Tehran üçün ciddi təhlükə Liviya modeli işə düşür

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Tehranı rəsmi Vaşinqtonun nüvə təklifini qəbul etməyə çağırıb. Əks halda İranı olduqca çətin vəziyyətin gözlədiyi ilə bağlı anonslar verilməkdədir.

İran buna razılıq verəcəkmi? Nüvə proqramı ilə bağlı məsələ nə yerdədir?

Globalinfo.az-a danışan politoloq Zaur İbrahimli bildirib ki, İranda ABŞ-ın irəli sürdüyü təkliflərlə bağlı iki əsas yanaşma mövcuddur:

“Birinci yanaşma sabiq prezident Həsən Ruhaninin fikirlərinə əsaslanır. Bu baxışa görə, İran beynəlxalq birliklə qarşıdurmadan uzaq durmalıdır, çünki bu, iqtisadi cəhətdən ölkəni geri salır. Neft ixracından asılı vəziyyətdə olan İran öz inkişaf potensialını reallaşdıra bilməyəcək. Bu, Tehran üçün ciddi təhlükədir, uzunmüddətli inkişaf mümkünsüz olur, daxili iqtisadi problemlər isə siyasi böhranlara çevrilir. Molla rejimi beynəlxalq təcrid və sanksiyalar altında qalaraq problemləri həll etməkdə çətinlik çəkəcək, rəqib ölkələr isə bundan üstünlük qazanacaq.

Bu baxımdan, Tehran üçün əlverişli sövdələşmələrə getmək, xarici siyasətdə transformasiyaya nail olmaq və aparıcı Qərb ölkələri, xüsusilə ABŞ-la anlaşmaq daha məqsədəuyğundur. Beləliklə, İran dinc nüvə proqramını davam etdirə, texnoloji yeniliklərə çıxış əldə edə və xarici sərmayələr cəlb edə bilər”.

Zaur İbrahimli

Politoloqun sözlərinə görə, ikinci yanaşma isə mühafizəkarların mövqeyidir:

“Mühafizəkarlar hesab edirlər ki, ABŞ-ın təklifləri İranın suverenliyini məhdudlaşdıracaq. Onlar ölkənin dinc nüvə proqramı və raket inkişafında müstəqil qərar qəbul edə bilməyəcəyindən narahatdırlar. Bu, İranın Qərbdən asılı vəziyyətə düşməsinə səbəb olacaq. Onların fikrincə, Tehran fərqli yol seçməlidir”.

Zaur İbrahimli vurğulayıb ki, hazırda İranın hansı strategiyanı üstün tutacağını demək çətindir. Ancaq islahatçı qanadın mövqeləri son zamanlar daha çox səslənir:

“Həsən Ruhaninin son çıxışlarından da məlum oldu ki, onun vaxtilə əldə etdiyi razılaşmaların həyata keçməsinə qəsdən mane olunub. Bu, daha çox İranın ali rəhbəri Ayətullah Xamaneinin ətrafındakı mühafizəkarları hədəf alır. İranın Suriyada yaşadığı ağır məğlubiyyətlər, proksi qüvvələrinin İsrail tərəfindən sıradan çıxarılması və ABŞ-ın artan təzyiqləri rəsmi Tehranın manevr imkanlarını məhdudlaşdırıb”.

Politoloq qeyd edib ki, İran üçün əsas məsələ növbəti sanksiyalardan yayınmaq və nüvə proqramında müstəqilliyini qoruyub saxlamaqdır:

“İsrail və ABŞ arasında İranın nüvə proqramı ilə bağlı fikir ayrılığı mövcuddur. İsrail İranın nüvə fəaliyyətini dayandırmaq üçün Liviya modelinin tətbiqini istəyir, yəni proqramı tamamilə məhv etmək niyyətindədir. ABŞ isə daha yumşaq mövqe tutaraq İranın uranı müəyyən həddə qədər zənginləşdirməsinə icazə verilməsini təklif edib. Hazırkı zənginləşdirilmiş uranın İranda saxlanılması qadağandır və o, üçüncü ölkəyə, ehtimal ki, Rusiyaya göndərilməlidir. Ümumilikdə, İran Vaşinqtonun irəli sürdüyü bu şərtləri qəbul edə bilər, əks halda onun üçün vəziyyət çox çətinləşəcək. Beynəlxalq mühit İranın nüvə silahı əldə etməsinə qarşı ciddi müqavimət göstərir”.

Safura Bənnayeva
Globalinfo.az