Bakıya qovuşan gün

Bəzi günlər təqvimdə sadəcə bir tarix deyil.

Onlar şəhərlərin yaddaşında qalır. Küçələrin daşına, köhnə binaların divarlarına, dənizin küləyinə qarışır. İllər keçir, nəsillər dəyişir, amma həmin günlərin səsi hardasa eşidilməkdə davam edir.

15 Sentyabr da Bakının belə günlərindəndir.

Bakı bu gün azadlığın nə olduğunu xatırlayır.

Amma Bakının qurtuluşundan danışanda mənim gözümün qarşısına ilk növbədə döyüş meydanı gəlmir. Mən Bakının özünü düşünürəm. Bu şəhərin qəribə taleyini…

Bakı həmişə hamının istədiyi şəhər olub.

Onun nefti vardı, dənizi vardı, küləyi vardı. Ona görə də tarix boyu bu şəhərə sahib olmaq istəyənlər çox olub. Bakı bəzən yad əllərin arasında qalıb, bəzən müxtəlif qüvvələrin hesablaşma meydanına çevrilib. Şəhər öz taleyini seçmək imkanından məhrum olanda belə, içində bir inad yaşadıb: Bakı Bakı olaraq qalmaq istəyib.

15 Sentyabrın mənası da bir az bundadır.

Bu gün Bakı özünə qayıtdı.

Şəhərin üzərindən yad bayraqların kölgəsi çəkildi. İnsanların içində uzun müddət susmuş bir duyğu yenidən baş qaldırdı: bu şəhər bizimdir.

Bəlkə də, qurtuluşun ən böyük mənası budur: şəhəri yalnız düşməndən deyil, qorxudan da xilas etmək.

Çünki şəhərlər yalnız divarlardan ibarət deyil. Şəhərin əsl sahibi onun küçələrində rahat addımlaya bilən, sabahına inanan, özünü yad hiss etməyən insanlardır.

Bakı da həmin gün nəfəs aldı.

Dəniz əvvəlki kimi Xəzər idi. Küçələr əvvəlki kimi küçə idi. Evlər, meydanlar, daş binalar yerində idi. Amma şəhərin ruhunda nəsə dəyişmişdi.

Sanki Bakı uzun ayrılıqdan sonra öz adını yenidən eşitmişdi.

15 Sentyabrın başqa bir gözəlliyi də var.

Bu gün Bakının taleyində Anadolu insanının izini xatırladırıq.

O uzaq yoldan gələn insanlar üçün Bakı sadəcə xəritədə bir şəhər deyildi. Onlar buraya özləri ilə bir yaddaş, bir qardaşlıq duyğusu, bir inam gətirmişdilər. Və Bakı onları unutmadı.

Bəlkə də, xalqların qardaşlığı ən çox belə günlərdə görünür.

Sözlə yox. Şüarla yox. Çətin vaxtda bir-birinin yanında dayanmaqla.

Ona görə 15 Sentyabrı yalnız hərbi qələbə kimi xatırlamaq mənə bir qədər kasad görünür. Bu tarix həm də qardaşlığın tarixidir.

Bir şəhərin qurtuluşu ilə iki xalqın yaddaşında bir-birinə bağlanan gün.

Bu gün Bakının küçələrində gəzdikcə düşünürəm: Görəsən, yüz il əvvəl bu küçələrdə yaşayan insanlar nə hiss edirdilər?

Bəlkə kiminsə atası qayıtmamışdı, bəlkə kiminsə evində gecə boyu işıq yanmışdı, bəlkə kimlərsə pəncərədən küçəyə baxıb nə baş verdiyini anlamağa çalışırdı. Bəlkə də, kimsə ilk dəfə sakit nəfəs almışdı.

Tarixin böyük cümlələri belə kiçik insan talelərindən yaranır.

Biz bu gün tarix kitablarında “Bakı azad edildi” cümləsini oxuyuruq. Amma həmin cümlənin içində minlərlə insanın qorxusu, ümidi, gözləntisi və sevinci var.

Tarix bəzən bir cümlə ilə yazılır.

Amma o cümləni insanlar öz həyatları ilə yazırlar.

Bu gün Bakı çox dəyişib.

O vaxtkı Bakı ilə indiki Bakı arasında bir əsrdən çox zaman var. Göydələnlər yüksəlib, küçələr dəyişib, şəhər böyüyüb. Amma külək hələ də eyni küləkdir.

Xəzər hələ də eyni Xəzərdir.

Və məncə, şəhərlərin yaddaşı da elə bu cürdür.

Bakı hər səhər günəşə çıxanda, hər axşam işıqlarını yandıranda, dənizdən külək gələndə öz tarixinin hansısa səhifəsini özü ilə daşıyır.

15 Sentyabr da həmin yaddaşın ən işıqlı səhifələrindən biridir.

Ona görə bu gün Bakıya sadəcə “qurtuluş günün mübarək” demək azdır.

Bəlkə demək lazımdır:

Sən çox şey görmüsən, Bakı.

Çoxlarının arzusu olmusan, çoxlarının savaş meydanı. Amma bütün bunların içindən keçib yenə özün olaraq qalmısan.

Bu gün sənin günündür.

Qoy dənizinə baxan hər kəs bir anlıq düşünsün ki, bu şəhər bizə hazır şəkildə verilməyib.

Onun küçələrində tarix var. Onun daşlarında yaddaş var. Onun küləyində azadlıq var.

Və 15 Sentyabr – Bakının özünə qovuşduğu gündür.

Qurtuluşun mübarək, Bakı.

Elmar

Gununsesi.info