Dəniz dibindəki sərvətlər uğrunda mübarizə qızışır

ABŞ hökumətinin Mariana xəndəyi yaxınlığında milyonlarla hektar dəniz dibinin dərin dəniz kəşfiyyatı və mədənçiliyi üçün icarəyə verilməsi planı Sakit okeandakı ABŞ ərazilərinin narazılığına səbəb olub. Tramp administrasiyası Çinlə strateji əhəmiyyət daşıyan okean minerallarına nəzarət uğrunda rəqabəti gücləndirərkən, bölgə rəhbərləri ekoloji risklər barədə xəbərdarlıq edirlər.

ABŞ Daxili İşlər Nazirliyinin tabeliyində fəaliyyət göstərən Dəniz Mineral Administrasiyası (MMA) Şimali Mariana adaları və Quam sahillərində təxminən 28 milyon hektar dəniz dibinin dərin dəniz mədənləri üçün icarəyə çıxarılmasını təklif edib.

Təklif olunan icarə müqavilələri şirkətlərə dəniz dibini araşdırmaq və polimetal düyünlər kimi tanınan mineral yataqlarını potensial olaraq çıxarmaq imkanı verə bilər. Bu minerallar batareyaların, elektronikanın və müdafiə texnologiyalarının istehsalında istifadə olunur.

Lakin dərin dəniz mədənçiliyi ciddi ekoloji narahatlıqlar doğurur. Ətraf mühit təşkilatları dəniz dibində aparılacaq fəaliyyətlərin ekosistemlərə mümkün təsirlərinin hələ tam öyrənilmədiyini bildirirlər.

Şimali Mariana adalarının qubernatoru Devid Apatang administrasiyasının plana “son dərəcə ehtiyatla” yanaşacağını açıqlayıb. O, strateji əhəmiyyətli mineralların əhəmiyyətini qəbul etdiyini, lakin hər hansı fəaliyyətə başlamazdan əvvəl ciddi elmi araşdırmaların aparılmasının, prosesin tam şəffaf olmasının və dəniz ehtiyatlarının qorunmasının təmin edilməsinin vacibliyini vurğulayıb.

Apatang bildirib ki, administrasiyası təklif olunan şərtləri növbəti 60 gün ərzində hərtərəfli nəzərdən keçirəcək. Məqsəd dəniz sularının ekoloji bütövlüyünün və Şimali Mariana adalarının uzunmüddətli rifahının qorunmasını təmin etməkdir.

Quam rəhbərliyi də planla bağlı ehtiyatlı mövqe nümayiş etdirib. Quamın vitse-qubernatoru Coşua Tenorio dərin dəniz mədənçiliyi təşəbbüslərinə qəti şəkildə qarşı olduqlarını bildirib. Onun sözlərinə görə, milli təhlükəsizlik və strateji ehtiyaclar ətraf mühitlə bağlı risklərin əvvəlcədən tam başa düşülmədən Sakit okean xalqlarının üzərinə qoyulması anlamına gəlməməlidir.

Mariana bölgəsindəki plan ABŞ-ın digər Sakit okean ərazilərində də oxşar təşəbbüslərin fonunda irəli sürülüb. Bir neçə həftə əvvəl Amerika Samoasının ətrafındakı 12,4 milyon hektar dəniz dibinin icarəyə verilməsi prosesi başlanıb. Müqavilələrin noyabr ayında bağlanması planlaşdırılır.

Amerika Samoasının qubernatoru Nikolau Pula isə hökumətinin dərin dəniz mədənçiliyinə qarşı olduğunu bildirib. O, sınaqdan keçirilməmiş hasilat üsullarının adanın iqtisadiyyatının əsas sahələrindən biri olan tuna sənayesinə zərər vura biləcəyindən narahatlığını ifadə edib.

Avqustun 19-da Amerika Samoası və Havaydakı ətraf mühit qrupları dəniz dibinin icarəyə verilməsi planına qarşı ABŞ hökumətinə məhkəmə iddiası qaldırıblar. Onlar federal qurumların mineral hasilatının dəniz ekosistemlərinə potensial dağıdıcı təsirlərini lazımi səviyyədə qiymətləndirmədiyini iddia edirlər.

Ekoloqlar xüsusilə mədən avadanlıqlarının dəniz dibində canlı orqanizmlərə zərər verməsi, çöküntüləri hərəkətə gətirməsi və zərərli maddələrin qida zəncirinə daxil olması ehtimalından narahatdırlar. Onların fikrincə, dəniz dibində mineral axtarışları zamanı yaranan güclü səs-küy dəniz məməlilərinə və digər canlılara da mənfi təsir göstərə bilər.

Beləliklə, Tramp administrasiyasının dərin dəniz minerallarına çıxışı genişləndirmək planı bir tərəfdən ABŞ-ın strateji və texnoloji maraqları, digər tərəfdən isə Sakit okean ərazilərinin ekoloji təhlükəsizlik narahatlıqları arasında yeni mübahisə yaradıb.