Dünyada 57 milyon demensiya xəstəsi var: Hər 10 nəfərdə 1 də erkən yaşda aşkarlanır

Unutqanlıq çox vaxt yaşlanmanın təbii nəticəsi kimi qəbul edilsə də, bu hal bəzən demensiyanın yəni beyində funksional itkilərlə müşayiət olunan unutqanlığın ilk əlaməti ola bilər. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, uzun ömürlülüyün artması ilə demans halları da dünyada sürətlə yüksəlir. Statistikaya görə, hər il təxminən 10 milyon insana demans diaqnozu qoyulur və 2021-ci ildə xəstə sayı 57 milyona çatıb.

Demensiya gündəlik həyatı təsir edəcək qədər ciddi yaddaş, dil, düşünmə və problem həll etmə qabiliyyətlərinin itirilməsi ilə xarakterizə olunur. Ən çox rast gəlinən səbəb Altsheymer xəstəliyidir (təxminən 60-70 faiz). Digər növlərə damar mənşəli demensiya "Lewy" cisimcikli demensiya və frontotemporal demensiya daxildir.

Risk faktorları və erkən yaşda görülməsi

İrəliləmiş yaş demensiya üçün əsas risk amili sayılsa da, xəstəlik bəzən gənc yaşlarda da özünü göstərir. Statistikaya görə, hər 10 demensiya xəstəsindən biri 30-65 yaş aralığında diaqnoz alır və bu, "gənc başlanğıclı demensiya" kimi tanınır. Bu tip çox vaxt stress, depressiya və ya menopozla əlaqələndirilərək gec aşkar olunur.

Genetik faktorlar mühüm rol oynayır – bəzi xəstələrdə demensiyaya səbəb olan xüsusi genlər müəyyən edilir. Digər tərəfdən, beyin travmaları, insult, infeksiyalar və həddindən artıq alkoqol istifadəsi də erkən yaşda demensiyaya gətirib çıxara bilər.

Eşitmə itkisi də diqqətəlayiq risk faktorudur. 40-50 yaş arası insanlarda eşitmə problemləri demensiya riskini 90 faizə qədər artıra bilir. Bunun səbəbi sosial təcrid, depressiya və beynin əlavə gərginlik altında qalması ilə izah olunur.

Demensiyanın ən çox rastlanan ilkin əlamətləri

* Yaxın zamanda öyrənilən məlumatların unudulması

* Əşyaların itirilməsi və ya yanlış yerə qoyulması

* Yol tapmaqda çətinlik, tanış yerlərdə çaşqınlıq

* Zamanı qarışdırmaq

* Danışıq və ya söz tapmaqda çətinlik

* Təkrar-təkrar eyni sualı vermək

* Qərar qəbulunda və problemləri həll etməkdə çətinlik

* Davranış və şəxsiyyət dəyişiklikləri

Demensiya riskini azaltmaq üçün 10 vacib tövsiyə

Neyroloq Ayla Sifoğlu demensiya riskini azaltmaq üçün aşağıdakı addımları tövsiyə edir:

1. Fiziki aktiv olun – gəzinti, idman, bağ işi və gündəlik hərəkətlilik.

2. Zehni aktivliyi qoruyun – yeni hobbilər, dil öyrənmək, yaddaş oyunları.

3. Sosial əlaqələri gücləndirin – ailə, dostlar və ictimai fəaliyyətlər.

4. Şəkərli diabet və piylənmədən qorunun, xəstəlikləri nəzarətdə saxlayın.

5. Qan təzyiqini və ürək sağlamlığını izləyin.

6. Eşitmə sağlamlığınızı qoruyun, lazım gəldikdə cihazdan istifadə edin.

7. Siqaretdən uzaq durun, alkoqolu minimuma endirin.

8. Depressiya əlamətlərində peşəkar yardım alın.

9. Keyfiyyətli və kifayət qədər yatın, yuxu problemlərini müalicə etdirin.

10. Beyin travmalarından qorunun, riskli fəaliyyətlərdən uzaq durun.

Demensiyanın qəti müalicəsi olmasa da, bəzi dərmanlar və sağlam həyat tərzi xəstəliyin irəliləməsini yavaşlada və həyat keyfiyyətini yaxşılaşdıra bilər. Erkən diaqnoz isə həm xəstənin, həm də yaxınlarının həyatına böyük təsir göstərir.

Aydın