Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Dişlər yaddaş kartımızdır?

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

Dünyanı silkələyən bakılı: Stalinə tarixi dəyişəcək sözü demişdi... Faciəli tale

Dünyanı silkələyən bakılı: Stalinə tarixi dəyişəcək sözü demişdi... Faciəli tale

Icma.az, GlobalInfo portalına istinadən məlumat yayır.

Mata Hari, Cicero və bakılı balası Zorge

Kəşfiyyat xidmətlərinin işi çox vaxt filmlərdəki kimi təqdim olunur: gizli kameralar, şifrəli mesajlar, qaranlıq küçələr. Reallıq isə daha sərtdir. Əsl kəşfiyyat romantika deyil, səhv bağışlamayan mexanizmdir. Orada əsas dram güllələrdə yox, inanılıb-inanılmamasındadır. Tarix göstərir ki, ən böyük faciələr məlumatın olmamasından yox, mövcud məlumatın ya yanlış oxunmasından, ya da siyasi iradə tərəfindən qulaqardına vurulmasından yaranıb. Bu həqiqəti ən aydın şəkildə göstərən üç fiqur var: Mata Hari, Cicero və Rixard Zorge.

Birinci Dünya müharibəsi zamanı Avropanın ən məşhur qadınlarından biri hollandiyalı Mata Hari idi. O, nə alman, nə də fransız idi. Amma Avropanın bütün paytaxtlarında tanınırdı. Yüksək cəmiyyət salonlarına, generalların süfrələrinə, diplomatların evlərinə sərbəst girib-çıxırdı. Onu təhlükəli edən də məhz bu sərbəstlik idi. Mata Hari Almaniya üçün işləyirdi. O, sənəd oğurlamırdı, xəritə çəkmirdi. O, söhbətləri dinləyirdi. Kimin harada narazı olduğunu, hansı qərarın hansı kabinetdə müzakirə olunduğunu ötürürdü. Fransaya gəldikdən sonra Fransa kəşfiyyatı onu öz tərəfinə çəkməyə çalışdı. Rəsmi olaraq Mata Hari Fransa üçün işləməyə başladı. Amma fransızlar onun davranışlarında qəribə bir uyğunsuzluq hiss edirdilər. O, həddindən artıq rahat idi. Həddindən artıq çox şey bilirdi. Və ən əsası, həddindən artıq çox əlaqəyə malik idi.

Bu şübhəni faktla yoxlamaq üçün Mata Hari Fransa kəşfiyyatının tapşırığı ilə İspaniyaya, Madriddə göndərildi. Orada Almaniyanın hərbi attaşesi Arnold Kalle ilə görüşdü və fransızların verdiyi məlumatları almanlara ötürdü. Alman kəşfiyyatı bu məlumatları bilərəkdən açıq radio kanalları ilə göndərdi ki, Fransa radiosu onları tutsun. Mesajlarda Mata Hari H-21 kod adı ilə açıq şəkildə göstərilirdi. Bu artıq şübhə yox, sübut idi. Mata Hari Parisə qayıdan kimi həbs edildi və 1917-ci ildə camaatın qarşısında güllələndi. O, gözləri bağlı güllələnmədi. Dik durdu. Ölüm qarşısında məğrur idi. Amma kəşfiyyat üçün vacib olan onun cəsarəti yox, dərs idi: yanlış adama etibar zəncirvari ölümlə nəticələnir.

İkinci Dünya müharibəsi dövründə Ankarada baş verənlər isə kəşfiyyatın başqa üzünü göstərdi. Elyesa Bazna, kod adı Cicero, Britaniya səfirinin şəxsi xidmətçisi idi. Gecələr səfirin seyfinin açarını gizlicə götürür, ən məxfi sənədləri fotoya çəkirdi. Bu sənədləri Alman kəşfiyyatına satırdı. Cicero Almaniyaya real, dəyərli, strateji məlumatlar ötürürdü. O qədər dəyərli idi ki, almanlar ona çox böyük məbləğlər ödədilər. Amma müharibədən sonra məlum oldu ki, bu pulların böyük hissəsi saxta funt-sterlinq idi. Almaniya məlumatı aldı, amma mənbəni aldatdı. Cicero müharibədən sonra kasıb qaldı, Almaniyanı məhkəməyə verdi və uduzdu. Bu hadisə göstərdi ki, kəşfiyyatda etibar təkcə dövlətlər üçün risk deyil. Casusun özü də istifadə edilən fiqurdur.

Bu üçlüyün ən faciəvi fiquru isə Rixard Zorgedir. O, 1895-ci ildə Bakıda, o dövrdə Rusiya imperiyasının tərkibində olan neft şəhərində doğulmuşdu. Atası alman mühəndisi, anası rus idi. Uşaqlıq illərini Bakı mühitində keçirmişdi. Zorge alman əsilli idi, amma Sovet İttifaqına xidmət edirdi. Birinci Dünya müharibəsində alman ordusunda döyüşmüş, ağır yaralanmışdı. Müharibədən sonra siyasi baxışları dəyişmiş, kommunist olmuşdu. Sonradan Sovet kəşfiyyatı onu Yaponiyaya göndərdi. Orada jurnalist və alman dairələrinə yaxın analitik kimi fəaliyyət göstərirdi. Alman səfirliyinə qədər yüksəlmişdi. Tokio siyasi elitasının içində idi.

1941-ci ilin yazında Zorge Moskvaya ən həyati məlumatı ötürdü. O xəbər verdi ki, Almaniya SSRİ-yə hücum edəcək və hücumun vaxtını da konkret göstərdi: iyun ayı. Bu ehtimal deyildi. Bu, plan idi. Tarix idi. Zorge bu məlumatı bir dəfə yox, dəfələrlə göndərmişdi. Amma Sovet rəhbərliyi bu xəbərə inanmadı. Stalin bu məlumatı ya təxribat, ya da dezinformasiya kimi qiymətləndirdi. 22 iyun 1941-ci ildə Almaniya SSRİ-yə hücum etdi və sovet ordusu hazırlıqsız yaxalandı. Milyonlarla insanın taleyi dəyişdi. Zorge haqlı idi. Amma sistem ona qulaq asmadı.

1941-ci ilin payızında Zorge Yaponiyada ifşa olundu və həbs edildi. Sovet İttifaqı onu rəsmi şəkildə tanımadı, dəyişdirilməsi üçün cəhd göstərmədi. Zorge 1944-cü ildə Tokioda edam edildi. Ölümündən sonra, 1964-cü ildə Sovet İttifaqı tərəfindən Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görüldü. Bakıda onun adına abidə ucaldıldı. Bu abidə təkcə bir kəşfiyyatçının yox, dinlənilməyən həqiqətin simvoludur.

Burada paradoks aydındır. Mata Hari ifşa olundu və edam edildi. Cicero istifadə edildi və aldadıldı. Zorge isə doğru danışdı, amma dinlənilmədi. Bu üç hekayə kəşfiyyat tarixinin üç əsas faciəsini göstərir: yanlış etibar, aldatma və siyasi korluq.

Nəticə sadə, amma amansızdır. Kəşfiyyatda əsas problem məlumatın olmaması deyil, problem məlumatla nə edildiyidir. Etibar yanlış adama veriləndə faciə yaranır. Doğru adama qulaq asılmayanda isə tarix dəyişir. Kəşfiyyat romantika deyil. O, səhv bağışlamayan sahədir. Və çox vaxt dövlətlərin taleyi bir casusun yox, bir qərarvericinin inanıb-inanmamasından asılı olur.

Elbəyi Həsənli
Sürix

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:199
embedMənbə:https://globalinfo.az
archiveBu xəbər 03 Fevral 2026 10:57 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see421

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see346

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see320

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see317

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see297

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see293

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see291

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see274

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see272

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see264

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see246

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see230

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see227

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see210

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see208

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see194

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

17 Noyabr 2026 13:48see192

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see186

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see185

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see181
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri