Çuvaşiyada Novruz bayramı

Nəğməkar şairə Albina Yuratu Rusiyanın regionunda bahar bayramının necə qeyd olunması barədə

Bakı, 18 mart, AZƏRTAC

Novruz bayramı ərəfəsində AZƏRTAC türk xalqlarının nümayəndələrinə baharın çoxdan gözlənilən gəlişinin müjdəçisi olan bu bayramın əhəmiyyətindən bəhs etməyi xahiş edib.

Nəğməkar şairə, Çuvaşiya Yazıçılar Birliyinin və Rusiya Jurnalistlər İttifaqının üzvü Albina Yuratu deyib:

Bu gün Novruz Çuvaşiyada diasporları, çuvaşları, rusları və digər xalqları birləşdirən genişmiqyaslı millətlərarası bahar festivalı kimi qeyd olunur. Çeboksarıda, xüsusən də Xalqlar Dostluğu Evində təbiətin yenilənməsini, dostluğu və birliyi simvolizə edən xalq sənətkarlıqları, mahnıları, rəqsləri və milli yeməkləri özündə birləşdirən canlı şənliklər keçirilir. Tədbirlər respublikanın milli-mədəni birliklərinin iştirakı ilə təşkil olunur və bu, onu tək bir diaspor üçün yerli bayrama deyil, populyar mədəniyyətlərarası tədbirə çevirir. Bayram Şərq xalqlarının (Tacikistan, Özbəkistan, Azərbaycan və digərləri) mədəniyyətlərinin elementlərini nümayiş etdirir, tətbiqi sənət sərgilərini və milli yeməklərin təqdimatını ehtiva edir. Çuvaşiyada Novruz bayramı millətlərarası harmoniyanın və mədəni mübadilənin möhkəmləndirilməsi nümunəsidir.

Çuvaş xalqının Novruzu ayrıca bir bayram kimi qeyd etmək üzrə məxsusi ənənəsi olmasa da, çuvaş mədəniyyəti tarixində oxşar bir bayram - Munkun da mövcuddur. Bu, qədim çuvaş təqvimi əsasında baharın gecə-gündüz bərabərliyini və Yeni il gecəsini qeyd etmək ilə əlaqələndirilir. Munkun bir həftə ərzində, yaz gecə-gündüz bərabərliyindən sonrakı çərşənbə günündən başlayaraq qeyd olunurdu. Bu, Günəşin gücünə hörmət, həyatda yeni sevinc və uğurların gözlənilməsi ilə əlaqələndirilirdi.

Munkundan əvvəl pivə bişirilir, daxmalar yuyulur, sobalar ağardılır, həyət və küçələr təmizlənirdi. Bir gün əvvəl axşam hamam qızdırılırdı. Bayramın ilk gününün səhəri oğlanlar Günəşin doğuşunu izləmək üçün kəndin şərq kənarına gedirdilər. Qadınlar xuplu, hapartu (omlet), toyuq, çakat (ənənəvi Çuvaş süd məhsulu) və digər bişmiş məhsullar, həmçinin boyalı yumurta hazırlayırdılar. Bəzi ərazilərdə bayram süfrəsi üçün qızardılmış “Böyük bayram qazı” - Munkun xürəsi hazırlanırdı.

Uşaqlar qohumlarını ziyarət edirdilər. Gələnlər yastıqda oturdulurdu. İlk ziyarətçinin mal-qaranın cinsini müəyyən edəcəyinə inanılırdı, buna görə də oğlan və qızların birlikdə ziyarət etmələri gözlənilirdi. Onlara yumurta, şirniyyat, qoz-fındıq və kökə verilirdi. Günortaya qədər bütün ailə üzvləri əqrəba qrupunun ən böyük üzvünün evində toplaşırdı. Yemək dua ilə başlayırdı. Ev sahibi keçən ilə görə şükür edir, yeni ildə bərəkət diləyir və ölüləri xatırlayırdı. Gündüzlər uşaqlar çöldə oynayır və xüsusi hazırlanmış yelləncəklərdə əylənirdilər. Axşamlar gənclər dairələr şəklində gəzir və xorda oxuyurdular.

Novruzu ilk dəfə 2000-ci ildə Türkiyənin İzmir şəhərində filoloq dostlarımın dəvəti ilə bayram kimi qeyd etdim. Bayramdan həqiqətən zövq aldım; yeni dostlarla tanış olmaq, rəqs etmək və bol yeməklərin dadına baxmaq çox gözəl idi. Bayramı çox bəyəndim, çünki o, rəngarəngdir, sevgi, musiqi, rəqs və ünsiyyətlə doludur və insanlara özlərini lazımlı hiss etmək imkanı verir.

Novruzun qeyd edilməsi ailə bağlarını möhkəmləndirir - insanlar qohumları ziyarət edir və bir-biri ilə salamlaşırlar. Bayram, həmçinin icma birliyini təşviq edir - kütləvi şənliklər, festivallar və idman yarışları təşkil olunur və ənənələr nəsildən-nəslə ötürülür.

Bayramın ritualları dərin rəmzi məna daşıyır. Onlar türk xalqlarının dünyagörüşünü, dəyərlərini və həyat tərzini əks etdirən, əsrlər boyu davam edən ənənənin bir hissəsidir. Bu cür bayramların itirilməsi bəşəriyyətin mədəni palitrasının yoxsullaşmasına səbəb olur.

Bayramlar vasitəsilə uşaqlar və gənclər əcdadlarının mədəniyyəti haqqında məlumat əldə edir və mənəvi dəyərləri mənimsəyirlər. Bayram müxtəlif etnik qruplar arasında anlaşma körpüsü rolunu oynayır.

Novruz ritualları insanlara mənfi emosiyalardan azad olmağa, yaradıcılığa və əməkdaşlığa diqqət yetirməyə, təbiətlə və həyatın dövriliyi ilə əlaqəni anlamağa kömək edir. Bayramın canlı və unikal ənənələri turistləri cəlb edir. Novruz urbanizasiya və texnoloji inkişaf dövründə bizə ətraf aləmlə harmoniyanın vacibliyini xatırladır, təbii dövrləri qiymətləndirməyi və ehtiyatları qorumağı öyrədir.

Müəllif Anara Axundova