Bakı “ravvinlər sammiti”nə niyə fasilə verdi? Səssiz diplomatiyanın görünməyən tərəfləri

Bakıda keçirilməsi nəzərdə tutulan avropalı ravvinlərin genişmiqyaslı toplantısının gözlənilmədən təxirə salınması regionun mürəkkəb siyasi və dini mühitini bir daha gündəmə gətirdi. Hadisənin mahiyyəti sırf təşkilati və ya texniki səbəblərlə izah oluna bilməz.

Bu qərar, daha çox, Qəzzada baş verən hadisələr, Yaxın Şərqdə artan gərginlik və müxtəlif tərəflərin bir-birinə zidd geosiyasi mövqeləri fonunda Azərbaycanın ehtiyatlı və balanslaşdırılmış diplomatik davranışını əks etdirir.

Azərbaycan son illərdə həm müsəlman, həm də yəhudi dünyası ilə bərabərhüquqlu münasibətlər qura bilmiş azsaylı ölkələrdəndir. Bu xüsusiyyət ölkənin çoxmədəniyyətli strukturundan və dini tolerantlıq siyasətindən qaynaqlanır. Lakin regiondakı geosiyasi reallıqlar, xüsusilə İran–İsrail münasibətlərindəki gərginlik və İsrail-Türkiyə xəttində müşahidə olunan soyuqluq, belə tədbirlərin məhz Bakıda keçirilməsini həssas mövzuya çevirir. Hər iki istiqamətdə balansı qorumağa çalışan Azərbaycan, indi həm dini, həm də siyasi baxımdan neytral davranmaq məcburiyyətindədir.

Təxirə salınmanın arxasında Bakının hansısa tərəfin maraqlarına üstünlük verməmək istəyi dayanır. Hazırkı şəraitdə Qəzzada baş verənlər beynəlxalq ictimaiyyətdə, xüsusilə İslam ölkələrində İsrailə qarşı emosional reaksiyaları artırıb. Belə bir fonda paytaxtda yəhudi dini liderlərinin toplantısı ölkənin müsəlman əhalisi və yaxın tərəfdaşları tərəfindən birmənalı qarşılanmaya bilərdi. Azərbaycan bu reallığı nəzərə alaraq diplomatik riskləri minimuma endirməyi, həm İsraillə strateji əməkdaşlığı, həm də müsəlman dünyası ilə dost münasibətləri zədələməməyə çalışır.

Digər tərəfdən, “İbrahim sazişi” mövzusu da təxirə salınmada mühüm amil ola bilər. Azərbaycan İsraillə əlaqələrini bu sazişin çərçivəsinə sığışdırmaq ehtiyacı duymur, çünki münasibətlər artıq strateji səviyyədə formalaşıb. Bu səbəbdən Bakının “İbrahim sazişi”nə qoşulmaq məsələsində tələsməməsi, əksinə, regional balansı qorumağa üstünlük verməsi rasional seçim kimi görünür.

Nəticə etibarilə, toplantının təxirə salınması Azərbaycanın siyasi çevikliyini və balanslaşdırılmış diplomatiyasını bir daha nümayiş etdirdi. Bakı üçün prioritet qlobal dini dialoqdan imtina deyil, bu dialoqun regiondakı gərginliklərdən kənarda, daha uyğun şəraitdə keçirilməsini təmin etməkdir. Bu, həm Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzuna, həm də daxili sabitliyinə xidmət edən praqmatik addımdır.

Ruslan Zəngəzur