Bəs bu, kimin müharibəsidir?

Ukraynaya qarşı müharibəyə başlayan və beynəlxalq nizamı pozan işğalçı Rusiyadır, amma... - ABŞ və Qərb bunun üçün dolayı məsuliyyət daşıyır

Ola bilsin ki, Putinin Ukraynaya qarşı müharibəsi əslində ABŞ-ın indiki Prezidentinin müharibəsi deyil. Bu, od püskürən üçbaşlı əjdahanı ayağa qaldıran, müharibə alovunu yandıran və bəşəriyyəti qaynar böhrana qərq edən həm ABŞ-ın, həm də Avropanın müharibəsidir.

Və onun gələcək bütün müharibələri - istər Moldovaya, istər Azərbaycan və Ermənistana, istərsə də Baltikyanı və Polşaya qarşı - həm də onlarındır. Çünki həm ABŞ, həm də Avropa dövlətləri demokratik ölkələrdir və istənilən demokratiyanın əsas xüsusiyyəti hakimiyyətin davamlılığıdır. Bundan əlavə, ABŞ azad dünyanın lideridir.

Avropa ölkələri öz səyləri ilə müharibə canavarının yetişdirilməsinin nəticələrini, günahı bilirlər. ABŞ isə məsuliyyət əvvəlki prezidentlərin üzərinə qoyulsa da, Rusiyanın suveren Ukrayna dövlətinə qarşı başlatdığı müharibəni hələ də öz müharibəsi hesab etməkdən imtina edir.

Amma Ukraynanı nüvə silahını Rusiyaya verməyə, nüvə potensialını gücləndirərək ukraynalıları, eləcə də bütün postsovet məkanını və Şərqi Avropa ölkələrini müdafiəsiz qoyan və təcavüzkara qarşı əsas çəkindirici amil olan ABŞ prezidentlərindən biri Bill Klinton oldu. Məhz ABŞ Prezidenti kiçik Corc Buş Rusiya Federasiyasına BMT Təhlükəsizlik Şurasında unudulmuş SSRİ-nin yerini tutmağa icazə verdi ki, o veto hüququndan istifadə edərək həm öz maraqlarını, həm də müttəfiqlərinin maraqlarını qorumaq, Qərb demokratiyalarına qarşı çıxmaq və onları şantaj etmək üçün istənilən qətnamələri əngəlləyə bilsin. Məhz o SSRİ dağılandan sonra Rusiyanın sabitləşməsinə kömək etmiş, hətta “Buşun ayaqları” ilə onu qaçılmaz aclıqdan xilas etmişdi.

Yeri gəlmişkən, ABŞ Rusiyanı həmişə - Birinci Dünya müharibəsi zamanı da, inqilabdan sonra da, sənayeləşmə illərində də, İkinci Dünya müharibəsi zamanı da uçurumdan xilas edib. Lakin onlar sonra Kuba Raket Böhranı və “Soyuq müharibə” ilə qarşılaşdılar. Və yalnız bundan sonra Prezident Ronald Reyqan SSRİ-ni dağıtmaq qərarına gəldi. Təəssüf ki, onun irsi hətta partiyasından seçilmiş prezidentlər tərəfindən də sarsıdıldı.

Putinin parlayan gözlərinə baxan Corc Buş onlarda müqəddəs məsumluğu görüb və ona 2008-ci ildə Gürcüstandan başlayaraq bütün postsovet məkanına qaranlığı yaymağa imkan verib.

Əbəs yerə Nobel Sülh Mükafatını alan Barak Obama 2014-cü ildə Krımın ilhaqına göz yumaraq, Rusiya üçün heç bir əhəmiyyət kəsb etməyən məhdud sanksiyalar imzalamaqla özünü məhdudlaşdırdı.

Co Bayden Ukraynanın böyük dostu olsa da, düşməni dəf etmək və qovmaq üçün kifayət qədər silah-sursatla ona kömək etmədi, onun səmasını bağlamadı, mülki və sənaye infrastrukturunun əhəmiyyətli hissəsinin məhv edilməsinə, on minlərlə insanın, o cümlədən uşaqların öldürülməsinə və əsir düşməsinə imkan verdi. Məhz onun Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin direktoru Uilyam Börns işğaldan əvvəl Kremldə ayrı-ayrı danışıqlar aparıb, Ukraynanı Putinin Avropanı işğal etmək planından imtina etməsi ilə əvəzlədi. Milli təhlükəsizlik müşaviri Ceyk Sallivan isə Putinin “üzünü xilas etmək” üçün səylər göstərdi.

Donald Tramp hələ 2023-cü ildə seçilməzdən əvvəl Nümayəndələr Palatasındakı komandası vasitəsilə müharibənin qızğın vaxtlarında Ukraynaya 60 milyard dollardan çox yardımın ayrılmasına 6 ay sərf etmişdi. Müharibənin əvvəlində isə Avropa yalnız 5000 alman dəbilqəsini çatdırmaqla işini məhdudlaşdı, yalnız İngiltərənin o vaxtkı Baş naziri Boris Conson sayəsində Rusiyadan onu təhdid edən təhlükəni dərk edə bildi və bütün Avropanın azadlığı uğrunda mübarizə aparan Ukraynaya yardım göstərmək üçün səfərbər oldu.

Beləliklə, məhz avropalılar, Bayden və Trampın birgə səyləri nəticəsində o zamanlar “dünyanın ikinci ordusu” hesab edilən orduya qarşı təkbaşına döyüşən Ukrayna düşməni məğlub etmək fürsətini əldən verdi.

2007-ci il Münhen Konfransından bu yana Putindən qaynaqlanan dünya düzəninə təhdidlərə məhəl qoymayaraq, Rusiyaya boyun əyməklə, onun təcavüzünə tab gətirməklə Qərb öz imperialist iştahının əsasını qoyub.

Bəli, Ukraynaya qarşı müharibəyə başlayan və beynəlxalq nizamı pozan işğalçı Rusiyadır. Lakin ABŞ və Qərb bunun üçün dolayı məsuliyyət daşıyır.

Rusiyanın enerji resurslarının əsas alıcısına və Rusiya üçün trilyonlarla dollar mənbəyinə çevrilən ABŞ və Avropa, ilk növbədə Putinin əsas “rəfiqəsi” xanım Merkel idi ki, onun ayağa qalxmasına kömək etdi. Və cəzasızlıqdan cəsarətlənən Moskvaya bütün Avropaya və NATO-ya meydan oxumağa şərait yaradıb ki, onlar “çantalarını yığıb, 1997-ci il sərhədlərinə çıxsınlar”.

Ağ Evin və müttəfiqlərinin zəif, yarıtmaz, gecikmiş qərarları, Putinin Qərbin nüvə silahından istifadə etməsi qorxusundan Qərbin özünü sanksiyalarla, danışıqlarla məhdudlaşdıracağına və heç vaxt “qırmızı xətləri” keçməyəcəyinə inamı Rusiyanın təcavüzünün müşayiət olunan səbəbinə çevrilib.

İndi də Putinin “blitskrieg” kimi düşündüyü üç il yarım müharibədən sonra, “dünyanın ikinci ordusu”nun ən yaxşı oğul və qızlarının ölümü bahasına təslim olmayan Ukrayna, nəyin bahasına olursa olsun, müharibəni bitirməyə çalışan Donald Tramp, onları işğalçılıq uğrunda döyüşmədən ərazilərini təslim etməyə inandırmağa çalışır. Hansı ki, Putin heç vaxt silah gücü ilə qalib gələ bilmədi. Üstəlik, bu torpaqlarda yaşayan insanların aqibətinin necə olacağını düşünmədən. Onlar Buça, Mariupol, İrpen və digər şəhər və kəndlərin sakinləri kimi amansız qisasla üzləşməyəcəklərmi?

Müharibəni dayandırmaq üçün səylərini ukraynalılara böyük bir lütf kimi qəbul etdirməklə məşğuldurlar. Çünki bu, onların müharibəsi deyil, davamlılıq prinsipinə məhəl qoymurlar. Amma beynəlxalq hüquq deyir ki, hakimiyyət dəyişsə belə, dövlətin öhdəlikləri və qərarları qalır. ABŞ kimin prezident olmasından asılı olmayaraq - Buş, Klinton və ya Tramp - imzalanmış müqavilələr və qərarlar üzrə öhdəliklərə bağlı olaraq qalır.

Lissabon protokolu və ondan sonra 1994-cü il Budapeşt Memorandumu əsasında Klintonun rəhbərliyi altında Ukraynanın nüvə silahlarını Rusiyaya təhvil verən ABŞ, eləcə də Böyük Britaniya Ukraynanı Rusiyanın hücumundan qorumağa borclu idi. Bu memorandumu da imzalayan və qeyri-nüvə statusu müqabilində Ukraynanın təhlükəsizliyinin qarantına çevrilən Rusiya Federasiyasının özündən danışmağa ehtiyac yoxdur. Tarix bir daha təsdiqlədi ki, Rusiyanın sözü bir qəpik dəyərindədir. Budapeşt Memorandumu hələ də qüvvədədir və Birləşmiş Ştatlar Böyük Britaniya kimi hələ də Ukraynaya görə məsuliyyət daşıyır.

Ona görə də və dövlət hakimiyyətinin davamlılığına əsaslanaraq, Trampın “mənim müharibəm deyil” arqumenti tənqidə tab gətirmir. Bəli, Trampın şəxsən günahı yoxdur. Bəli, o Konqresin təzyiqi ilə də olsa, Ukraynanı ilk müddətində “Javelin” silahı ilə təmin edib. AMMA! Tramp Prezident olaraq Emmanuel Makronun Rusiya barədə dediyi kimi, Ukraynanı “adamyeyinin” çənəsindən qoparmağa borcludur. İstənilən ABŞ administrasiyası ölkənin öhdəliklərinə, o cümlədən əvvəlki prezidentlərin uğursuzluqlarına və güzəştlərinə görə məsuliyyət daşıyır. Ukrayna məsələsində bu o deməkdir ki, Tramp (yaxud Bayden və ya hər hansı sonrakı prezident) Budapeşt Memorandumu və Rusiyanın güclənməsinə imkan verən siyasətlər üçün ABŞ-ın məsuliyyətini miras alır. ABŞ-ın beynəlxalq məsuliyyəti dəyişməz olaraq qalır. Ona görə də Tramp şəxsi məsuliyyəti dövlət məsuliyyətindən ayıra bilməz. Ona görə də onun heç bir hüquqi əsası olmayan bu siyasi hiyləsi əslində onun administrasiyasını öz öhdəliklərindən azad etmir və dünya Amerikanı Trampdan ayrı qəbul etmir.