Icma.az
close
up
RU
Dünya üçün arzuolunmaz ssenari işə düşür? Ciddi təhlükə siqnalı verildi

Dünya üçün arzuolunmaz ssenari işə düşür? Ciddi təhlükə siqnalı verildi

Icma.az xəbər verir, GlobalInfo saytına əsaslanaraq.

Çinin paytaxtı Pekində Yapon işğalına qarşı Çin xalq müqaviməti və İkinci Dünya müharibəsində qazanılmış qələbənin 80-ci ildönümünə həsr olunmuş parad geniş müzakirələrə səbəb olub. Xüsusilə Rusiya, Çin və Şimali Koreya arasındakı yaxınlaşma Qərb tərəfindən ciddi təhlükə siqnalı kimi qəbul edilir. “Vaşinqton Post”un yazdığına görə, Rusiya, Çin və Şimali Koreya yeni bir ittifaq yarada bilər və bu, NATO-nun, eləcə də ABŞ-ın qlobal təsir imkanlarını zəiflədəcək.

İddialara görə, paralel olaraq Vaşinqton Yaponiya və Cənubi Koreyanı ətrafında birləşdirərək Asiya-Sakit Okeanda yeni blok yaratmaq planlarını nəzərdən keçirir. Trampın yaxın günlərdə Cənubi Koreyaya səfəri bu ehtimalları daha da gücləndirir.

“Vaşinqton Post”un iddiaları diqqət çəkən olsa da, reallığı tam əks etdirmir. İlk növbədə, Pekində keçirilən parad İkinci Dünya müharibəsində qazanılmış qələbənin 80-ci ildönümünə həsr olunub. Şimali Koreya lideri Kim Çen İn, Çin Sədri Si Cinpin və Rusiya Prezidenti Vladimir Putin həmin tədbirdə qələbənin ildönümünü qeyd etdilər. Əslində, məsələ çox sadədir: Putinin və Kim Çen İnin iştirakı simvolik xarakter daşıyır. Həm SSRİ, həm də Şimali Koreya (o dövrdə Koreya yarımadası üzərində Sovet təsiri var idi) Çinə Yapon militarizminə qarşı mübarizədə yardım göstərmişdilər. Bu səbəbdən onların iştirakı “biz birlikdə döyüşdük, birlikdə qələbə qazandıq” mesajını verir. Bu, həmçinin ortaq kommunist keçmişin nümayişidir. Yeri gəlmişkən, Çin və Şimali Koreya hələ də kommunist rejimlərdir. Rusiya isə öz sovet mirasına siyasi və simvolik baxımdan sahib çıxmaqla “müqəddəs müharibə” yaddaşını qoruyur.

Düzdür, hər üç lider anti-Qərb mövqeyi ilə seçilir. Lakin bu paradda iştirakın Çin, Rusiya və Şimali Koreya arasında NATO kimi formal, hüquqi öhdəliklərə əsaslanan klassik strateji ittifaqın formalaşması demək olmadığı mənasına gəlir. Hazırkı beynəlxalq şərtlərdə belə bir ittifaq real görünmür. Çin bu cür açıq və institusional qarşıdurma bloklarına qoşulmaqdan yayınmağa çalışır. Pekin üçün iqtisadi sabitlik və Qərb bazarları ilə əlaqələr hələ də strateji əhəmiyyət daşıyır. Rusiya və Şimali Koreya isə daha kəskin və açıq şəkildə Qərblə qarşıdurma mövqeyindədirlər. Bu səbəbdən tərəflər arasında balanslı, lakin fərqli ehtiyaclardan doğan, qismən asimmetrik əməkdaşlıq formatı mövcuddur.

Bu münasibətlər daha çox konkret maraqlar üzərində taktiki yaxınlaşma formasındadır. Rusiya enerji ixracında və silah alış-verişində Şimali Koreya ilə əməkdaşlıq edir, eyni zamanda Çinin texnoloji və diplomatik dəstəyinə güvənir. Şimali Koreya isə bu əlaqələrdən həm iqtisadi nəfəs borusu, həm də nüvə proqramına dolayı legitimlik qazanmaq üçün istifadə edir. Çin isə bu iki ölkəni tam şəkildə öz orbitinə salmaq əvəzinə, onları balanslayaraq Qərb təzyiqlərinə qarşı sakitcə bir “geosiyasi tampon” kimi saxlayır.

Həmçinin oxuyun:

3 ölkənin ordusu birləşir: 5 milyon əsgər döyüşə hazırdır – Dünya təhlükədə

Ümumiyyətlə, Asiyada dövlətlərin şəxsi təşəbbüsü ilə yeni ittifaq qurmaq çox çətindir. Çünki Avropadan fərqli olaraq Asiya qitəsində din, millət və ideoloji fərqliliklər daha kəskindir. Hətta eyni ideologiyaya sahib ölkələr belə zamanla kəskin fərqliliklər yaşayır. Müqayisə üçün deyə bilərik ki, ABŞ, Cənubi Koreya və Yaponiya uzun illərdir Çin və Şimali Koreya əleyhinə üçlü bir pakt qurub.

Burada əsas sual budur: Çin ABŞ kimi NATO və ya Aİ qurmaq istəyirmi? Məncə, xeyr. Məsələ ondadır ki, elə ABŞ və Qərbin də istədiyi budur – yeni bir soyuq müharibə yaransın. Bunun üçün yeni SSRİ, yeni Varşava Paktı lazımdır. Vahid düşmən olduqda isə vahid cəbhə yaradıla bilər. Çünki SSRİ-yə qarşı ABŞ bunu etmişdi.

Çinin siyasəti çox unikaldır və keçmiş dərslərdən düzgün nəticə çıxarmağı bacarır. Bəli, Pekinin planı var, amma bu, yeni bir pakt və ittifaq yaratmaq deyil, mövcud ittifaqları parçalamaq və çoxqütblü dünya yaratmaqdır. Çoxqütblü dünya modelini hazırda bir çox ölkə istəyir, xüsusilə keçmiş imperialist ənənəsi olan dövlətlər. Bu tendensiya Avropada da mövcuddur. Bu modelin dövlətlər üçün üstünlüyü ondadır ki, hər an alternativ ittifaqlar və güc mərkəzləri yaradıla bilər. Eyni qaydada ABŞ kimi güclərin günah keçisi elan edə biləcəyi ölkələrin sayı bir deyil, bir neçə olur.

Hesab edirəm ki, dünya “ikiyə bölünmə mərhələsinə keçir”, “Çin yeni ittifaq yaradır” kimi yanaşmalar klassik Qərb perspektividir. Şərqin düşüncəsi isə fərqlidir: Şərq birləşə bilmir, bu zəiflik kimi görünə bilər, amma siyasətdə zəifliyi üstünlüyə çevirmək sənətidir. Çin bu zəifliyi öz xeyrinə çevirərək çoxqütblü dünya nizamını formalaşdırır. Amma çoxqütblü dünya da nizam tələb edir və bunu ölkələrə borc verərək həyata keçirir. Yəni Çin maliyyəsi ilə ölkələrə təsir göstərir, amma eyni zamanda vahid siyasi birliklərin yaranmasını istəmir.

Turan Rzayev
Globalinfo.az-ın siyasət yazarı

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:150
embedMənbə:https://globalinfo.az
archiveBu xəbər 08 Sentyabr 2025 11:41 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see352

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see337

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see322

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see317

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see292

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see279

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see276

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see258

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see240

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

17 Noyabr 2026 13:48see239

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see230

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see222

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see219

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see217

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see217

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see215

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see215

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see208

Dünya onların görüşünə köklənib: Müharibələrə son qoyulacaq?

18 Noyabr 2026 13:51see203

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see196
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri