Icma.az
close
up
RU
Menu

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

Bala Əfəndiyevin Qərbi Azərbaycanda latın qrafikalı əlifba hərəkatına töhfələri

Bala Əfəndiyevin Qərbi Azərbaycanda latın qrafikalı əlifba hərəkatına töhfələri

Azertag portalından verilən məlumata əsasən, Icma.az bildirir.

Bakı, 24 fevral, AZƏRTAC

Bakıda keçirilmiş Birinci Türkoloji Qurultayın 100 illiyi ilə əlaqədar silsilə materiallar davam etdirilir. AZƏRTAC AMEA Məhəmməd Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunun elmi işçisi Ramidə Abbasovanın “Bala Əfəndiyevin Birinci Türkoloji Qurultaydakı fəaliyyəti və Qərbi Azərbaycanda latın əlifbası hərəkatına töhfələri” adlı məqaləsini təqdim edir.

XX əsrin əvvəlləri türk xalqlarının ictimai-siyasi, elmi və mədəni həyatında köklü dəyişikliklərin baş verdiyi mühüm mərhələ olub. Həmin dövrdə milli özünüdərk, ana dilinin inkişafı, maarifin genişləndirilməsi və əlifba islahatları Türk dünyasının əsas müzakirə mövzularından birinə çevrilib. Məhz bu tarixi zərurətin nəticəsi olaraq 1926-cı ildə Bakıda Birinci Türkoloji Qurultay keçirilib. Qurultay türk xalqlarını təmsil edən görkəmli alimləri, dövlət və ictimai xadimləri bir araya gətirərək dil, əlifba, terminologiya və mədəni inkişaf məsələlərinin sistemli şəkildə müzakirə olunmasına şərait yaradıb. Bu mötəbər elmi-mədəni toplantı həm ümumtürk inteqrasiyası, həm də ayrı-ayrı regionlarda milli maarifçilik hərəkatının istiqamətlərinin müəyyənləşdirilməsi baxımından əhəmiyyət kəsb edib.

Qurultay iştirakçıları arasında görkəmli ziyalı, dövlət xadimi və maarifçi Bala İbrahim oğlu Əfəndiyev xüsusi yer tutur. Onun fəaliyyəti təkcə qurultay çərçivəsi ilə məhdudlaşmayıb, bütövlükdə regionda maarifçilik, ana dili siyasəti və əlifba islahatlarının həyata keçirilməsində mühüm rol oynayıb.

Bala Əfəndiyev 1893-cü ildə Qazax qəzasının Çaykənd kəndində anadan olub. Təhsilini rus məktəbində başa vurduqdan sonra Bakıda fəhlə hərəkatına qoşulub, ictimai-siyasi fəaliyyətlə yanaşı, maarifçilik ideyalarını fəal şəkildə yayıb. 1920–1930-cu illərdə sovet hakimiyyəti dövründə müxtəlif məsul vəzifələrdə çalışsa da, onun əsas diqqət mərkəzində milli maarifin inkişafı, ana dilində təhsilin təşkili və yeni türk əlifbasının tətbiqi məsələləri olub.

O, İrəvanda azərbaycanlı əhalinin savadlanması, məktəb şəbəkəsinin genişləndirilməsi və milli mətbuatın yaradılması istiqamətində ardıcıl işlər görüb. “Rəncbər” və “Zəngi” qəzetləri onun təşəbbüsü ilə nəşr edilib və Qərbi Azərbaycanda maarifçilik ideyalarının yayılmasında mühüm rol oynayıb. Xüsusilə “Zəngi” qəzetinin latın qrafikası ilə çap olunan səhifələri yeni əlifbanın praktik tətbiqi baxımından mühüm addım idi.

