“Bu fakt Makronun aciz qaldığını göstərir”

Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh prosesinin irəliləməsi, etimad tədbirlərinin həyata keçirilməsi istiqamətində beynəlxalq ictimaiyyətin mövqeyi önəmlidir. Lakin bəzi qərb paytaxtlarının regiondakı addımları daha çox siyasi manipulyasiya və təzyiq məqsədi daşıyır. Bu baxımdan, Fransanın uzun illərdir davam edən erməni lobbisi ilə əlaqələri və regiondakı ikili standartları artıq dəfələrlə müzakirə mövzusu olub.

Aydındır ki, Fransa Milli Assambleyasının 2026-cı il fevralın 4-də “Azərbaycan tərəfdə saxlanılan erməni əsirlərin dərhal və şərtsiz azad edilməsinə çağıran” qətnamə qəbul etməsi bir daha göstərdi ki, Paris regionda sülhün bərqərar olmasında deyil, əksinə, gərginliyin qorunub saxlanılmasında və yeni siyasi manipulyasiyaların yaradılmasında maraqlıdır. İclasda iştirak edən 183 deputatın hamısının yekdilliklə bu sənədin lehinə səs verməsi qətnamənin hüquqi deyil, sırf siyasi sifariş əsasında hazırlandığını və Fransa Milli Assambleyasının müəyyən dairələrin təsiri altında hərəkət etdiyini açıq şəkildə ortaya qoyur. Sənədin Fransa–Ermənistan Dostluq Qrupu adından parlamentari Loran Vokye tərəfindən təqdim edilməsi isə bu qərəzin institusionallaşmış xarakter daşıdığını sübut edir.

Qətnamənin mahiyyəti və qəbul edildiyi zaman xüsusilə diqqətçəkicidir. Hazırda insanlıq əleyhinə cinayətlər və müharibə cinayətlərində təqsirli bilinən şəxslərin məhkəmə prosesləri artıq başa çatıb, onların törətdiyi ağır əməllərlə bağlı kifayət qədər fakt açıqlanıb, çoxsaylı şahid ifadələri dinlənilib və hüquqi qərarlar verilib. Bu şəxslərin əməlləri müstəqil məhkəmə tərəfindən sübuta yetirilib və beynəlxalq humanitar hüququn tələbləri əsasında müvafiq cəzalar müəyyən edilib. Arayik Harutyunyan, Levon Mnatsakanyan, David Manukyan, David Babayan, Davit İşxanyan kimi şəxslərin ömürlük azadlıqdan məhrum edilməsi, Arkadi Qukasyan və Bako Sahakyanın 20 il, Madat Babayanın isə 19 il müddətinə həbs cəzası alması təsadüfi deyil. Bu hökmlər emosional və ya siyasi motivlərlə deyil, konkret sübutlar və faktlar əsasında çıxarılıb. Buna baxmayaraq, Fransa Milli Assambleyasının həmin şəxsləri “erməni əsirləri” kimi təqdim edərək qətnamə qəbul etməsi hüquqi terminlərin təhrif edilməsi və ədalət anlayışına açıq hörmətsizlikdir. Bu addım həmçinin, beynəlxalq hüquq prinsiplərinə, məhkəmə qərarlarının aliliyinə və ədalət məhkəmələrinin legitimliyinə qarşı hörmətsizlik kimi qiymətləndirilməlidir.

Burada əsas məqam ondan ibarətdir ki, söhbət hərbi əsir statusuna malik şəxslərdən deyil, Azərbaycan Respublikasının qanunlarına və beynəlxalq hüquq normalarına əsasən məhkəmə qarşısında cavab verən, müharibə və insanlıq əleyhinə cinayətlər törətmiş şəxslərdən gedir. Fransa parlamentinin bu fərqi bilərəkdən aradan qaldırması hüququn aliliyinə yox, selektiv yanaşmaya üstünlük verdiyini göstərir. Əgər Fransa həqiqətən də beynəlxalq hüququn müdafiəsinə sadiq olduğunu iddia edirsə, o zaman işğal dövründə Azərbaycan ərazilərində törədilən etnik təmizləmə, mülki əhaliyə qarşı zorakılıq, şəhər və kəndlərin yerlə-yeksan edilməsi, mədəni və dini abidələrin məhv edilməsi kimi faktlara da eyni həssaslıqla yanaşmalı idi. Lakin Paris bu mövzuda illərdir susqunluq nümayiş etdirir.Eyni zamanda, belə selektiv mövqe beynəlxalq hüququn universal prinsiplərinə ziddir və regionda ədalətə xidmət etməyən, yalnız müəyyən siyasi dairələrin maraqlarını güdən addım kimi qiymətləndirilməlidir. Qətnamə ilə Fransa tərəfinin məhkəmə qərarlarını, faktları və beynəlxalq hüquq normalarını görməməzlikdən gəlməsi, əslində ədalət mexanizmlərinə və hüquqi prosedurlara hörmətsizlikdir. Bu isə sülh prosesinə deyil, gərginliyin dərinləşməsinə və yeni qarşıdurmaların alovlanmasına xidmət edir.

Qətnamənin qəbul edilməsi Fransanın regionda vəziyyəti yenidən gərginləşdirmək planlarından əl çəkmədiyini açıq şəkildə göstərir. Postmünaqişə dövründə Azərbaycan dayanıqlı sülhün bərqərar olunması üçün konkret və ardıcıl addımlar atıb, sülh müqaviləsi təşəbbüsü ilə çıxış edib. Lakin Fransa bu prosesi müxtəlif bəhanələrlə pozmağa çalışır. Parisin bu mövqeyi yalnız Bakıya qarşı deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqazda sabitliyə qarşı yönəlib. Çünki sülhün əldə olunması Fransanın illərdir bölgədə formalaşdırmağa çalışdığı təsir mexanizmlərini zəiflədə və onu proseslərdən kənarda qoya bilər. Eyni zamanda Fransa parlamentinin belə addımı beynəlxalq hüquq prinsiplərinə və regionda sülhə xidmət edən təşəbbüslərə ziddir. Bu, həm də regionda yeni siyasi gərginlik yaratmaqla, etimad mühitini sarsıtmaq məqsədi daşıyır. Belə selektiv yanaşma sülh prosesinə deyil, daha çox qarşıdurmanın uzanmasına xidmət edir və beynəlxalq təşkilatların mövqeyinə də mənfi təsir göstərir.

Fransa prezidenti Emmanuel Makronun bu prosesdəki rolu xüsusilə diqqət çəkir. 2025-ci ilin oktyabrında Kopenhagendə Avropa Siyasi Birliyinin 7-ci Zirvə toplantısı çərçivəsində Prezident İlham Əliyevlə görüşərək iki ölkə arasında gərginliyin aradan qaldırılmasını və münasibətlərin bərpa olunmasını xahiş edən Makronun bu çağırışlarının səmimi olmadığı çox keçmədən üzə çıxdı. Əgər Fransa Prezidenti həqiqətən münasibətlərin normallaşmasında maraqlı idisə, onun rəhbərlik etdiyi dövlətin parlamenti bu qədər açıq-aşkar qərəzli və təxribatçı qətnamə qəbul etməzdi. Bu fakt Makronun ya daxili siyasi təzyiqlər qarşısında aciz qaldığını, ya da qərarsız siyasət yürütməyə üstünlük verdiyini göstərir.

Makronun Ermənistanpərəst mövqeyi yeni deyil. O, müxtəlif çıxışlarında dəfələrlə Ermənistanı açıq şəkildə müdafiə edib və Azərbaycanın ərazi bütövlüyü ilə bağlı məsələlərdə qeyri-müəyyən və ziddiyyətli bəyanatlar verib. Bu isə Fransanın beynəlxalq vasitəçi kimi etibarlılığını tamamilə sarsıdır. Xüsusilə ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədri olmuş bir ölkənin bu cür açıq tərəfkeşlik nümayiş etdirməsi diplomatik etikanın kobud şəkildə pozulmasıdır. Makronun siyasi ritorikası regionda sülh gündəliyinə deyil, revanşist qüvvələrin ümidlərinin diri saxlanılmasına xidmət edir. Həmçinin, Fransa rəhbərliyinin bu cür addımları regionda etimad mühitinin yaradılmasına mane olur və sülh prosesini təxirə salır. Belə siyasət həm Azərbaycanla, həm də digər region dövlətləri ilə ikitərəfli münasibətlərin normallaşmasını çətinləşdirir. Əgər Paris sülhə real töhfə vermək istəyirsə, mövqeyini balanslı və konstruktiv yanaşma əsasında yenidən nəzərdən keçirməlidir.

Fransanın bu davranışı eyni zamanda ABŞ-nin regionda sülhün təşviqi istiqamətində atdığı addımlara da zərbə vurur. Vaşinqton son dövrlər Cənubi Qafqazda sabitliyin təmin olunması, kommunikasiyaların açılması və tərəflər arasında etimadın möhkəmləndirilməsi üçün müəyyən təşəbbüslərlə çıxış edib. Lakin Paris bu cəhdləri kölgədə qoymağa çalışır. Fransa faktiki olaraq regionda paralel və ziddiyyətli xətt yürüdərək sülh prosesini çətinləşdirir. Bu yanaşma nə Avropa İttifaqının ümumi maraqlarına, nə də NATO-nun təhlükəsizlik arxitekturasına uyğun gəlir.

Əksinə, Fransanın bu siyasəti Cənubi Qafqazın Aİ və NATO ilə əlaqələrinin sağlam əsaslar üzərində inkişafına mane olur. Regionda uzunmüddətli sabitlik yalnız beynəlxalq hüququn prinsiplərinə hörmət, dövlətlərin suverenliyi və ərazi bütövlüyünün tanınması əsasında mümkündür. Paris isə bu prinsipləri selektiv şəkildə tətbiq edərək özünü etibarsız tərəfdaş kimi ortaya qoyur. Nəticədə Fransa regionda sülh yaradan deyil, gərginlik ixrac edən aktora çevrilir. Belə siyasət Avropa və transatlantik müttəfiqlər arasında etimadın zəifləməsinə səbəb olur və tərəflər arasında koordinasiyanın pozulmasına gətirib çıxarır. Parisin ikili standartları sülh prosesinə deyil, regional böhranların uzanmasına xidmət edir. Əgər Fransa Aİ və NATO çərçivəsində ciddi rol oynamaq istəyirsə, məhz bu çərçivələrin prinsiplərinə sadiq qalmalı və konstruktiv mövqe nümayiş etdirməlidir.

Bütün bunların fonunda Fransa Milli Assambleyasının qəbul etdiyi qətnamə hüquqi sənəd deyil, siyasi təzyiq alətidir. Bu sənəd Azərbaycanın daxili işlərinə müdaxilə cəhdindən və Fransanın postmünaqişə reallıqları ilə barışmaq istəməməsindən başqa bir şey deyil. Azərbaycan isə beynəlxalq hüquqa uyğun şəkildə suverenliyini və hüquq sistemini bərpa edib, cinayət törətmiş şəxsləri qanun qarşısında cavab verməyə cəlb edib. Bu prosesə kənardan müdaxilə cəhdləri isə sülhə deyil, qarşıdurmaya xidmət edir.

Nəticə etibarilə, Fransa və onun Milli Assambleyası regionda sülh gündəliyini pozur, yeni gərginlik ocaqları yaradır və revanşist qüvvələri ruhlandırır. Azərbaycan isə bütün təzyiqlərə baxmayaraq prinsipial mövqeyindən geri çəkilmir və sülhün alternativsiz olduğunu bəyan edir. Əgər Fransa həqiqətən regionda sabitlik və təhlükəsizlik istəyirsə, qərəzli qətnamələrdən, ikiüzlü bəyanatlardan imtina etməli, beynəlxalq hüququn tələblərinə hörmət etməli və reallıqları qəbul etməlidir. Əks halda, Parisin bu siyasəti ona nə Cənubi Qafqazda, nə də beynəlxalq müstəvidə nüfuz və etibar qazandıracaq. Belə addımlar isə Fransa üçün uzunmüddətli diplomatik itkilərə səbəb ola bilər və Avropa Birliyi daxilində də etimadsızlıq yaradır. Parisin ikili standartlara əsaslanan mövqeyi yalnız regionda deyil, Avropa və transatlantik məkanlarda da onun rolunu zəiflədir. Əgər Fransa sülhə və ədalətə xidmət etmək istəyirsə, konstruktiv dialoqa üstünlük verməli və tərəflər arasında münasibətlərin normallaşmasına dəstək olmalıdır.