Dini və milli tolerantlıq: Dünya üçün Azərbaycan nümunəsi

İSTİQAMƏT: 6.3.15. dini və milli tolerantlıq, millətlərarası münasibətlərin inkişaf etdirilməsi

Müasir dünyada sülhün, sabitliyin və qarşılıqlı anlaşmanın təmin olunmasında dini və milli tolerantlıq mühüm əhəmiyyət daşıyır. Müxtəlif xalqların, dinlərin və mədəniyyətlərin bir arada yaşadığı cəmiyyətlərdə qarşılıqlı hörmət və dözümlülük sosial harmoniyanın əsas dayaqlarından biridir. İnsanların etnik mənşəyindən, dini inancından və mədəni xüsusiyyətlərindən asılı olmayaraq bərabər hüquqlara malik olması cəmiyyətin inkişafına, milli birliyin möhkəmlənməsinə və dövlətin davamlı tərəqqisinə mühüm töhfə verir.

Azərbaycan tarixən müxtəlif xalqların və dini icmaların birgə yaşadığı məkanlardan biri kimi tanınır. Ölkəmizin zəngin tarixi və mədəni irsi müxtəlif sivilizasiyaların qarşılıqlı əlaqəsinin nümunələri ilə zəngindir. Əsrlər boyunca burada azərbaycanlılarla yanaşı, müxtəlif etnik qrupların nümayəndələri də yaşayaraq ölkənin ictimai, mədəni və iqtisadi həyatında fəal iştirak ediblər. Bu müxtəliflik Azərbaycanın milli-mədəni xəzinəsinin ayrılmaz hissəsinə çevrilib.

Dini tolerantlıq Azərbaycan cəmiyyətinin mühüm xüsusiyyətlərindən biridir. İslam dini ölkəmizin mənəvi dəyərlərinin formalaşmasında mühüm rol oynasa da, Azərbaycanda müxtəlif dini inanclara hörmət ənənəsi də tarixən mövcud olub. Müsəlmanlarla yanaşı, xristian və yəhudi icmalarının nümayəndələri də öz dini ibadətlərini sərbəst şəkildə həyata keçirir, milli və dini ənənələrini qoruyub saxlayırlar. Məscidlərin, kilsələrin və sinaqoqların bir ölkədə yanaşı fəaliyyət göstərməsi Azərbaycandakı dini müxtəlifliyin bariz göstəricilərindəndir.

Tolerantlıq yalnız müxtəlif dinlərin nümayəndələrinin birgə yaşaması ilə məhdudlaşmır. Əsl tolerantlıq qarşı tərəfin dünyagörüşünə, mədəniyyətinə, adət-ənənəsinə və həyat tərzinə hörmətlə yanaşmağı nəzərdə tutur. Bu baxımdan tolerantlıq cəmiyyət üzvləri arasında qarşılıqlı etimadın formalaşmasına və insanların bir-birini daha yaxşı anlamasına imkan yaradır.

Milli tolerantlıq da cəmiyyətin sosial bütövlüyünün mühüm şərtlərindən biridir. Müxtəlif etnik qrupların nümayəndələrinin vahid dövlət daxilində qarşılıqlı hörmət və həmrəylik şəraitində yaşaması milli birliyin möhkəmlənməsinə xidmət edir. Azərbaycan cəmiyyətində müxtəlif xalqların nümayəndələrinin ölkənin ümumi inkişafına verdiyi töhfələr bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır.

Millətlərarası münasibətlərin inkişaf etdirilməsi ilk növbədə insanların ortaq dəyərlər ətrafında birləşməsindən keçir. Vətəndaşlıq, dövlətçilik, vətənə bağlılıq, qarşılıqlı hörmət və həmrəylik müxtəlif etnik və dini qrupları birləşdirən əsas dəyərlərdir. Bu dəyərlərin cəmiyyətdə daha geniş şəkildə təbliği milli birlik və ictimai həmrəylik üçün möhkəm zəmin yaradır.

Azərbaycanın multikulturalizm modeli bu baxımdan xüsusi diqqət çəkir. Ölkədə müxtəlif xalqların və dini icmaların nümayəndələrinin öz milli və dini kimliklərini qoruyaraq cəmiyyətin ümumi həyatında fəal iştirak etməsi multikultural mühitin inkişafına şərait yaradır. Bu model həm də müxtəlifliyin cəmiyyət üçün zənginlik olduğunu nümayiş etdirir.

Multikulturalizm müxtəlifliyin qorunması ilə yanaşı, fərqli icmalar arasında dialoqun inkişaf etdirilməsini də nəzərdə tutur. Mədəni tədbirlər, dini icmalar arasında görüşlər, beynəlxalq forumlar, elmi konfranslar və müxtəlif sosial layihələr qarşılıqlı anlaşmanın gücləndirilməsində mühüm rol oynayır. Belə tədbirlər insanların bir-birinin mədəniyyətini daha yaxından tanımasına, ortaq dəyərləri kəşf etməsinə və dostluq münasibətlərinin möhkəmlənməsinə imkan verir.

Tolerantlıq mədəniyyətinin formalaşmasında təhsil sisteminin də mühüm rolu var. Gənc nəslə müxtəlif xalqların və dinlərin tarixinin, mədəniyyətinin və ənənələrinin öyrədilməsi onların dünyagörüşünün zənginləşməsinə şərait yaradır. Məktəblərdə və ali təhsil müəssisələrində qarşılıqlı hörmət, humanizm, vətəndaş həmrəyliyi və mədəni müxtəliflik kimi dəyərlərin təbliği gələcək nəsillərin daha açıq və tolerant düşüncəyə sahib olmasına kömək edir.

Gənclərin bu prosesdə iştirakı xüsusilə vacibdir. Çünki müasir dövrdə sosial media və rəqəmsal platformalar müxtəlif mədəniyyətlər arasında əlaqələri daha da genişləndirib. Gənclərin fərqli mədəniyyətlərə hörmətlə yanaşması, düzgün informasiya əldə etməsi və sağlam dialoq qurması cəmiyyətin tolerantlıq ənənələrinin gələcəkdə də davam etdirilməsinə mühüm töhfə verə bilər.

Dini və milli tolerantlığın möhkəmləndirilməsində ailənin rolu da əvəzsizdir. Hörmət, mərhəmət, anlayış və humanizm kimi dəyərlər ilk növbədə ailədə formalaşır. Uşaqların müxtəlifliyə hörmət ruhunda tərbiyə olunması gələcəkdə onların cəmiyyətin digər üzvləri ilə sağlam münasibətlər qurmasına şərait yaradır.

Azərbaycanın zəngin mədəni irsi bu istiqamətdə böyük imkanlar təqdim edir. Xalqların folkloru, musiqisi, ədəbiyyatı, milli mətbəxi, sənət nümunələri və adət-ənənələri ölkəmizin ümumi mədəni mənzərəsini daha da zənginləşdirir. Müxtəlif mədəniyyətlərin bir arada təqdim olunması Azərbaycan cəmiyyətində həmrəyliyin və qarşılıqlı hörmətin möhkəmlənməsinə xidmət edir.

Dini və milli tolerantlıq Azərbaycanın beynəlxalq aləmdə tanıdılması baxımından da əhəmiyyətlidir. Müxtəlif dinlərə və mədəniyyətlərə hörmət edən ölkə kimi Azərbaycanın beynəlxalq tədbirlərə ev sahibliyi etməsi, müxtəlif dini və mədəni icmaların nümayəndələrini bir araya gətirməsi sivilizasiyalararası dialoqa verilən töhfənin göstəricisidir.

Bu baxımdan Azərbaycan yalnız öz daxilində tolerantlıq ənənələrinin qorunmasına deyil, həm də müxtəlif mədəniyyətlər arasında dialoqun inkişafına töhfə verən ölkələrdən biridir. Sivilizasiyalararası və dinlərarası dialoqun təşviqi dünyada qarşılıqlı anlaşmanın möhkəmlənməsinə xidmət edən mühüm amillərdəndir.

Nəticə etibarilə, dini və milli tolerantlıq cəmiyyətin mənəvi gücünü müəyyən edən əsas dəyərlərdən biridir. Müxtəlif xalqların və dini icmaların nümayəndələrinin qarşılıqlı hörmət şəraitində yaşaması ictimai sabitliyin, milli həmrəyliyin və davamlı inkişafın mühüm şərtidir. Azərbaycan cəmiyyətinin tarixdən gələn tolerantlıq ənənələri bu gün də qorunur və inkişaf etdirilir.

Gələcəkdə də bu dəyərlərin yaşadılması, gənc nəslə ötürülməsi və beynəlxalq səviyyədə təbliği mühüm əhəmiyyət daşıyır. Çünki müxtəlifliyin qorunduğu, insanların bir-birinə hörmət etdiyi və ortaq dəyərlər ətrafında birləşdiyi cəmiyyət daha güclü və daha dayanıqlı olur. Dini və milli tolerantlıq, millətlərarası münasibətlərin inkişafı yalnız ayrı-ayrı icmaların deyil, bütövlükdə cəmiyyətin və dövlətin gələcəyinə xidmət edən mühüm mənəvi sərvətdir.

QEYD: Yazı Azərbaycan Respublikası Media və Yayım Şurasının maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb.

Vilayət Muxtar
“Cebheinfo.az”

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin