“PAM50 testi ilə prostat xərçəngində fərdi müalicə imkanları“ “National Geographic“

"Genetik testlər artıq kişilərdə xərçəngin müalicəsini fərdiləşdirməyə kömək edir..."

Uzun müddət onkoloqlar prostat xərçənginin residivi zamanı düzgün müalicə seçməkdə çətinlik çəkirdilər: radiasiya terapiyasına hormon terapiyası əlavə etmək lazımdır, yoxsa yalnız radiasiya kifayətdir?

Moderator.az xəbər verir ki, bu barədə "National Geographic" nəşri yazıb.

Prostat xərçəngində müalicə çətinlikləri

Nəşr yazır ki, hormon terapiyası radiasiyanın təsirini artıra bilər, lakin uzunmüddətli proqnozu həmişə yaxşılaşdırmır və bəzi kişilərdə ciddi yan təsirlər - sümük kütləsinin azalması, çəki artımı, seksual disfunksiya və əhval-ruhiyyə dəyişiklikləri yaradır. Uzunmüddətli hormon basqısı həmçinin ürək-damar xəstəlikləri və metabolik problemlər riskini artırır.

Oxşar problem əvvəllər süd vəzisinin xərçəngi ilə məşğul olan həkimlər qarşısında dayanmışdı. Qadınlarda estrogen və progesteron reseptorlarını sadə testlərlə müəyyən etmək mümkün idi və bu sayədə hormon terapiyasının faydalı olub-olmaması anlaşılıb.

PAM50 və hormon reseptorlarının rolu

Prostat xərçəngində isə vəziyyət daha mürəkkəbdir: 99 faiz şişlərdə hormon reseptorları var, lakin bir çoxu testosteron kimi androgenlərin təsirinə bağlı deyil. Sadə reseptor testi müalicənin effektivliyini göstərmir. Bu səbəbdən tədqiqatçılar diqqəti reseptorların aktivliyinə yönəldib: yalnız mövcudluğu yox, onların xərçəngin böyüməsini stimullaşdıran genləri necə işə salması da önəmlidir.

Beləliklə, süd vəzisi xərçəngi üçün hazırlanmış PAM50 testi prostat xərçəngi üçün adaptasiya edildi. Bu test 50 genin fəaliyyətini analiz edir və şişləri biologiyasına görə təsnifləşdirməyə imkan verir. Miçigan Universiteti və "Cleveland Medical Center" klinikasının tədqiqatçıları radikal prostatektomiyadan sonra xəstələri şişin testosteron asılılığına görə qruplara ayırdılar.

Klinik nəticələr və gələcək perspektivlər

Testosteron-asılı şişli xəstələrdə hormon terapiyasının radiasiya ilə birgə tətbiqi nəticələri əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırdı: beş il sonra 72 faiz kişidə xərçəng əlamətləri yoxa çıxıb, yalnız radiasiya alanlarda isə bu göstərici 54 faiz olub. Testosteronla az reaksiya verən şişlərdə hormon terapiyası təsir göstərməyib. Bu nəticələr ikili kor klinik tədqiqatdan əldə olunub: həm xəstələr, həm həkimlər hansı müalicə alındığını bilməyib, bu da nəticələrin obyektivliyini təmin edib. 

Ekspertlər hesab edir ki, PAM50 testi prostat xərçəngi residivi olan kişilərin müalicəsində standart üsula çevrilə bilər və artıq müalicə və yan təsirlərdən qaçmağa imkan verəcək. Gələcəkdə testin ilkin diaqnoz alan və ya xərçəng prostatdan kənara yayılmış xəstələrdə effektivliyi yoxlanılacaq. Bundan əlavə, süni intellekt və digər biomarkerlərin analizi ilə fərdi müalicə imkanları genişləndirilir.