Bakının taleyini həll edən Göyçay döyüşləri bilinməyən tarix

15 sentyabr 1918-ci il Azərbaycan tarixinin ən mühüm günlərindən biridir. Həmin gün Qafqaz İslam Ordusu və Azərbaycan milli hərbi hissələri Bakıya daxil olaraq şəhəri bolşevik-daşnak qüvvələrinin nəzarətindən çıxardı. Lakin Bakının azadlığına aparan yol paytaxtın küçələrində deyil, aylar əvvəl Azərbaycanın başqa bir bölgəsində - Göyçayda başlamışdı.

Modern.az xatırladır ki, 1918-ci ilin yayında Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin qarşısında duran ən böyük məsələlərdən biri Bakının azad edilməsi idi. Həmin vaxt Bakı Sovetinin qüvvələri Gəncə istiqamətində irəliləyir, gənc Cümhuriyyətin mövcudluğunu ciddi təhlükə altına salırdı.

Qafqaz İslam Ordusu ilə Azərbaycan hərbi hissələrinin qarşısına çıxan əsas təhlükələrdən biri də məhz bu qüvvələrin qərbə doğru hərəkətinin qarşısının alınması idi. İyunun 27-dən iyulun 1-nə qədər davam edən Göyçay ətrafındakı döyüşlər bu baxımdan dönüş nöqtəsinə çevrildi. Türk-Azərbaycan hərbi qüvvələri bolşevik-daşnak birləşmələrinə qarşı ağır döyüşlər apardı və nəticədə onların irəliləyişinin qarşısı alındı. Müdafiə Nazirliyinin məlumatında da Göyçay qələbəsindən sonra Qafqaz İslam Ordusunun Bakı istiqamətində azadlıq yürüşünə başladığı qeyd olunur.

Beləliklə, Göyçay sadəcə lokal döyüş meydanı olmadı. Buradakı nəticə Bakının azadlığına aparan hərbi yolun əsas dönüş nöqtələrindən birinə çevrildi.

Göyçaydan sonra istiqamət Bakıya doğru dəyişdi. Qarşıdakı həftələrdə Şamaxı və digər strateji məntəqələr uğrunda döyüşlər aparıldı. Qafqaz İslam Ordusu və Azərbaycan milli qüvvələri addım-addım paytaxta yaxınlaşırdı.  Bu yürüşün son və ən ağır mərhələsi isə Bakının özündə baş verdi.

14-dən 15 sentyabra keçən gecə Qafqaz İslam Ordusu Bakıya qarşı həlledici hücuma başladı. Sentyabrın 15-də şəhər azad edildi. Nuru Paşa həmin gün Gəncədəki Azərbaycan hökumətinə göndərdiyi teleqramda Bakının saat 9-un başlanğıcında qoşunlar tərəfindən alındığını bildirdi.

İki ay yarıma yaxın davam edən bu hərbi yürüşün başlanğıc nöqtələrindən biri kimi yadda qalan Göyçay döyüşləri ilə 15 sentyabr zəfəri arasında birbaşa hərbi əlaqə var: Göyçayda Qafqaz İslam Ordusu və Azərbaycan qüvvələrinin əldə etdiyi qələbə Bakı istiqamətində hücumun qarşısındakı əsas maneələrdən birini aradan qaldırdı.

Bu səbəbdən 15 sentyabrı yalnız Bakının azad edildiyi gün kimi deyil, həm də Azərbaycanın müstəqilliyi uğrunda aparılan böyük hərbi yürüşün zirvəsi kimi qiymətləndirmək olar.

Göyçaydan Bakıya uzanan bu yolun hər dayanacağı 1918-ci ilin Azərbaycan tarixində ayrıca bir səhifədir. Göyçayda başlayan dönüş, Şamaxı və digər istiqamətlərdə davam edən döyüşlər və nəhayət, sentyabrın 15-də Bakının azad edilməsi - bütün bunlar bir hərbi-siyasi prosesin bir-birini tamamlayan mərhələləri idi.

Bu baxımdan 15 sentyabr 1918-ci il Bakının azadlığı ilə yanaşı, gənc Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin öz paytaxtına qovuşduğu və dövlətçiliyini möhkəmləndirdiyi gün kimi tarixə düşüb. Sentyabrın 17-də isə hökumət Gəncədən Bakıya köçdü.