Cəbrayılın yeni dövrü: bərpa, qayıdış və inkişaf

4 oktyabr – Cəbrayıl şəhəri günü Azərbaycan tarixinin mühüm səhifələrindən biridir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin müvafiq Sərəncamı ilə təsis edilən bu gün Cəbrayıl şəhərinin işğaldan azad olunmasının tarixi əhəmiyyətini təcəssüm etdirir. Cəbrayılın azadlığı Vətən müharibəsinin ilk günlərində əldə olunan mühüm nəticələrdən biri olmaqla yanaşı, Azərbaycan Ordusunun sonrakı uğurları üçün də mühüm zəmin yaratdı.

Cəbrayılın taleyi uzun illər işğalın ağır nəticələri ilə bağlı olub. 1993-cü il avqustun 23-də rayonun işğalı nəticəsində əhali doğma torpaqlarından didərgin salındı, yaşayış məntəqələri dağıdıldı, tarixi və mədəni irsə ciddi ziyan vuruldu. Lakin bu dövr Cəbrayılın tarixi yaddaşını və doğma yurda qayıdış arzusunu aradan qaldıra bilmədi. Əksinə, illər boyu qorunan bu bağlılıq sonrakı mərhələdə qayıdış prosesinin mənəvi dayaqlarından birinə çevrildi.
Cəbrayılın azadlığına gedən yolun mühüm mərhələlərindən biri Cocuq Mərcanlı ilə bağlıdır. 2016-cı ildə Lələtəpə yüksəkliyinin azad edilməsindən sonra Cocuq Mərcanlı yenidən quruldu və sakinlər doğma kəndlərinə qayıtdı. 2020-ci il oktyabrın 4-də Cəbrayıl şəhərinin azad edilməsi isə bu prosesin daha böyük miqyasda davam etdirilməsi üçün yeni imkanlar yaratdı. Prezident İlham Əliyev də Cəbrayılın azadlığından sonra Cocuq Mərcanlını doğma torpaqlara qayıdışın başlanğıcı kimi xarakterizə etmişdi.
Cəbrayılın azad edilməsi Vətən müharibəsində Azərbaycan Ordusunun ilk uğuru oldu və ordunun mənəvi ruhuna mühüm təsir göstərdi. Cəbrayıl istiqamətində düşmənin qurduğu istehkamların yarılması böyük peşəkarlıq və fədakarlıq tələb edirdi. Sonrakı dövrdə aparılan təhlillərdə bu əməliyyatın digər istiqamətlərdə hərbi əməliyyatların genişləndirilməsi baxımından yaratdığı imkanlar da xüsusi qeyd olunub.
Cəbrayılın azadlığının tarixi və mənəvi rəmzlərindən biri də Xudafərin körpüləridir. Rayonun ərazisində yerləşən bu qədim memarlıq abidəsi Azərbaycan tarixinin və mədəni irsinin mühüm nümunələrindən biri kimi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Cəbrayılın azad olunması ilə Xudafərin istiqamətində də Azərbaycan nəzarətinin bərqərar olması tarixi irsin qorunması və gələcəkdə həmin ərazilərin turizm və mədəni potensialının istifadəsi baxımından yeni perspektivlər yaratdı.
Bu gün Cəbrayılın qarşısında duran əsas vəzifə azadlığın nəticələrini dayanıqlı inkişafla möhkəmləndirməkdir. Rayon ərazisində yeni yolların, enerji və sosial infrastrukturun yaradılması, iqtisadi layihələrin həyata keçirilməsi Cəbrayılın gələcək inkişaf modelinin əsas istiqamətlərini formalaşdırır. “Araz Vadisi İqtisadi Zonası” Sənaye Parkının yaradılması isə rayonun istehsal, logistika və sahibkarlıq imkanlarının genişləndirilməsi baxımından mühüm layihələrdən biridir.
Cəbrayıl şəhərinin bərpası ilə yanaşı, burada yeni yaşayış mühitinin yaradılması da diqqət mərkəzindədir. Şəhərin 2040-cı ilədək inkişafına dair Baş Planın hazırlanması bərpa prosesinin sistemli şəhərsalma yanaşması əsasında həyata keçirildiyinin göstəricisidir. Yeni yaşayış kompleksləri, sosial obyektlər, müasir küçə və ictimai məkanlar gələcəkdə Cəbrayılı yalnız bərpa edilmiş şəhər deyil, müasir yaşayış və iqtisadi fəaliyyət mərkəzi kimi formalaşdırmağa hesablanıb.
Ən mühüm mərhələ isə insanların doğma yurda qayıdışıdır. Cəbrayıl şəhərində və rayonun ayrı-ayrı kəndlərində məskunlaşmanın başlanması Böyük Qayıdış Proqramının real nəticələrindən biridir. Yeni mənzillərin, sosial obyektlərin və kommunal infrastrukturun yaradılması ilə keçmiş məcburi köçkünlərin doğma torpaqlarında təhlükəsiz və rahat yaşayışının təmin olunması istiqamətində mühüm addımlar atılır. Bununla Cəbrayılın tarixində uzun illər davam edən məcburi köçkünlük dövrü tədricən yeni yaşayış mərhələsi ilə əvəzlənir.
Beləliklə, işğalın ağır izlərini daşıyan Cəbrayıl şəhəri bu gün bərpa olunur, sakinləri doğma yurda qayıdır, yeni yollar, yaşayış məhəllələri və iqtisadi obyektlər yaradılır. Cəbrayılın timsalında tarixi yaddaş, milli iradə və quruculuq bir-birini tamamlayır. Bu gün şəhərin qarşısında yeni inkişaf mərhələsi dayanır və 4 oktyabr həmin mərhələnin tarixi başlanğıc nöqtələrindən biri kimi yadda qalır.

Bədəl Bədəlov
Milli Məclisin deputatı