BMT nin 2026 cı il üzrə risk hesabatı: 7 ildə böyük müharibə ehtimalı

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) 2026-cı il üzrə qlobal risk hesabatında dünyada genişmiqyaslı müharibə təhlükəsi ilə bağlı narahatlığın artdığı bildirilir.

Sherg.az xəbər verir ki, 2026-cı il Qlobal Risk Hesabatı üçün keçirilən sorğuda iştirakçıların 76 faizi qarşıdakı yeddi il ərzində böyükmiqyaslı müharibənin baş verə biləcəyini, 36 faizi isə belə bir münaqişənin növbəti 12 ayda yaşana biləcəyini bildirib.

19 fevral–24 aprel 2026-cı il tarixlərində keçirilən sorğuda 1300 cavab təhlil edilib. Hesabat BMT və Denver Universitetinin Pardee Beynəlxalq Gələcəklər Mərkəzinin qiymətləndirmələri əsasında hazırlanıb. Araşdırma zamanı 40-dan çox hesabat nəzərdən keçirilib və 28 qlobal risk müəyyənləşdirilib.

Müharibə təhlükəsi üzrə narahatlıq artıb

Hesabatda qeyd olunur ki, əvvəlki sorğu ilə müqayisədə genişmiqyaslı müharibə ehtimalına dair narahatlıq 16 pillə yüksəlib. Bu dəyişiklik araşdırmada qeydə alınan ən böyük artım kimi təqdim edilib.

Geosiyasi gərginliklər, dezinformasiya və hüququn aliliyinin zəifləməsi qlobal riskləri bir-biri ilə əlaqələndirən əsas amillər sırasında göstərilib. Geosiyasi gərginliklərlə genişmiqyaslı müharibə arasındakı əlaqə isə risklər arasında ən güclü bağlantı kimi qiymətləndirilib.

Təbii resursların çatışmazlığı, iqtisadi parçalanma, dezinformasiya və çoxtərəfli institutların zəifləməsinin geosiyasi gərginliyi artıra biləcəyi vurğulanıb.

İqlim dəyişikliyi və iqtisadi böhran riskləri

Hesabatda iqlim dəyişikliyi ilə mübarizədə uğursuzluq ən mühüm qlobal risklərdən biri kimi göstərilib. Qlobal maliyyə böhranı və təchizat zəncirlərinin çökməsi də yaxın perspektivdə ciddi nəticələr yarada biləcək iqtisadi təhdidlər arasında yer alıb.

Siyasi risklərin 2024-cü ildəki araşdırma ilə müqayisədə nəzərəçarpacaq dərəcədə artdığı bildirilib. Yeni pandemiyalar, bioloji təhlükələr və insanların kütləvi miqrasiyası isə əvvəlki sorğu ilə müqayisədə daha aşağı risk səviyyəsində qiymətləndirilib.

Texnoloji risklərə hazırlıq zəifdir

Hesabata əsasən, beynəlxalq qurumların riskləri müəyyənləşdirmək və erkən xəbərdarlıq etmək imkanları olsa da, təhlükələri faktiki olaraq azaltmaq potensialına inam aşağıdır.

Sorğu iştirakçılarının 86 faizi risklərin qarşısının alınması və azaldılması üçün ayrılan maliyyəni yetərsiz hesab edib. Texnoloji risklər isə beynəlxalq sistemin hazırlıq səviyyəsinin ən aşağı olduğu sahə kimi göstərilib.

Regionlar üzrə əsas təhlükələr

Hesabatda qlobal risklərin regionlara görə fərqləndiyi qeyd olunub:

- Avropa və Şimali Amerika: genişmiqyaslı müharibə, geosiyasi gərginliklər və süni intellektlə bağlı risklər.

- Mərkəzi və Cənubi Asiya: müharibə, geosiyasi gərginliklər və kütləvi qırğın silahları.

- Şərqi və Cənub-Şərqi Asiya: maliyyə böhranı, süni intellektin yarada biləcəyi təhlükələr və texnoloji gücün müəyyən aktorların əlində cəmləşməsi.

- Saharaaltı Afrika: müharibə təhlükəsi, hüququn aliliyinin zəifləməsi və təbii fəlakətlər.

- Latın Amerikası və Karib hövzəsi: bərabərsizlik, dezinformasiya və iqlim dəyişikliyi.

Hesabatın nəticələri qlobal risklərin bir-birindən təcrid olunmadığını, əksinə, qarşılıqlı təsir göstərərək böhranların miqyasını böyüdə biləcəyini vurğulayır.