Dənizlər bəşəriyyətin ortaq sərvətidir

Bizi Telegram-da da izləyə bilərsiniz:@xqazeti

Hər il sentyabrın sonuncu cümə axşamı dünyanın müxtəlif ölkələrində Beynəlxalq Dəniz Günü qeyd olunur. Bu əlamətdar gün beynəlxalq gəmiçiliyin dünya iqtisadiyyatındakı mühüm roluna, dənizlərin və okeanların qorunmasına, gəmiçilikdə təhlükəsizliyin təmin edilməsinə və dənizçilərin əməyinə diqqətin artırılmasına xidmət edir. Beynəlxalq Dəniz Təşkilatının (IMO) rəsmi məlumatına görə, Beynəlxalq Dəniz Günü 1978-ci ildə təsis edilib. Günün yaradılmasında əsas məqsəd IMO-ya üzv dövlətlərin və bütövlükdə dənizçilik ictimaiyyətinin Təşkilatın fəaliyyəti, əldə etdiyi nailiyyətlər və qarşıdakı məqsədləri barədə məlumatlılığını artırmaq olub.

Beynəlxalq Dəniz Gününün konkret bir şəhərdə keçirilmiş təsis mərasimi ilə bağlı məlumatdan daha çox, onun Beynəlxalq Dəniz Təşkilatının qərarı və fəaliyyəti çərçivəsində formalaşdırılması faktı önə çıxır. IMO-nun məlumatına əsasən, uzun müddət günün yeganə rəsmi beynəlxalq qeyd olunması təşkilatın Londondakı qərargahında keçirilirdi. Sonrakı illərdə isə müxtəlif ölkələrdə və dənizçilik mərkəzlərində bu günlə bağlı tədbirlər təşkil olunmağa başlanıb.

Hazırda Beynəlxalq Dəniz Günü Birləşmiş Millətlər sistemində hər il sentyabrın sonuncu cümə axşamı qeyd olunan beynəlxalq müşahidə günlərindən biridir. Beynəlxalq Dəniz Təşkilatı hər il gün üçün ayrıca mövzu müəyyənləşdirir və həmin mövzu çərçivəsində gəmiçilik sektorunun qarşısında duran konkret məsələlərə diqqət yönəldilir.

Beynəlxalq Dəniz Təşkilatının özünün yaranma tarixi isə daha əvvələ gedib çıxır. 1948-ci il martın 6-da Cenevrədə keçirilən konfransda hökumətlərarası dənizçilik qurumunun yaradılması haqqında konvensiya qəbul edilib. Həmin təşkilat əvvəlcə Hökumətlərarası Dəniz Məşvərət Təşkilatı – IMCO adlandırılıb. Konvensiya 1958-ci il martın 17-də qüvvəyə minib. Təşkilatın adı 1982-ci ildə Beynəlxalq Dəniz Təşkilatı - IMO olaraq dəyişdirilib.

Bu günün mahiyyəti zaman keçdikcə daha da geniş məna kəsb edib. Çünki dənizlər yalnız dövlətləri birləşdirən nəqliyyat yolları deyil, həm də qlobal iqtisadiyyatın, ərzaq və enerji təchizatının, beynəlxalq ticarətin və ekoloji tarazlığın mühüm hissəsidir. Beynəlxalq Dəniz Təşkilatının fəaliyyətinin əsas istiqamətləri sırasında beynəlxalq gəmiçiliyin təhlükəsizliyi, gəmiçilikdən yaranan dəniz və atmosfer çirklənməsinin qarşısının alınması, gəmiçilik üzrə beynəlxalq standartların hazırlanması və onların tətbiqinə şərait yaradılması dayanır.

Beynəlxalq Dəniz Gününün hər il fərqli mövzu ilə qeyd olunması da təsadüfi deyil. Bu yanaşma dənizçilik sektorunda konkret problemlərin ictimaiyyətin diqqətinə çatdırılmasına imkan verir. Təhlükəsiz gəmiçilik, ətraf mühitin mühafizəsi, dənizçilərin hüquqları və əmək şəraiti, yeni texnologiyaların tətbiqi, rəqəmsallaşma, enerji səmərəliliyi və beynəlxalq əməkdaşlıq müasir dənizçilik gündəliyinin mühüm istiqamətləridir.

Dənizlərin taleyi əslində bəşəriyyətin gələcəyi ilə sıx bağlıdır. Dünyanın müxtəlif qitələrini bir-birinə bağlayan dəniz yolları üzərindən hər gün böyük həcmdə yüklər daşınır, ölkələrin iqtisadi əlaqələri təmin edilir. Bu sistemin təhlükəsiz və dayanıqlı fəaliyyəti isə yalnız texniki imkanlardan deyil, beynəlxalq qaydalara əməl olunmasından, dövlətlərarası əməkdaşlıqdan və dəniz ətraf mühitinin qorunmasından asılıdır.

Azərbaycan üçün də Beynəlxalq Dəniz Gününün xüsusi əhəmiyyəti var. Xəzər dənizi ölkəmizin nəqliyyat və logistika imkanlarının mühüm tərkib hissəsidir. Azərbaycanın əlverişli coğrafi mövqeyi Xəzər üzərindən həyata keçirilən yükdaşımaları Şərq-Qərb və Şimal-Cənub istiqamətlərində formalaşan beynəlxalq nəqliyyat əlaqələri ilə birləşdirir. Bu baxımdan dəniz nəqliyyatının inkişafı Azərbaycanın tranzit imkanlarının genişləndirilməsi və regional logistika sistemində mövqeyinin möhkəmləndirilməsi baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Beynəlxalq Dəniz Gününün əsas mesajlarından biri də ondan ibarətdir ki, dənizçilikdə əldə olunan hər bir nailiyyət təhlükəsizlik, məsuliyyət və davamlılıq prinsipləri ilə müşayiət olunmalıdır. Dəniz yollarından istifadə edən dövlətlərin, gəmiçilik şirkətlərinin, limanların, dənizçilərin və beynəlxalq təşkilatların üzərinə düşən vəzifələr bir-biri ilə sıx bağlıdır.

Bu əlamətdar gün həm də dənizçinin əməyinə ehtiram günüdür. Dünyanın müxtəlif ölkələrindən olan minlərlə insan aylarla ailələrindən uzaqda, mürəkkəb təbii və iş şəraitində çalışaraq beynəlxalq ticarətin fasiləsizliyinə töhfə verir. Onların peşəkarlığı, məsuliyyəti və fədakarlığı dəniz nəqliyyatının təhlükəsiz və davamlı fəaliyyətinin əsas amillərindəndir.

Beynəlxalq Dəniz Gününün 1978-ci ildə təsis edilməsindən ötən müddət ərzində dənizçilik dünyası ciddi dəyişikliklərə məruz qalıb. Gəmilərin texniki imkanları artıb, liman və logistika infrastrukturu yenilənib, rəqəmsal texnologiyalar geniş tətbiq olunmağa başlayıb. Bununla yanaşı, dəniz mühitinin qorunması, iqlim dəyişmələri, emissiyaların azaldılması və gəmiçiliyin daha təhlükəsiz və ekoloji baxımdan dayanıqlı olması kimi yeni məsələlər ön plana çıxıb.

Bu gün dənizlərə münasibət əslində gələcəyə münasibətdir. Çünki dənizlərin sağlamlığı, gəmiçiliyin təhlükəsizliyi və beynəlxalq dəniz ticarətinin sabitliyi ayrı-ayrı ölkələrin deyil, bütün bəşəriyyətin ümumi marağını ifadə edir. Beynəlxalq Dəniz Gününün yaranmasından 48 il sonra onun əsas məqsədi yenə də öz aktuallığını qoruyur: dənizçiliyin əhəmiyyətini cəmiyyətə anlatmaq, beynəlxalq əməkdaşlığı gücləndirmək və dənizlərin insanlığın ortaq sərvəti kimi qorunmasına diqqət çəkmək.

Nurəngiz Adilqızı
XQ