Dünya ardıcıl güclü zəlzələlərlə sarsılır: Nə baş verir?

Kolumbiyada baş verən 7,4 maqnitudalı zəlzələ son dövrlərdə dünyanın müxtəlif bölgələrində qeydə alınan güclü zəlzələləri yenidən gündəmə gətirib. İyunda Venesuelada 40 saniyə fasilə ilə 7-dən yuxarı iki zəlzələ baş verib, iyulun sonunda isə Yaponiyada güclü zəlzələ qeydə alınıb. Ardıcıl zəlzələlər “Dünyada nə baş verir, güclü zəlzələlərin sayı artırmı?” sualını gündəmə gətirib.
Demokrat.az xəbər verir ki, son aylarda dünyanın müxtəlif bölgələrindən ard-arda güclü zəlzələ xəbərləri gəlir. Son olaraq avqustun 10-da Kolumbiyanın qərbində 7,4 maqnitudalı zəlzələ baş verib.
ABŞ Geoloji Xidmətinin (USGS) məlumatına görə, 107 kilometr dərinlikdə baş verən zəlzələ Kolumbiya ilə yanaşı qonşu ölkələrdə də hiss olunub. XXI əsrdə Kolumbiyada qeydə alınan ən güclü zəlzələ kimi tarixə düşən təbii fəlakət nəticəsində ən azı 164 nəfər həyatını itirib. Çox sayda bina dağılıb, bəzi ərazilərdə ciddi ziyan dəyib.
Venesuela 40 saniyə ərzində iki dəfə sarsıldı
Kolumbiyadakı zəlzələdən təxminən bir ay yarım əvvəl qonşu Venesuela da güclü yeraltı təkanlarla sarsılıb.
İyunun 24-də ölkədə təxminən 40 saniyə fasilə ilə iki güclü zəlzələ baş verib. USGS-in məlumatına görə, ilk zəlzələnin maqnitudası 7,2 olub. Bu təkanlardan bir neçə saniyə sonra 7,5 maqnitudalı ikinci zəlzələ qeydə alınıb.
Paytaxt Karakas da daxil olmaqla geniş ərazidə hiss olunan zəlzələlər ciddi dağıntılara səbəb olub. Yüzlərlə bina dağılıb və ya zərər görüb. Zəlzələlərdən sonra ölkədə fövqəladə vəziyyət elan edilib.
Yaponiyada da güclü zəlzələ baş verdi
İyulun sonunda daha bir güclü zəlzələ xəbəri Yaponiyadan gəlib.
Ölkənin cənub-qərbində yerləşən Kumamoto bölgəsi iyulun 28-də güclü zəlzələ ilə sarsılıb. İlkin ölçmələrə əsasən, zəlzələnin maqnitudası 7,1 elan edilib. USGS daha sonra bu göstəricini 6,8 olaraq yeniləyib.
Dayaz dərinlikdə baş verən zəlzələdən sonra sunami xəbərdarlığı verilib. Bölgədə bəzi binalara və infrastruktura ziyan dəyib, lakin sunami xəbərdarlığı daha sonra ləğv edilib.
Diqqət yenidən Sakit okean “Od halqası”na yönəlib
Son dövrdə baş verən güclü zəlzələlərlə əlaqədar Sakit okean “Od halqası” da yenidən gündəmə gəlib.
Sakit okeanı əhatə edən bu geniş zəlzələ qurşağı Şimali və Cənubi Amerikanın qərb sahillərindən Yaponiya, Filippin və İndoneziyaya qədər uzanır. Dünyanın ən aktiv tektonik qırılmalarının əhəmiyyətli hissəsi məhz bu qurşaqda yerləşir.
Kolumbiya və Yaponiya Sakit okean “Od halqası” üzərində və ya bu qurşaqla əlaqəli aktiv tektonik bölgələrdə yerləşir. Venesueladakı zəlzələlər isə Karib və Cənubi Amerika plitələrinin qarşılıqlı təsir göstərdiyi fərqli bir bölgədə baş verib.
Bu zəlzələlərin bir-biri ilə əlaqəsi varmı?
Bir-birindən minlərlə kilometr uzaqda yerləşən ölkələrdə qısa müddət ərzində güclü zəlzələlərin baş verməsi onların bir-birini tətik edib-etmədiyi sualını da gündəmə gətirib.
USGS-in məlumatına görə, böyük zəlzələnin yaratdığı seysmik dalğalar bəzi hallarda uzaqda yerləşən və artıq qırılmağa yaxın olan tektonik qırılmalarda kiçik zəlzələləri tətikləyə bilər. Lakin bu, dünyanın müxtəlif bölgələrində baş verən hər bir güclü zəlzələnin bir-biri ilə əlaqəli olduğu anlamına gəlmir.
Venesuela, Yaponiya və Kolumbiyadakı zəlzələlərin tarixlərinin bir-birinə yaxın olması da onların arasında birbaşa əlaqənin mövcudluğunu göstərmir.
Güclü zəlzələlərin sayı artırmı?
Son aylarda ard-arda baş verən güclü zəlzələlər “Dünyada güclü zəlzələlərin sayı artırmı?” sualını da gündəmə gətirib.
Alimlərin fikrincə, qısa müddət ərzində çoxsaylı güclü zəlzələlərin baş verməsi özlüyündə dünyada qeyri-adi seysmik aktivliyin başladığı anlamına gəlmir. Bəzi dövrlərdə güclü zəlzələlər bir-birinə yaxın tarixlərdə baş verə bilər, digər dövrlərdə isə onların arasında daha uzun fasilələr ola bilər.
Bu səbəbdən bir neçə aylıq məlumatlara əsaslanaraq dünyanın yeni “güclü zəlzələlər dövrünə” daxil olduğunu söyləmək mümkün deyil.
Bununla belə, Venesueladan Yaponiyaya, son olaraq isə Kolumbiyaya qədər baş verən güclü zəlzələlər aktiv tektonik qırılmalar üzərində yaşayan milyonlarla insan üçün zəlzələ reallığını bir daha gündəmin ön sıralarına çıxarıb.
Jalə
Demokrat.az