Dəm qazının fəsadları nələrdir ? HƏKİM AÇIQLADI

"Dəm qazı, yəni karbon monoksid, insan orqanizmi üçün görünməz və çox təhlükəli bir qazdır. O, nə iy verir, nə dadı var, nə də rəngi ilə özünü göstərir, amma təsiri çox dağıdıcıdır. İnsan onu hiss etmədən nəfəs alır, qanına qarışır və həyati orqanları zəhərləməyə başlayır. Bu qazın ən təhlükəli xüsusiyyəti hemoglobinə bağlanma qabiliyyətidir. Normal halda hemoglobin oksigeni qana daşıyır və toxumalara çatdırır. Lakin karbon monoksid hemoglobinə oksigendən yüzlərlə dəfə güclü bağlanır. Nəticədə hemoglobin oksigen daşıya bilmir, qan oksigensiz qalır və toxumalar hipoksiya, yəni oksigen çatışmazlığı ilə üz-üzə qalır. Hüceyrələr oksigensiz qaldıqda metabolizm pozulur, enerji istehsalı düzgün aparılmır və toxumalarda sürətli zədələnmələr yaranır". Bu sözləri SİA-ya açıqlamasında həkim Fidan Həsənli deyib.

Onun sözlərinə görə, bu proses ilk növbədə bədənin ən çox oksigenə ehtiyacı olan orqanlarında – beyin və ürəkdə özünü göstərir:

"Beyin təsirlənəndə baş ağrısı, başgicəllənmə, yaddaş və konsentrasiya problemləri, koordinasiya pozğunluğu, hətta huş itkisi müşahidə oluna bilər. Ürək oksigensizliyə çox həssasdır; çırpıntı, halsızlıq, ürək ağrısı və miokard zədələnməsi baş verə bilər. Yüksək konsentrasiyalı karbon monoksid qısa müddətdə həyati orqanları iş qabiliyyətindən məhrum edə bilər, buna görə də dəm qazı ilə zəhərlənmələr çox vaxt sürətlə ölümcül olur. Beyin və ürək bir neçə dəqiqə oksigensiz qaldıqda geri dönməz zədələnmələr yaranır və bu, insanın ölümünə səbəb ola bilər.

Dəm qazının təhlükəsi həm də onun görünməz və gizli olmasıdır. İnsanlar vaxtında tədbir görə bilmədikdə qaz nəfəs alındıqca orqanizm sürətlə oksigensiz qalır və qısa müddətdə həyati təhlükə yaranır. Buna görə dəm qazı ilə mübarizə həm maarifləndirmə, həm də təhlükəsizlik tədbirləri ilə təmin edilməlidir.

İlk və ən vacib addım zərərçəkəni dərhal dəm qazı olan mühitdən çıxarmaqdır. Pəncərələr və qapılar açılmalı, qaz mənbəyi bağlanmalı və zərərçəkən təmiz havaya çıxarılmalıdır. Məqsəd daha çox karbon monoksid udulmasının qarşısını almaqdır, çünki qaz bədəndə qaldıqca oksigen çatışmazlığı dərinləşir və vəziyyət ağırlaşır.

Zərərçəkən təmiz havaya çıxarıldıqdan sonra vəziyyəti qiymətləndirilməlidir. Huşundadırsa, onu uzadaraq və ya yarıoturaq vəziyyətdə saxlamaq lazımdır ki, nəfəs alması asanlaşsın. Dar geyimlər boşaldılmalı, boyun və sinədə sıxlıq aradan qaldırılmalıdır. Ona sakit qalmaq tövsiyə edilməlidir, çünki fiziki hərəkət oksigen tələbatını artırır və vəziyyəti pisləşdirə bilər.

Əgər zərərçəkən huşunu itiribdirsə, dərhal təcili tibbi yardım çağırılmalıdır. Bu halda insan yan vəziyyətdə uzadılmalı, nəfəs və nəbz yoxlanmalıdır. Nəfəs dayanıbsa və ya ürək döyüntüsü yoxdursa, süni tənəffüs və ürək masajına başlanmalıdır. Bu müdaxilələr yalnız təcili yardım gələnə qədər həyatı qorumaq üçündür və vaxtında edildikdə yaşama şansını artırır.

Dəm qazı ilə zəhərlənmə zamanı vəziyyət yüngül görünə də, zərərçəkəni mütləq həkim müayinəsindən keçirmək lazımdır. Karbon monoksid bədəndən dərhal çıxmır və bir neçə saat, hətta günlər sonra sinir və ürək-damar sistemi ilə bağlı ağırlaşmalar yarana bilər. Xəstəxanada yüksək konsentrasiyalı oksigen müalicəsi hemoglobindən karbon monoksidin ayrılmasını sürətləndirir və orqanların oksigenlə təminatını bərpa edir.

Qısaca, dəm qazı ilə zəhərlənmədə ilkin tibbi yardımın prinsipi insanı tez təmiz havaya çıxarmaq, həyati funksiyaları qorumaq və gecikmədən tibbi yardıma müraciət etməkdir. Havalandırma, qaz cihazlarının düzgün işləməsi, qaz detektorlarının quraşdırılması və təcili yardım bilikləri həyatı qurtaran tədbirlərdir. İnsanlar dəm qazının təsirini dərhal hiss etməsələr də, onun sürətlə həyati təhlükə yaratdığını bilməli və həmişə ehtiyatlı olmalıdırlar".