Bəzən bir neçə dəqiqə insan ömrünü dəyişir

16 oktyabr – Ümumdünya Ürəyin Yenidən İşə Salınması Günü

İnsan həyatının ən kövrək anlarında bəzən bir neçə saniyə hər şeyi dəyişə bilər. Bir insan qəfil huşunu itirir, normal nəfəs almır və ətrafındakılar onun köməyinə çatmağa çalışırlar. Belə məqamlarda vaxtında göstərilən ilkin yardım insan həyatının xilas edilməsində həlledici rol oynaya bilər. Oktyabrın 16-da qeyd olunan Ürəyin Yenidən İşə Salınması üzrə Ümumdünya Gününün əsas məqsədi də cəmiyyətə bu həqiqəti çatdırmaqdır: düzgün ilkin yardımın əsaslarını bilmək və fövqəladə vəziyyətdə vaxt itirmədən hərəkət etmək bir insanın həyatını xilas edə bilər.

Reanimasiya üzrə Beynəlxalq Əlaqələndirmə Komitəsinin (ILCOR) təşəbbüsü ilə 2018-ci il oktyabrın 16-da qlobal miqyasda başladılan maarifləndirmə kampaniyası ürəyi qəfil dayanan insana vaxtında yardım göstərilməsinin əhəmiyyətini təbliğ edir. Təşəbbüsün əsası daha əvvəl qoyulmuşdu: Avropa Reanimasiya Şurası 2013-cü ildə Avropada “Restart a Heart Day” adlı maarifləndirmə təşəbbüsünə başlamışdı. Sonradan bu təşəbbüs beynəlxalq miqyas alaraq hər il oktyabrın 16-da qeyd olunan ümumdünya gününə çevrildi.

Kampaniyanın əsas məqsədi insanları ürək-ağciyər reanimasiyasının ilkin qaydalarını öyrənməyə, avtomatik xarici defibrilyatordan istifadə bacarıqlarına yiyələnməyə və qəfil ürək dayanması zamanı kömək göstərməkdən çəkinməməyə təşviq etməkdir. Ürək dayandıqda qan dövranı kəskin pozulur, beyin və digər həyati orqanlar oksigen çatışmazlığı ilə üzləşir. Buna görə də təcili tibbi yardım çağırmaqla yanaşı, şəxsin vəziyyətinə uyğun ilkin müdaxiləyə dərhal başlamaq mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Ürək dayanması ilə infarktı da fərqləndirmək vacibdir. İnfarkt ürək əzələsinə qan axınının pozulması nəticəsində yaranır. Ürəyin dayanması isə onun qanı orqanizmə effektiv şəkildə pompalaya bilməməsidir. İnfarkt ürək dayanmasına səbəb ola bilər, lakin bu iki vəziyyət eyni deyil.

Belə halla qarşılaşdıqda əvvəlcə hadisə yerinin təhlükəsizliyini qiymətləndirmək, şəxsin reaksiyasını və normal nəfəs alıb-almadığını yoxlamaq, dərhal təcili tibbi yardım çağırmaq lazımdır. Şəxs huşsuzdursa və normal nəfəs almırsa, dispetçerin göstərişlərinə uyğun olaraq ürək-ağciyər reanimasiyasına başlamaq və mümkün olduqda avtomatik xarici defibrilyatordan istifadə etmək tövsiyə olunur. Bu tədbirlər peşəkar tibbi yardım gələnədək qan dövranını qismən təmin etməyə və insanın yaşamaq şansını artırmağa kömək edə bilər.

Bu günün əhəmiyyəti yalnız tibbi biliklərin yayılması ilə məhdudlaşmır. Məktəblərdə, universitetlərdə, iş yerlərində, idman müəssisələrində və ictimai məkanlarda ilkin yardım üzrə praktiki təlimlərin keçirilməsi insanların fövqəladə vəziyyətlərə hazırlığını artırır. Həyat xilas edən biliklərin yalnız tibb işçiləri üçün deyil, bütün cəmiyyət üçün əlçatan olması bu beynəlxalq təşəbbüsün əsas ideyalarındandır.

Azərbaycanda da bu istiqamətdə maarifləndirmə və praktiki hazırlıq tədbirləri mühüm əhəmiyyət daşıyır. TƏBİB-in rəsmi məlumatına əsasən, Yeni Klinikanın nəzdində fəaliyyət göstərən TƏBİB Akademiyasında “ASAN xidmət” könüllüləri üçün ürək-ağciyər reanimasiyası və avtomatik xarici defibrilyatorun istifadəsinə dair praktiki təlim təşkil olunub. İştirakçılara ürəyin qəfil dayanması zamanı vəziyyətin qiymətləndirilməsi, təcili tibbi yardımın çağırılması və ilkin reanimasiya tədbirlərinin əsasları izah edilib. Nəzəri biliklər xüsusi simulyasiya avadanlıqları üzərində praktiki məşğələlərlə möhkəmləndirilib.

Bu cür tədbirlər cəmiyyətdə ilkin yardım mədəniyyətinin formalaşmasına töhfə verir. Məktəblilərin, tələbələrin, müəllimlərin, məşqçilərin və ictimai xidmət sahələrində çalışan insanların müvafiq təlimlərə cəlb edilməsi fövqəladə hallarda daha hazırlıqlı cəmiyyətin formalaşmasına kömək edə bilər. Azərbaycanda təcili tibbi yardıma ehtiyac yarandıqda 103 nömrəsinə zəng etmək mümkündür. Bununla yanaşı, hadisə yerində olan insanların ilkin yardımın əsaslarını bilməsi də həyati əhəmiyyət daşıyır.

Ürəyin Yenidən İşə Salınması üzrə Ümumdünya Günü bizə xatırladır ki, insan həyatına qayğı yalnız xəstəxanalarda göstərilmir. Bu qayğı küçədə huşunu itirmiş insana yardım çağırmaqda, ilkin müdaxilənin əsaslarını öyrənməkdə və çətin anda başqasına biganə qalmamaqda da özünü göstərir.

Bəzən bir insanın həyatını xilas etmək üçün böyük qəhrəmanlıq deyil, düzgün zamanda atılan sadə və məsuliyyətli addım kifayət edir. Vaxtında göstərilən yardım bir ailəyə doğmasını, bir uşağa valideynini, bir insana isə gələcəyini qaytara bilər. Bu günün əhəmiyyəti də məhz bundadır: həyatı qorumaq ona dəyər verməklə, bilikləri mənimsəməklə və ehtiyac anında kömək əlini uzatmaqla başlayır.

Nurəngiz Adilqızı
XQ