Cəlaloğlu: ABŞ ın Ukraynada Rusiyaya güzəştə getməsi, Rusiyanın Orta Asiya və Qafqazda ABŞ a güzəşti ilə əlaqəli ola bilər

“Hazırda Ukrayna cəbhəsində elə təcili vəziyyət yoxdur ki, tərəflərdən hər hansı biri razılaşma imzalamağa hazır olsun. Yəni bu prosesdə nə Ukrayna ciddi şəkildə uduzub, nə də Rusiya uduzduğunu qəbul edərək geri çəkilmək niyyətindədir. Burada artıq dövlətlərin ləyaqət məsələsi də rol oynayır. Ona görə də müharibənin dayandırılması üçün verilən təkliflər hələ uzun müddət gündəmdə qalacaq, çünki cəbhədə vəziyyət hələ də aktivdir. Nə Ukrayna tam şəkildə tükənib, nə də Rusiya. Əksinə, hər iki tərəfin müharibəni bir və ya iki il davam etdirmək üçün ehtiyatları var. Digər məqam isə Ukraynanın Amerika və Avropa üçün fərqli əhəmiyyət daşımasıdır”.

Bunu “Reytinq” qəzetinə açıqlamasında Azərbaycan Demokrat Partiyasının (ADP) sədri Sərdar Cəlaloğlu, Ukrayna müharibəsinin həlli istiqamətində aparılan danışıqlara toxunarkən deyib.
S. Cəlaloğlu bildirib ki, Avropa Ukraynaya öz təhlükəsizlik xəttinin bir elementi kimi baxır və mövqeyini buna uyğun formalaşdırır:
“ABŞ üçün Ukraynanın belə əhəmiyyəti yoxdur. Odur ki, Vaşinqton Ukrayna ilə bağlı istənilən güzəştə getməyə hazır görünür. Hazırladığı sülh təkliflərində də istənilən güzəştlərin Kiyev tərəfindən qəbul edilməsini istəyir və prosesdə öz maraqlarının təminatına çalışır. Avropa isə burada taktiki yox, strateji uduş qazanmağa çalışır. Buna görə də Ukraynaya münasibətdə ABŞ və Avropanın mövqeləri ciddi şəkildə fərqlənir. Eyni zamanda Ukrayna və Türkiyənin mövqeləri də Qərbin mövqelərinə yaxın dayanır. Çünki Ukrayna müharibəsinin hansı şərtlərlə dayandırılması Türkiyə üçün də əhəmiyyətli təsirlərə malikdir. Xüsusilə Qara dənizdə Ukraynanın mövcudluğu və buranın “rus dənizi”nə çevrilməsinin qarşısının alınması Türkiyə üçün strateji məsələdir”.
ADP sədri xatırladıb ki, ABŞ sülh planı irəli sürüldükdən sonra müzakirələr aparılıb, Avropa Birliyi öz şərtlərinə yenidən baxıb və prosesə müdaxilə edib:
“Problemin çətinliyi ondan ibarətdir ki, məsələ hüquqi deyil, siyasi çərçivədə həll olunur. Belə olduqda siyasi liderlərə təzyiq də artır, diplomatik dil seçilsə də, bəzən başqa üsullara ehtiyac yaranır. Məsələn, prezident Zelenskinin ətrafında qara piar kampaniyası aparılır: guya o, artıq qanunsuz prezidentdir, korrupsiya bataqlığına düşüb və s. Əslində bu, Ukrayna prezidentinə təzyiq göstərməkdir. Hüquqi müstəvidə isə Rusiyanın heç bir uduşu ola bilməz. Rusiya rəhbərliyi haqqında Beynəlxalq Məhkəmənin qərarı var və beynəlxalq hüquqa görə, Rusiya bu aqressiyanın nəticələrindən yararlana bilməz, əksinə, etdiklərinə görə cavab verməlidir. Yəni bu, Ukrayna-Rusiya məsələsi deyil, bölgədə Avropa ilə ABŞ arasında maraq toqquşmasıdır”.
S. Cəlaloğlunun ehtimalına görə, ABŞ-ın Ukrayna məsələsində Rusiyaya güzəştə getməsi müəyyən mənada Rusiyanın Qafqaz və Orta Asiyada ABŞ-a güzəşt etməsi ilə əlaqəli ola bilər: “Məncə, Avropa bunu yaxşı başa düşür və məhz bu səbəbdən öz sülh təklifini israrla gündəmə gətirir. Burada iki prinsipial məsələ var: birincisi, Ukrayna torpaqlarının taleyi, ikincisi isə Ukraynanın suverenliyi ilə bağlı məqamdır”.
Müsahibimiz bildirib ki, ABŞ tərəfindən irəli sürülən sənəddə həm Ukrayna ərazilərinin itirilməsi, həm də bir dövlət kimi onun suverenliyinin məhdudlaşdırılması nəzərdə tutulur:
“Avropanın layihəsində isə Ukraynanın suverenliyinin gücləndirilməsi və yalnız kiçik ərazi itkisi məsələsi müzakirə olunur. Hazırda həm ABŞ, həm də Avropa tərəfindən irəli sürülən təkliflər radikal sənədlərdir. Fikrimcə, bu iki layihə əsasında həm Ukrayna, həm Rusiya, həm də dünya üçün məqbul bir sülh modeli yaratmaq mümkündür”.
S. Cəlaloğlu əlavə edib ki, digər variant problemin alternativ həll yollarını axtarmaqdır:
“Mən təklif etmişdim ki, əgər doğrudan da Rusiyanın məqsədi Ukraynanı işğal etmək deyil, oradakı rusların hüquq və milli kimliyini qorumaqdırsa, tərəflər arasında vətəndaş mübadiləsi həyata keçirilə bilər. Rusiyada 4 milyonadək ukraynalı yaşayır - onları Ukraynaya köçürmək mümkündür. Əvəzində Ukraynada yaşayan ruslar Rusiyaya köçürülər və beləliklə, problem həll olunar. Əgər bu qəbul edilmirsə, deməli, Rusiyanın məqsədi torpaq əldə etməkdir. Məncə, indi irəli sürülən layihə və təkliflərə o qədər də ciddi yanaşmaq lazım deyil. Onsuz da əvvəldən iki əsas məsələ mövcud olub: birincisi, Ukraynanın böyük ərazilərinin Rusiyaya verilməsi, ikincisi isə Ukraynanın suverenliyi məsələsi. Digər mühüm məsələ isə post-müharibə dövrünün necə olacağıdır. Fərz edək ki, ABŞ-ın təklifi əsasında müharibə dayandı və sülh müqaviləsi imzalandı. Sabah Ukrayna cəmiyyəti torpaq itkisinə dözəcəkmi? Orada partizan hərəkatı başlayacaq, ya yox? Ukrayna-Rusiya müharibəsi yenidən alovlanacaqmı? Əsas suallar bunlardır. Əgər uzunmüddətli sülh istəyiriksə, təkliflər ədalətli olmalıdır. Yox əgər sənəd bir tərəfin maraqlarına əsaslanacaq və digər tərəfə təzyiqlərlə qəbul etdiriləcəksə, bu, gec-tez yeni müharibəyə gətirib çıxaracaq”.

Nemət ORUCOV
Reyting.az