Bir güllə bir cəmiyyəti necə yaralayır?

Travma görünmür, amma öldürür

Hamı deyirdi ki, o, yüz il yaşayacaq. Beş yaşında dördüncü mərtəbədən yerə yıxılmışdı, amma nə burnu qanamışdı, nə də ciddi xəsarət almışdı. Çünki ağacın üstünə düşmüşdü. Budaqlar onu bir birinə ötürə-ötürə yerə salmışdı. Ona görə hamı əmin idi ki, bu uşaq uzunömürlü olacaq. Amma olmadı. O, cəmi on beş yaşında öldü. Üstəlik, ölümü qəfil deyildi. O, yavaş-yavaş öldü. İçindən.

Bu yaşda bir insan niyə ölsün ki?

Bizim qonşuluqda bir dağlı yaşayırdı. Mənimlə münasibəti yaxşı idi, xətrimi ayrı cür istəyirdi. İmkanlı adam idi, həm də qorxulan biri. Vaxtaşırı eşidirdik ki, Maştağada kimisə avtomatın qabağına verib. Maraqlısı o idi ki, başqasının əli ilə də öldürə bilərdi, amma çox vaxt bunu özü edirdi.

Bir gün həmin qonşunu binamızın blokunda, tək bir güllə ilə öldürdülər. Sonradan məlum oldu ki, Maştağada öldürdüyü adamın oğlu onu vurub və hadisə yerindən birbaşa polis idarəsinə gedib. Silahı masanın üstünə qoyub və hər şeyi etiraf edib.

Bəs bütün bunların on beş yaşlı qızın ölümünə nə dəxli var?

O gün qız dördüncü mərtəbədən aşağı düşəndə təsadüfən baş verənləri görüb. Qonşumuz yerə sərilmişdi. Hər tərəf qan idi. İnsan bədəni hər şeyi unuda bilər, amma beyin gördüyü mənzərəni silmir. Qız qorxudan qışqırdı. Elə o qışqırıqla da içində nəsə qırıldı.

Həmin gündən sonra o, əvvəlki uşaq olmadı. Gecələr qorxulu yuxular görürdü, tez-tez diksinirdi, səssizləşmişdi. Həkimə aparıldı, “keçər” dedilər. Amma keçmədi. Psixoloji sarsıntı bəzən sümük sınığından daha ağır olur. Çünki görünmür. Görünmədiyi üçün də ciddi qəbul edilmir.

O qorxu onun içində yavaş-yavaş işləyirdi. Şam kimi əritdi. Və bir gün xəbər gəldi ki, o, artıq yoxdur. On beş yaşında.

Dünən Binəqədidəki liseydə baş verən qanlı hadisə bu xatirəni yenidən oyatdı. Orada təkcə bir müəllim yaralanmadı. O səhnəni görən şagirdlər, müəllimlər, valideynlər, xəbəri eşidən bütün cəmiyyət psixoloji zərbə aldı. Dünən yazmışdım ki, o güllə cəmiyyətin qulağının dibindən keçdi. Bu, sadəcə metafora deyil. Bu, real psixoloji təsirdir.

Travma təkcə hadisəni yaşayanı yox, şahidi olanı da yaralayır. Xüsusən uşaq və yeniyetmələri. Qanlı səhnə bir dəfə görülür, amma beyində yüz dəfə təkrarlanır. Əgər bu nöqtədə müdaxilə olmazsa, illər sonra onun nəticəsini başqa formalarda görürük: depressiya, aqressiya, intihar, qəfil ölüm.

Əsas sual budur: biz bu hadisədən hansı nəticəni çıxaracağıq? Dövlət olaraq, cəmiyyət olaraq, valideyn olaraq. Hadisə baş verəndən sonra istintaq aparmaq kifayət deyil. Psixoloji reabilitasiya dərhal başlamalıdır. O səhnəni görən hər kəsə – xüsusən uşaqlara – psixoloq dəstəyi göstərilməlidir. Bu görüntülər yaddaşdan silinməsə də, ən azı kəskinliyi azaldılmalıdır.

Mən heç istəməzdim ki, on beş yaşlı qızın taleyini bu hadisənin şahidlərindən kimsə yaşasın. Heç istəməzdim. On beş yaşında ölmək faciədir. Amma sevdiklərinin gözünün qabağında yavaş-yavaş sönmək daha ağırdır.

Ona görə də bir az diqqətli olaq. Problemlərə biganə yanaşmayaq. Psixoloji zərbələri “keçər” deyib ötürməyək. Çünki bəzi şeylər keçmir. Sadəcə səssizcə içimizdə qalır və bir gün bizi içimizdən vurur...

Elbəyi Həsənli, Sürix