Bakıda betonlaşmanın mikroiqlimə təsiri Şəhər istilik adaları ARAŞDIRMA

Şəhər istilik adaları anlayışı müasir urbanizasiya proseslərinin ən ciddi ekoloji nəticələrindən biri kimi qəbul olunur və xüsusilə sürətlə betonlaşan şəhərlərdə mikroiqlimin dəyişməsini aydın şəkildə göstərir. Bu fenomen şəhər mərkəzlərində temperaturun ətraf kənd və ya yaşıl zonalarla müqayisədə daha yüksək olması ilə xarakterizə olunur. Bakının son illərdə intensiv tikinti, infrastruktur genişlənməsi və əhali sıxlığının artması fonunda bu prosesin təsir dairəsinə daxil olması artıq təkcə ekoloji deyil, sosial və iqtisadi məsələ kimi də aktuallaşıb.

Beton, asfalt və şüşə kimi tikinti materialları günəş radiasiyasını udmaq və istiliyi uzun müddət saxlamaq xüsusiyyətinə malikdir. Bu materiallar gecə saatlarında da yığılan istiliyi ətraf mühitə buraxaraq havanın soyumasını ləngidir. Bakıda geniş asfalt yollar, sıx çoxmərtəbəli yaşayış kompleksləri və açıq torpaq sahələrinin azalması istilik adası effektini gücləndirən əsas amillər sırasındadır. Xüsusilə külək dövranının məhdudlaşdığı mərkəzi rayonlarda temperatur fərqləri daha kəskin hiss olunur. Yay aylarında şəhər mərkəzi ilə ətraf qəsəbələr arasında temperatur fərqinin bir neçə dərəcəyə çatması bu təsirin real göstəricisidir.

Bakının coğrafi mövqeyi və iqlim xüsusiyyətləri bu prosesi daha da həssas edir. Yarımsəhra və quru subtropik iqlim şəraiti, yağıntıların məhdudluğu və yay aylarında uzunmüddətli isti hava dalğaları betonlaşmanın təsirini daha güclü hiss etdirir. Yaşıllıq sahələrinin azalması bu tarazlığı pozan əsas faktorlardan biridir. Bitkilər buxarlanma yolu ilə havanı soyutduğu halda, onların yerini tutan sərt səthlər istiliyi geri qaytarır və mikroiqlimin təbii tənzimləmə mexanizmini zəiflədir.

Şəhər istilik adalarının təsiri təkcə temperatur artımı ilə məhdudlaşmır. Bu proses enerji istehlakının yüksəlməsinə, xüsusilə kondisioner istifadəsinin artmasına səbəb olur ki, bu da elektrik şəbəkəsinə əlavə yük yaradır. Eyni zamanda, havanın keyfiyyəti pisləşir, çünki yüksək temperatur ozon və digər çirkləndirici maddələrin konsentrasiyasını artırır. Bakıda yay aylarında havanın ağır və boğucu hiss edilməsinin səbəblərindən biri də məhz bu mikroiqlim dəyişiklikləridir. Uzunmüddətli perspektivdə bu, xüsusilə yaşlılar və xroniki xəstəlikləri olan insanlar üçün sağlamlıq risklərini artırır.

Qlobal təcrübə göstərir ki, istilik adası effektinin azaldılması üçün şəhər planlaşdırılmasında yaşıl infrastrukturun rolu həlledicidir. Parklar, yaşıllıq zolaqları, dam və fasad bağçılığı, eləcə də su elementləri temperaturun tənzimlənməsində effektiv vasitə kimi çıxış edir. Bakıda son illər müəyyən yaşıllaşdırma təşəbbüsləri həyata keçirilsə də, bu tədbirlərin şəhərin ümumi betonlaşma tempi ilə müqayisədə hələ də məhdud olduğu görünür. Şəhərsalma qərarlarında mikroiqlim amilinin sistemli şəkildə nəzərə alınması bu baxımdan vacibdir.

Bakının gələcək inkişafı üçün əsas çağırışlardan biri urbanizasiya ilə ekoloji tarazlıq arasında balansın qorunmasıdır. Şəhər istilik adası problemi yalnız ekoloji məsələ deyil, eyni zamanda sosial rifah, enerji təhlükəsizliyi və şəhər həyatının keyfiyyəti ilə birbaşa əlaqəlidir. Mikroiqlimin nəzərə alındığı planlaşdırma yanaşmaları, yaşıl sahələrin qorunması və artırılması, eləcə də istiliyi az udan materiallardan istifadənin təşviqi Bakıda bu təsirlərin yumşaldılmasına real töhfə verə bilər. Bu yanaşma şəhərin uzunmüddətli dayanıqlığını təmin etməklə yanaşı, iqlim dəyişikliklərinə adaptasiya baxımından da strateji əhəmiyyət daşıyır.

AzNews.az

Oxunub 176