Icma.az
close
up
RU
Cümhuriyyət dövründə Azərbaycanda əlifba islahatı təşəbbüsləri

Cümhuriyyət dövründə Azərbaycanda əlifba islahatı təşəbbüsləri

Icma.az, Azertag portalına istinadən məlumat verir.

Bakı, 26 may, AZƏRTAC

Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) A.A.Bakıxanov adına Tarix və Etnologiya İnstitutunda Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranmasının 108-ci ildönümünə həsr olunmuş elmi seminar keçirilib.

Bu barədə AZƏRTAC-a institutdan məlumat verilib.

İnstitutun elmi işlər üzrə direktor müavini tarix elmləri doktoru İlqar Niftəliyev bildirib ki, Cümhuriyyət xalqımızın azadlıq və müstəqillik iradəsinin ən parlaq nümunəsidir. O, cəmi 23 ay fəaliyyət göstərməsinə baxmayaraq, Cümhuriyyətin Şərqdə ilk parlamentli respublika kimi tarixə düşərək Azərbaycanın dövlətçilik ənənələrinin formalaşmasında mühüm rol oynadığını söyləyib. Vurğulayıb ki, bu gün müstəqil Azərbaycanın əldə etdiyi uğurların təməlində məhz Cümhuriyyətin qoyduğu siyasi və milli ideyalar dayanır.

Seminarda Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin tarixi şöbəsinin müdiri tarix elmləri doktoru, dosent Kamran İsmayılov “Cümhuriyyət dövründə Azərbaycanda əlifba islahatları təşəbbüsləri” mövzusunda məruzə ilə çıxış edib. Şöbə müdiri bildirib ki, Cümhuriyyət hökuməti mədəni-maarif müəssisələrinin, dövlət aparatının milliləşdirilməsi, Azərbaycan türk dilinin dövlət statusunun möhkəmləndirilməsi istiqamətində mühüm işlər həyata keçirib. Qarsıda qoyulan əsas vəzifələrdən biri də əlifba islahatı idi. Bu istiqamətdə həm hökumət səviyyəsində, həm də ayrı-ayrı ziyalılar tərəfindən müxtəlif layihələr irəli sürülür, mətbuat səhifələrində geniş müzakirələr aparılırdı. Bu məsələ ətrafında gedəm müzakirələrin əsası mövcud ərəb qrafikalı əlifbanın Azərbaycan dilinin fonetik, qrammatik qaydalarına, ahəng qanununa uyğun gəlməməsinə görə dəyişdirilərək latın dili qrafikasına keçirilməsindən ibarət idi. “Azərbaycan” və digər qəzetlərdə Abdulla Əfəndizadə, Məhəmməd Ağa Şahtaxtinski, Tofiq Nurəddin Ağayev, Fərhad Ağazadə, Abdulla Tağızadə, Yusif Vəzirov və başqa müəlliflər məqalələrlə çıxış edərək əlifba islahatının Azərbaycan xalqının mədəni inkişafının əsas şərtlərindən biri olduğunu əsaslandırırdılar.

Kamran İsmayılov qeyd edib ki, əlifba islahatı, hər şeydən öncə, maarifçilik, xalq təhsilinin milliləşdirilməsi sahəsində hökumətin qarşısında duran vəzifələrin həyata keçirilməsinə birbaşa xidmət etməli idi. İctimai təşəbbüsləri nəzərə alaraq Azərbaycan hökuməti X.Məlikaslanovun sədrliyi ilə əlifba islahatı komissiyası yaratmış, komissiyada təqdim olunan layihələri geniş müzakirə edilərək hökumətə təqdim edilmişdi. Komissiyanın əsas məqsədi ərəb əlifbasının Azərbaycan dilinə uyğunlaşdırılması, əhalinin savadlandırılması üçün onun daha da asanlaşdırılması, məktəb və maarif sistemində vahid yazı qaydaları yaratmaq idi. Təqdim olunan layihələr arasında müəllim, Cümhuriyyət Parlamentinin üzvü Abdulla bəy Əfəndizadənin hazırladığı variant bəyənilərək yeni əlifba üçün əsas kimi qəbul olunmuşdu. A.Əfəndizadə əlifba islahatı, xüsusilə latın əlifbasına keçidin zəruriliyi ilə bağlı 1919-cu ildə Bakıda “Son türk əlifbası” adlı dərslik də nəşr etdirmişdi. Dərslikdə o, ilk dəfə olaraq, ərəb və latın qrafikalı əlifbaları müqayisəli şəkildə vermiş, birincinin ana dilimizə uyğunsuzluğunu, ikincinin isə daha münasib olduğunu zəngin dil faktları ilə əsaslandırmışdı. Lakin vaxt məhdudluğu bir çox digər ideya və proqramlar kimi əlifba islahatını da həyata keçirməyə imkan tapmadı. Sovet Azərbaycanı hökuməti Cümhuriyyətin əlifba islahatı proqramını tətbiq etmək üçün 1920-ci illərdə müəyyən tədbirlər həyata keçirərək latın qrafikalı yeni əlifba haqqında qərar qəbul etdi”.

Tədbir iştirakçıları Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin siyasi, tarixi və mədəni irsi ilə bağlı fikir mübadiləsi aparıblar. Seminar iştirakçıları vurğulayıblar ki, Cümhuriyyət irsinin öyrənilməsi və gələcək nəsillərə çatdırılması milli yaddaşın qorunması baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:164
embedMənbə:https://azertag.az
archiveBu xəbər 26 May 2026 16:10 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see292

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see284

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see283

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see268

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see265

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see260

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see259

Həftədə bir məşq fiziki formanı və sağlamlığı yaxşılaşdıra bilərmi?

14 Noyabr 2026 21:54see239

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see230

Məşhur model milyarderə ərə getdi

15 Noyabr 2026 00:26see221

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see212

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see209

Türkiyəli aktyor ev sahibi ilə məhkəməni uddu Kirayə qalmaqalı

14 Noyabr 2026 22:18see209

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see208

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see208

Kayli Cennerin keçmiş işçisi məhkəməyə müraciət etdi Ağır ittihamlar

14 Noyabr 2026 23:23see206

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see203

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see198

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see194

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see183
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri