Bu səfər niyə bəzi erməniləri narahat etdi? ŞƏRH

11–12 sentyabr 2026-cı il tarixlərində Azərbaycanda akkreditə olunmuş diplomatik korpus nümayəndələrinin Qarabağ və Şərqi Zəngəzura növbəti səfəri baş tutdu. Səfərdə 58 ölkəni və 9 beynəlxalq təşkilatı təmsil edən 150 nəfər iştirak etdi. Bu, 2020-ci ildən sonra diplomatik korpus nümayəndələrinin Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərinə təşkil olunan 22-ci kollektiv səfəri idi.
Xarici diplomatların Xankəndi, Şuşa, Ağdərə və Kəlbəcərə səfəri çərçivəsində bölgədə həyata keçirilən genişmiqyaslı bərpa-quruculuq layihələri, yeni infrastruktur, sosial-iqtisadi inkişaf, yaşayış məntəqələrinin yenidən qurulması, tarixi və mədəni irsin qorunması istiqamətində görülən işlər diqqətə çatdırıldı.
Bu səfərin əhəmiyyəti yalnız diplomatların bölgəyə getməsi ilə məhdudlaşmır. Əsas məqam ondan ibarətdir ki, bölgədə baş verən proseslər birbaşa, yerində müşahidə olunur. Xarici nümayəndələr Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda aparılan işləri yalnız hesabatlardan və müxtəlif informasiya mənbələrindən deyil, öz gözləri ilə görmək imkanı əldə edirlər.
Səfər zamanı Ağdərə və Kəlbəcərdə tarixi-mədəni irs nümunələri, o cümlədən Gəncəsər və Xudavəng monastır kompleksləri, həmçinin “İstisu” mineral sudoldurma zavodu və Kəlbəcərdə keçirilən Bal festivalı ilə tanışlıq da proqramın tərkib hissəsi olub.
Lakin səfərin ardınca Ermənistanın bəzi siyasi, media, dini və diaspor dairələrində sərt reaksiyalar müşahidə edildi. Ermənistan mediasında səfərdə iştirak edən bəzi diplomatların hədəfə alınması, onların Qarabağa səfərinə etiraz edən materialların yayılması və bölgənin statusu ilə bağlı əvvəlki siyasi ritorikanın yenidən gündəmə gətirilməsi diqqət çəkdi.
Burada ortaya çıxan əsas sual isə budur:
Azərbaycanın suveren ərazisinə xarici diplomatların səfəri niyə Ermənistanın siyasi və ictimai müzakirəsinin predmetinə çevrilməlidir?
Diplomatik nümayəndələr Azərbaycanın ərazisində, Azərbaycan dövlətinin təşkil etdiyi proqram çərçivəsində səfər həyata keçiriblər. Bu səfər Azərbaycan ərazisinin müxtəlif bölgələrinə təşkil olunan digər diplomatik səfərlərdən hüquqi baxımdan fərqlənmir.
Məhz buna görə də səfərə qarşı nümayiş etdirilən kəskin münasibət Azərbaycanda ciddi müzakirələrə səbəb olub. Azərbaycan tərəfinin mövqeyini ifadə edən açıqlamalarda bu reaksiyalar suverenliyə hörmət və regionda sülh prosesinin ruhu baxımından qəbuledilməz hesab olunur.
Digər mühüm məqam isə Qarabağda yeni reallığın artıq yalnız siyasi bəyanatlarla deyil, real proseslərlə görünməsidir.
Bu gün Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yeni yollar, yaşayış məntəqələri, sosial obyektlər və iqtisadi layihələr yaradılır. Keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı istiqamətində işlər aparılır. Xarici diplomatların bu prosesləri yerində müşahidə etməsi Azərbaycanın bölgədə həyata keçirdiyi fəaliyyət barədə birbaşa təsəvvür yaradır.
Məsələnin başqa bir tərəfi də budur ki, diplomatik korpusun bu ərazilərə səfərləri artıq təsadüfi xarakter daşımır. 2020-ci ildən etibarən müxtəlif vaxtlarda təşkil olunan səfərlər vasitəsilə xarici diplomatlar bölgədəki vəziyyətlə, bərpa-quruculuq işləri ilə və tarixi-mədəni irsin vəziyyəti ilə tanış olurlar. 11–12 sentyabr səfəri də bu silsilənin növbəti mərhələsi olub.
Ermənistanın bəzi dairələrində səfərə qarşı səsləndirilən reaksiyalar isə göstərir ki, keçmiş münaqişənin siyasi və ictimai təsirləri hələ də tam aradan qalxmayıb. Azərbaycan tərəfinin və bəzi yerli ictimai-siyasi qurumların qiymətləndirməsinə görə, belə ritorika Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində etimadın formalaşmasına və sülh prosesinə müsbət təsir göstərmir.
Sülh yalnız sənədlərin imzalanması ilə deyil, həm də yeni reallıqların qəbul edilməsi ilə möhkəmlənir.
Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda baş verən proseslərin xarici diplomatlar tərəfindən yerində müşahidə olunması da bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Çünki reallığı görmək, bölgədəki dəyişiklikləri izləmək və gələcək perspektivləri qiymətləndirmək üçün ən mühüm amillərdən biri məhz yerində tanışlıqdır.
Bu səfər bir daha göstərdi ki, Qarabağ artıq yalnız münaqişə keçmişi ilə deyil, bərpa, quruculuq, inkişaf və Böyük Qayıdış prosesi ilə də gündəmdədir.
Azərbaycan üçün əsas prioritet isə aydındır: Qarabağ və Şərqi Zəngəzuru təhlükəsiz, müasir və inkişaf edən bölgəyə çevirmək, insanların doğma yurdlarına qayıdışını təmin etmək və regionda dayanıqlı sülh və əməkdaşlıq mühitinin formalaşmasına töhfə vermək.
Pirverdiyeva Gülüş

YAP Qusar rayon təşkilatının fəalı