“Dövlətin əsas məqsədi yalnız azalma faktını izləmək yox, prosesin gələcək təsirlərini qabaqlamaq olmalıdır”

Azərbaycanda 1-ci sinfə gedən uşaqların sayında azalma tendensiyası müşahidə olunur. Rəqəmlərə əsasən, son 7 ildə 32 minə yaxın uşaq birinci sinfə getməyib. Bu statistika ilk baxışda sadə görünsə də, uzunmüddətli dövrdə həm məktəb infrastrukturu, həm müəllim kadrları, həm də ölkənin gələcək əmək bazarı üçün ciddi təsirlər doğura bilər.Azərbaycanda 1-ci sinfə gedən uşaqların sayında azalma nə ilə bağlıdır?

Dövlət bu vəziyyətin qarşısını almaq üçün hansı tədbirlər görməlidir?

Uşaqların sayının azalması nəticəsində məktəblərin fəaliyyətində hansı dəyişikliklər gözlənilir?

Məsələ ilə bağlı Bizimyol.info xəbər portalına Təhsil İşçilərinin Həmrəyliyi Alyansının (TİHA) sədri, təhsil eksperti Əmrah Həsənli bildirib ki, müəllimlərə olan tələbat sabit qalmayacaq, bəzi ixtisaslarda artıq yüklənmə azalacaq: “Azərbaycanda 1-ci sinfə gedən uşaqların sayının azalması təkcə təhsil məsələsi deyil, bunun arxasında daha geniş demoqrafik və sosial kontekst dayanır. Son 7 ildə 32 minə yaxın uşağın birinci sinfə başlamaması artıq tendensiya xarakteri alıb və bu dinamikanı düzgün oxumaq gələcək üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Hazırda əhali artımının zəifləməsi, doğum göstəricilərinin əvvəlki illərlə müqayisədə aşağı düşməsi, ailələrin iqtisadi yükü, urbanizasiya, valideynlərin sosial həyat prioritetlərinin dəyişməsi və miqrasiya kimi bir çox faktor paralel şəkildə prosesə təsir edir. Gənc ailələrin daha az uşaq sahibi olmağa üstünlük verməsi isə bu reallığın ən açıq göstəricisidir.

Bu tendensiya davam edəcəyi halda yaxın illərdə məktəb şəbəkəsinin strukturuna təsirlər qaçılmaz olacaq. Şagird sayının azalması xüsusilə bölgələrdə kiçik tutumlu məktəblərin birləşdirilməsi, sinif komplektlərinin sayının azalması və resursların yenidən bölüşdürülməsi kimi nəticələr doğura bilər. Digər tərəfdən, böyük şəhərlərdə sıxlıq yüksək olduğundan balanslaşdırma siyasətinə ehtiyac yaranacaq. Daha az şagird kadr ehtiyacının da dəyişəcəyini göstərir: müəllimlərə olan tələbat sabit qalmayacaq, bəzi ixtisaslarda artıq yüklənmə azalacaq, digərlərində isə keyfiyyət üstə çıxacaq. Bu həm də müəllimlərin peşəkar inkişafına, müxtəlif sahələrə yönəlməsinə və kadr planlaşdırmasına yeni baxış tələb edir”.

Əmrah Həsənli

Əmrah Həsənli vurğulayıb ki, bu gün məktəbə getməyən uşaq sabah ölkənin fəal iqtisadi iştirakçısına çevrilmir: “Dövlətin burada əsas məqsədi yalnız azalma faktını izləmək yox, prosesin gələcək təsirlərini qabaqlamaq olmalıdır. Bu istiqamətdə bir neçə prioritet vacib görünür. İlk növbədə demoqrafik siyasət gücləndirilməli, gənc ailələr üçün sosial-iqtisadi dəstək mexanizmləri genişləndirilməli, uşaq böyütmək həm maddi, həm də sosial baxımdan daha əlçatan hala gətirilməlidir. Eyni zamanda məktəbəqədər təhsilə əlçatanlıq artırılmalı, bağça-məktəb keçidi stimullaşdırılmalı, regionlarda təhsil və yaşayış mühitinin cəlbediciliyi yüksəldilməlidir. İnfrastruktur yenilənməli, azsaylı məktəblərin fəaliyyəti optimallaşdırılmalı, müəllim resursları real tələbə uyğun planlaşdırılmalıdır. Bu, həm də əmək bazarının gələcək miqyasını müəyyən edən strateji məsələdir, çünki bu gün məktəbə getməyən uşaq sabah ölkənin fəal iqtisadi iştirakçısına çevrilmir”.

Əmrah Həsənli qeyd edib ki, bu proses daha keyfiyyətli təhsil sistemi formalaşdırmaq üçün fürsətə çevrilə bilər: “Şagird sayının azalması bir statistik rəqəm kimi görünə bilər, amma bu rəqəmin fonunda təhsildən tutmuş iqtisadi dayaqlara qədər uzanan təsir xətti var. Vaxtında düzgün addımlar atılarsa, bu proses yalnız risk yox, həm də yenilənmə və daha keyfiyyətli təhsil sistemi formalaşdırmaq üçün fürsətə çevrilə bilər”.

Günel Həsənova, Bizimyol.info