsizliyinin şaxələndirilməsi prosesində Bakının rolunu artırır və Avropa enerji bazarında Azərbaycanın mövqeyini gücləndirir.

Elektrik stansiyasının birgə inşası planı isə münasibətləri yeni mərhələyə keçirə bilər. Bu, sadəcə investisiya layihəsi deyil. Bu, qarşılıqlı etimadın iqtisadi nəticəyə çevrilməsidir. Enerji infrastrukturu uzunmüddətli strateji layihədir və onilliklər üçün tərəfləri bir-birinə bağlayır. Təbii resursları məhdud olan Serbiya üçün daxili istehsal gücünün artırılması enerji müstəqilliyinin əsas sütunlarından biridir. Azərbaycan isə artıq qaz ixracatçısı olmaqla yanaşı, elektrik enerjisi və bərpaolunan enerji sahəsində də regional aktora çevrilməkdədir.

Azərbaycanın 2032-ci ilə qədər əlavə 8 giqavat enerji gücü əldə etmə planı regionda enerji xəritəsini dəyişdirə biləcək ambisiyalı hədəfdir. Bu potensialın böyük hissəsinin ixraca yönəlməsi Avropa məkanında yeni tərəfdaşlıqların formalaşmasına səbəb olacaq. Serbiya bu kontekstdə həm istehlakçı, həm tranzit, həm də gələcəkdə istehsal tərəfdaşı rolunda çıxış edə bilər. Beləliklə, Bakı ilə Belqrad arasında yaranan sinergiya təkcə ikitərəfli deyil, daha geniş geoiqtisadi çərçivəyə malikdir.

Səfərin mühüm tərəfi beynəlxalq platformalarda qarşılıqlı dəstək mesajlarının yenidən təsdiqlənməsidir. Müasir beynəlxalq sistemdə orta ölçülü dövlətlər üçün qarşılıqlı siyasi dəstək mühüm diplomatik kapitaldır. Azərbaycan və Serbiya müxtəlif beynəlxalq təşkilatlarda bir-birinin mövqelərini müdafiə etməklə həm siyasi çəkilərini artırır, həm də balanslı xarici siyasət modelini möhkəmləndirirlər.

Bu səfər göstərdi ki, Azərbaycan Balkan regionunda öz mövcudluğunu genişləndirir, Serbiya isə Cənubi Qafqazda etibarlı tərəfdaş qazanır. Münasibətlər emosional dostluq çərçivəsindən çıxaraq strateji iqtisadi əməkdaşlıq mərhələsinə qədəm qoyur. Əgər planlaşdırılan layihələr operativ şəkildə reallaşarsa, yaxın illərdə Serbiya Azərbaycan üçün Balkanlarda əsas dayaqlardan birinə çevrilə bilər. Eyni zamanda Azərbaycan da Serbiya üçün enerji təhlükəsizliyinin təminində mühüm tərəfdaş kimi mövqeyini möhkəmləndirəcək.

Belqrad səfəri bir daha göstərdi ki, Azərbaycan xarici siyasətdə paralel istiqamətləri balanslaşdırmaqla yanaşı, yeni regional körpülər qurmaq xəttini davam etdirir. Bu isə ölkənin geosiyasi manevr imkanlarını genişləndirən mühüm faktordur.

Züriyə Qarayeva