Birinci Türkoloji Qurultayda Bala Əfəndiyev Ermənistan nümayəndə heyətinin rəhbəri kimi iştirak edib. Qurultayın 15-ci iclasında o, İrəvanda Azərbaycan məktəblərində yeni türk əlifbası əsasında ana dili tədrisinin vəziyyəti haqqında çıxış edib. O, latın qrafikasının yalnız texniki dəyişiklik deyil, milli şüurun formalaşması və mədəni tərəqqi baxımından strateji əhəmiyyət daşıdığını vurğulayıb. Eyni zamanda, qurultayın əlifba ilə bağlı qərar layihəsini hazırlayan komissiyanın üzvü olub.

Bala Əfəndiyevin fəaliyyəti nəticəsində Qərbi Azərbaycanda yeni türk əlifbasının tətbiqi sürətlənib, savad kursları təşkil edilib, müəllimlər və şagirdlər üçün yeni dərs metodları formalaşdırılıb. Onun maarifçilik fəaliyyəti bölgədə azərbaycanlıların milli kimliyinin qorunmasına və inkişafına mühüm töhfə verib.

1937–1938-ci illərin siyasi repressiyaları Bala Əfəndiyevin həyatına faciəvi son qoysa da, onun Birinci Türkoloji Qurultaydakı fəaliyyəti və latın əlifbası hərəkatındakı rolu Azərbaycan maarif və dil tarixində silinməz iz qoyub.

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:139
embedMənbə:https://azertag.az
archiveBu xəbər 24 Fevral 2026 16:27 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

C vitaminini necə qəbul etmək lazımdır? Həkimdən məsləhət

19 Noyabr 2026 09:27see316

Dünyada ilk: "Qızılalma" Türkiyə ordusunda... Foto

19 Noyabr 2026 19:51see313

Alyona Əliyeva Bakı Xoreoqrafiya Akademiyasından paylaşım edib

19 Noyabr 2026 21:02see291

Hövsanda dəniz qəhvəyi rəngə boyandı Xəzəri kim çirkləndirir? Foto/video

19 Noyabr 2026 14:04see288

Bəxtiyar Aslanbəyli: AÇG də sərbəst qaz layihəsi üzrə işlər qrafikə və büdcəyə uyğun aparılır

19 Noyabr 2026 15:22see271

Almaniya klubu “Qalatasaray”ın futbolçusuna elçi düşdü

20 Noyabr 2026 01:32see264

İstehlakçıları hansı hallarda aldadırlar? 41 protokol tərtib edilib

19 Noyabr 2026 17:17see259

Xərçəngə səbəb olan qidalar Siyahı yeniləndi

19 Noyabr 2026 18:59see258

Bakıda 8 yaşlı uşağın ödündən kista çıxarıldı

19 Noyabr 2026 19:14see246

Bu gün Xudayar Yusifzadənin doğum günüdür

20 Noyabr 2026 06:19see245

Azərbaycan Milli İncəsənət Muzeyinin direktoru Şirin Məlikova Türkiyədə beynəlxalq konqresdə çıxış edib (Foto)

19 Noyabr 2026 18:45see239

Yaddaşı gücləndirən burun damcıları siçanlar üzərində sınaqdan KEÇİRİLDİ

20 Noyabr 2026 00:00see228

Ağ Ev Trampın sammit zamanı yatması barədə məlumatları təkzib edib

19 Noyabr 2026 21:00see223

PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?

19 Noyabr 2026 13:48see218

Deputat: “Vyetnam Azərbaycan üçün yeni bazar ola bilər”

19 Noyabr 2026 15:03see217

Elxan Səmədov: Xankəndi azarkeşlərinin komandalarını öz şəhərlərində dəstəkləməsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır

20 Noyabr 2026 00:06see205

Azərişıq ASC elektroenergetika sektorunda əldə olunan nailiyyətləri beynəlxalq enerji forumunda təqdim edib

19 Noyabr 2026 17:30see198

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see194

DİN və Baş Prokurorluq 2 noyabr mitinqinin təşkilatçılarına xəbərdarlıq edib

20 Noyabr 2026 06:10see193

Anthropic in səhmləri Nasdaq da ticarətin ilk günündə 17 % artıb

20 Noyabr 2026 07:19see192
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri