Icma.az
close
up
RU
Bala Əfəndiyevin Qərbi Azərbaycanda latın qrafikalı əlifba hərəkatına töhfələri

Bala Əfəndiyevin Qərbi Azərbaycanda latın qrafikalı əlifba hərəkatına töhfələri

Azertag portalından verilən məlumata əsasən, Icma.az bildirir.

Bakı, 24 fevral, AZƏRTAC

Bakıda keçirilmiş Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illiyi ilə əlaqədar silsilə materiallar davam etdirilir. AZƏRTAC AMEA Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunun elmi işçisi Ramidə Abbasovanın “Bala Əfəndiyevin Birinci Türkoloji Qurultaydakı fəaliyyəti və Qərbi Azərbaycanda latın əlifbası hərəkatına töhfələri” adlı məqaləsini təqdim edir.

XX əsrin əvvəlləri türk xalqlarının ictimai-siyasi, elmi və mədəni həyatında köklü dəyişikliklərin baş verdiyi mühüm mərhələ olub. Həmin dövrdə milli özünüdərk, ana dilinin inkişafı, maarifin genişləndirilməsi və əlifba islahatları Türk dünyasının əsas müzakirə mövzularından birinə çevrilib. Məhz bu tarixi zərurətin nəticəsi olaraq 1926-cı ildə Bakıda Birinci Türkoloji Qurultay keçirilib. Qurultay türk xalqlarını təmsil edən görkəmli alimləri, dövlət və ictimai xadimləri bir araya gətirərək dil, əlifba, terminologiya və mədəni inkişaf məsələlərinin sistemli şəkildə müzakirə olunmasına şərait yaradıb. Bu mötəbər elmi-mədəni toplantı həm ümumtürk inteqrasiyası, həm də ayrı-ayrı regionlarda milli maarifçilik hərəkatının istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından əhəmiyyət kəsb edib.

Qurultay iştirakçıları arasında görkəmli ziyalı, dövlət xadimi və maarifçi Bala İbrahim oğlu Əfəndiyev xüsusi yer tutur. Onun fəaliyyəti təkcə qurultay çərçivəsi ilə məhdudlaşmayıb, bütövlükdə regionda maarifçilik, ana dili siyasəti və əlifba islahatlarının həyata keçirilməsində mühüm rol oynayıb.

Bala Əfəndiyev 1893-cü ildə Qazax qəzasının Çaykənd kəndində anadan olub. Təhsilini rus məktəbində başa vurduqdan sonra Bakıda fəhlə hərəkatına qoşulub, ictimai-siyasi fəaliyyətlə yanaşı, maarifçilik ideyalarını fəal şəkildə yayıb. 1920–1930-cu illərdə sovet hakimiyyəti dövründə müxtəlif məsul vəzifələrdə çalışsa da, onun əsas diqqət mərkəzində milli maarifin inkişafı, ana dilində təhsilin təşkili və yeni türk əlifbasının tətbiqi məsələləri olub.

O, İrəvanda azərbaycanlı əhalinin savadlanması, məktəb şəbəkəsinin genişləndirilməsi və milli mətbuatın yaradılması istiqamətində ardıcıl işlər görüb. “Rəncbər” və “Zəngi” qəzetləri onun təşəbbüsü ilə nəşr edilib və Qərbi Azərbaycanda maarifçilik ideyalarının yayılmasında mühüm rol oynayıb. Xüsusilə “Zəngi” qəzetinin latın qrafikası ilə çap olunan səhifələri yeni əlifbanın praktik tətbiqi baxımından mühüm addım idi.

Birinci Türkoloji Qurultayda Bala Əfəndiyev Ermənistan nümayəndə heyətinin rəhbəri kimi iştirak edib. Qurultayın 15-ci iclasında o, İrəvanda Azərbaycan məktəblərində yeni türk əlifbası əsasında ana dili tədrisinin vəziyyəti haqqında çıxış edib. O, latın qrafikasının yalnız texniki dəyişiklik deyil, milli şüurun formalaşması və mədəni tərəqqi baxımından strateji əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb. Eyni zamanda, qurultayın əlifba ilə bağlı qərar layihəsini hazırlayan komissiyanın üzvü olub.

Bala Əfəndiyevin fəaliyyəti nəticəsində Qərbi Azərbaycanda yeni türk əlifbasının tətbiqi sürətlənib, savad kursları təşkil edilib, müəllimlər və şagirdlər üçün yeni dərs metodları formalaşdırılıb. Onun maarifçilik fəaliyyəti bölgədə azərbaycanlıların milli kimliyinin qorunmasına və inkişafına mühüm töhfə verib.

1937–1938-ci illərin siyasi repressiyaları Bala Əfəndiyevin həyatına faciəvi son qoysa da, onun Birinci Türkoloji Qurultaydakı fəaliyyəti və latın əlifbası hərəkatındakı rolu Azərbaycan maarif və dil tarixində silinməz iz qoyub.

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:136
embedMənbə:https://azertag.az
archiveBu xəbər 24 Fevral 2026 16:27 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Azərbaycanda 55 yeni peşə standartı hazırlanır

14 Noyabr 2026 11:57see304

“Ağzımızdakı dişlərin sayını da uçota alsalar yaxşı olar...” TƏKLİF

14 Noyabr 2026 12:26see295

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see292

Bakı avtobuslarında sərnişin bumu

14 Noyabr 2026 17:02see288

Gələn il qeyri dövlət müəssisələri büdcədən 130 mln. manata yaxın subsidiya alacaq

14 Noyabr 2026 18:04see287

Azərbaycandan Suriyaya nəql edilən qazın həcmi 56% artdı

14 Noyabr 2026 14:44see284

Ədalət Partiyasında şairlə səmimi görüş

14 Noyabr 2026 17:43see274

STAR neft emalı zavodu dizel yanacağı istehsalını 4 % ə yaxın artırıb

14 Noyabr 2026 17:02see272

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see266

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see265

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see245

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see239

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see238

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see236

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see235

Azərbaycanda bəzi dövlət müəssisələri ləğv oluna bilər

14 Noyabr 2026 17:10see232

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see226

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see225

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see223

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see221
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri